మార్కణ్డేయపురాణమ్

అమాత్యైర్బలిభిర్దుష్టైర్దుర్బలస్య దురాత్మభిః । కోషో బలఞ్చాపహృతం తత్రాపి స్వపురే తతః॥౮౧.

అక్కడ, తన నగరంలోనే, బలమైన కానీ దుష్టమైన మంత్రులు, దుర్మార్గులు అతని బలహీనతను ఆసరాగా చేసుకుని, అతని ఖజానా, సైన్యాన్ని లాక్కున్నారు.

తతో మృగయావ్యాజేన హృతస్వామ్యః స భుపతిః । ఏకాకీ హయమారుహ్య జగామ గహనం వనమ్॥౮౧.

అప్పుడు వేటకోసమని నెపంతో, తన రాజ్యాన్ని కోల్పోయిన ఆ రాజు ఒంటరిగా గుర్రంపై ఎక్కి, దట్టమైన అడవిలోకి వెళ్లిపోయాడు.

స తత్రాశ్రమమద్రాక్షీద్ ద్విజవర్యస్య మేధసః । ప్రశాన్తశ్వాపదాకీర్ణం మునిశ్ష్యోపశోభితమ్॥౮౧.

అక్కడ అతను మహర్షి మేధసు ఆశ్రమాన్ని చూశాడు. ఆ ఆశ్రమం శాంతంగా, క్రూరమృగాల్లేని చోటుగా, ముని మరియు ఆయన శిష్యులతో అలంకరించబడింది.

తస్థౌ కఞ్చిత్ స కాలఞ్చ మునినా తేన సత్కృతః । ఇతశ్చైతశ్చ విచరంస్తస్మిన్ మునివరాశ్రమే॥౮౧.

ఆ రాజు అక్కడ కొంతకాలం ఆ ముని ఆదరణతో ఉండి, ఆ మహర్షి ఆశ్రమంలో ఇక్కడ అక్కడ సంచరించాడు.

సోఽచిన్తయత్ తదా తత్ర మమత్వాకృష్టచేతనః । మత్పూర్వైః పాలితం పూర్వం మయా హీనం పురం హి తత్ । మద్భృత్యైస్తైరసద్వృత్తైర్ధర్మతః పాల్యతే న వా॥౮౧.

అక్కడ అతని మనసు మమకారంతో ఆకర్షితమై, ఇలా ఆలోచించాడు: 'నా పూర్వీకులు, నేనూ రక్షించిన ఆ నగరం ఇప్పుడు నాశమైపోయింది. నా సేవకులు చెడ్డ ప్రవర్తనతో, ధర్మబద్ధంగా పాలిస్తున్నారుా లేదా లేదో తెలియదు.'

న జానే స ప్రధానో మే శూరహస్తీ సదామదః । మమ వైరివశం యాతః కాన్ భోగానుపలప్స్యతే॥౮౧.

'నా ప్రధాన సేవకుడు, ధైర్యవంతుడు, ఎప్పుడూ గర్వంతో ఉండే యానెడు యోధుడు, ఇప్పుడు నా శత్రువుల చేతిలో ఉన్నాడు. అతను ఏవైనా సుఖాలు అనుభవిస్తున్నాడో లేదో నాకు తెలియదు.'

యే మమానుగతా నిత్యం ప్రసాదధనభోజనైః । అనువృత్తిం ధ్రువం తేఽద్య కుర్వన్త్యన్యమహీభృతామ్॥౮౧.

'ఎప్పుడూ నా అనుగ్రహం, ధనం, భోజనం పొందిన వారు, ఇప్పుడు ఖచ్చితంగా ఇతర రాజులకు సేవ చేస్తున్నారు.'

అసమ్యగ్వ్యయశీలైస్తైః కుర్వద్భిః సతతం వ్యయమ్ । సంచితః సోఽతిదుః ఖేన క్షయం కోశో గమిష్యతి॥౮౧.

'వారు ఎప్పుడూ దుర్వినియోగంతో, అనవసర ఖర్చులతో వ్యవహరిస్తూ ఉండటం వల్ల, ఎంతో కష్టపడి కూడబెట్టిన ఖజానా త్వరలో ఖాళీ అయిపోతుంది.'

ఏతచ్చాన్యచ్చ సతతం చిన్తయామాస పార్థివః । తత్ర విప్రాశ్రమాభ్యాసే వైశ్యమేకం దదర్శ సః॥౮౧.

ఈ విధంగా, ఇంకా ఇతర విషయాలను ఆ రాజు ఎప్పుడూ ఆలోచిస్తూ ఉండేవాడు. అప్పుడు ఆ మహర్షి ఆశ్రమం దగ్గర ఒక వాణికుడిని చూశాడు.

స పృష్టస్తేన కస్త్వం భోః హేతుశ్చాగమనేఽత్ర కః । సశోక ఇవ కస్మాత్త్వం దుర్మనా ఇవ లక్ష్యసే॥౮౧.

ఆ రాజు అతనిని అడిగాడు: 'మీరు ఎవరు స్వామీ? ఇక్కడికి రావడానికి కారణం ఏమిటి? మీరు ఎందుకు విషాదంగా, మనస్సు కలవరంగా కనిపిస్తున్నారు?'

ఇత్యాకర్ణ్య వచస్తస్య భూపతేః ప్రణయోదితమ్ । ప్రత్యువాచ స తం వైశ్యః ప్రశ్రయావనతో నృపమ్॥౮౧.

ఆ రాజు ప్రేమతో అడిగిన మాటలు విని, ఆ వాణికుడు వినయంగా నమస్కరించి, రాజుకు ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.

వైశ్య ఉవాచ సమాధిర్నామ వైశ్యోఽహముత్పన్నో ధనినాం కులే । పుత్రదారైర్నిరస్తశ్చ ధనలోభాదసాధుభిః॥౮౧.

వాణికుడు చెప్పాడు: 'నా పేరు సమాధి. నేను ధనిక కుటుంబంలో పుట్టాను. కానీ నా కుమారులు, భార్య ధనానికి ఆశపడి, ధర్మాన్ని పాటించకుండా నన్ను బయటకు తోసేశారు.'

విహీనశ్చ ధనైర్దారైః పుత్రైరాదాయ మే ధనమ్ । వనమభ్యాగతో దుః ఖీ నిరస్తశ్చాప్తబన్ధుభైః॥౮౧.

'నా ధనం, భార్య, పిల్లలు అన్నీ పోయాయి. నా ధనాన్ని తీసుకుని, బంధువులు, స్నేహితులు నన్ను వదిలేసి, నేను బాధతో అడవికి వచ్చాను.'

సోఽహం న వేద్మి పుత్రాణాం కుశలాకుశలాత్మికామ్ । ప్రవృత్తిం స్వజనానాఞ్చ దారాణాఞ్చాత్ర సంస్థితః॥౮౧.

'ఇక్కడ నేను నా కుమారులు ఎలా ఉన్నారో, మంచిగా ఉన్నారో, కష్టాల్లో ఉన్నారో తెలియదు. నా కుటుంబం, భార్య గురించి కూడా నాకు ఏమీ తెలియదు.'

కిం ను తేషాం గృహే క్షేమమక్షేమం కిం ను సామ్ప్రతమ్ । కథం తే కిం ను సద్వృత్తాః దుర్వృత్తాః కిం ను మే సుతాః॥౮౧.

'వాళ్ల ఇంట్లో ఇప్పుడు శాంతిగా ఉందా, కష్టంగా ఉందా? వాళ్లు ఎలా ఉన్నారు? నా కుమారులు మంచి ప్రవర్తనతో ఉన్నారా, చెడు ప్రవర్తనతో ఉన్నారా?'

రాజోవాచ యైర్నిరస్తో భవాంల్లుబ్ధైః పుత్రదారాదిభిర్ధనైః । తేషు కిం భవతః స్నేహమనుబధ్నాతి మానసమ్॥౮౧.

రాజు అడిగాడు: ధనానికి ఆశపడి, కొడుకులు, భార్యలు, ఇతరులు నిన్ను వదిలిపెట్టారు. అలాంటప్పుడు నీ మనసు ఇంకా వాళ్లపై ప్రేమతో ఎందుకు కట్టిపడుతోంది?

వైశ్య ఉవాచ ఏవమేతద్యథా ప్రాహ భవానస్మద్గతం వచః । కిం కరోమి న బధ్నాతి మమ నిష్ఠురతాం మనః॥౮౧.

వాణిజుడు ఇలా అన్నాడు: మీరు చెప్పింది నిజమే, నా విషయమై మీరు చెప్పిన మాటలు సరైనవే. కానీ నేను ఏం చేయగలను? నా మనసు వాళ్ల పట్ల కఠినంగా మారడం లేదు.

యైః సన్త్యజ్య పితృస్నేహం ధనలుబ్ధైర్నిరాకృతః । పతిస్వజనహార్దం చ హార్ది తేష్వేవ మే మనః॥౮౧.

ధనానికి ఆశపడి, తండ్రిపట్ల ప్రేమను వదిలేసి, నన్ను తృణీకరించిన వాళ్ల పట్లే నా హృదయం ఇంకా భార్య, బంధువులు, సొంతవాళ్ల పట్ల బలంగా మమకారం కలిగి ఉంది.

కిమేతన్నాభిజానామి జానన్నపి మహామతే । యత్ప్రేమప్రవణం చిత్తం విగుణేష్వపి బన్ధుషు॥౮౧.

ఈ విషయం నాకు అర్థం కావడం లేదు, మహామతి! తెలిసినా కూడా, బంధువుల్లో మంచితనం లేకపోయినా, మనసు వాళ్లవైపు ప్రేమతో ఎందుకు ఆకర్షితమవుతుందో నాకు తెలియడం లేదు.

తేషాం కృతే మే నిః శ్వాసో దౌర్మనస్యం చ జాయతే । కరోమి కిం యన్న మనస్తేష్వప్రీతిషు నిష్ఠురమ్॥౮౧.

వాళ్ల వల్ల నాకు నిస్సహాయత, మనస్తాపం కలుగుతోంది. నేను ఏం చేయగలను? వాళ్లు నన్ను ప్రేమించకపోయినా, నా మనసు వాళ్ల పట్ల కఠినంగా మారడం లేదు.

మార్కణ్డేయ ఉవాచ తతస్తౌ సహితౌ విప్ర తం మునిం సముపస్థితౌ । సమాధిర్నామ వైశ్యోఽసౌ స చ పార్థివసత్తమః॥౮౧.

మార్కండేయుడు ఇలా చెప్పాడు: బ్రాహ్మణా! ఆ వాణిజుడు సమాధి అనే వాడు, ఆ మహారాజు ఇద్దరూ కలసి ఆ మహర్షిని దర్శించడానికి వెళ్లారు.

కృత్వా తు తౌ యథాన్యాయం యథార్హం తేన సంవిదమ్ । ఉపవిష్టౌ కథాః కాశ్చిచ్చక్రతుర్వైశ్య-పార్థివౌ॥౮౧.

వారు మహర్షిని యథావిధిగా గౌరవంగా పలకరించి, వాణిజుడు, రాజు ఇద్దరూ కూర్చుని సంభాషణ మొదలుపెట్టారు.

రాజోవాచ భగవంస్త్వామహం ప్రష్టుమిచ్చామ్యేకం వదస్వ తత్ । దుఃఖాయ యన్మే మనసః స్వచిత్తాయత్తతాం వినా॥౮౧.

రాజు అడిగాడు: భగవంతుడా! నేను ఒక విషయం అడగాలనుకుంటున్నాను, దయచేసి చెప్పండి. నా మనసు తన స్వభావానికి లోబడి బాధపడటానికి కారణం ఏమిటి?

మమత్వం గతరాజ్యస్య రాజ్యాఙ్గేష్వఖిలేష్వపి । జానతోఽపి యథాజ్ఞస్య కిమేతన్మునిసత్తమ॥౮౧.

రాజ్యం పోయినా కూడా, రాజ్యంలోని అన్నింటిపట్ల నాకు మమకారం ఇంకా ఉంది. తెలిసినా కూడా, నేను తెలియని వాడిలా ఉంటున్నాను. మహర్షీ! దీని కారణం ఏమిటి?

అయం చ నికృతః పుత్రైర్దారైర్భృత్యైస్తథోజ్ఝితః । స్వజనేన చ సన్త్యక్తస్తేషు హార్దే తథాప్యతి॥౮౧.

ఇతనూ తన కొడుకుల చేత మోసపోయాడు, భార్య, సేవకులు వదిలిపెట్టారు, సొంతవారు కూడా విడిచిపెట్టారు. అయినా ఇతని హృదయం వాళ్ల పట్లనే బంధించబడింది.

ఏవమేష తథాహం చ ద్వావప్యత్యన్తదుః ఖితౌ । దృష్టదోషేఽపి విషయే మమత్వాకృష్టమానసౌ॥౮౧.

ఇలా నేను, ఇతను ఇద్దరం కూడా చాలా బాధపడుతున్నాం. లోపాలు తెలిసినా కూడా, మనసు మమకారానికి లోనవుతోంది.

తత్కిమేతన్మహాభాగ యన్మోహో జ్ఞానినోరపి । మమాస్య చ భవత్యేషా వివేకాన్ధస్య మూఢతా॥౮౧.

అంతటి భాగ్యశాలి అయినా, జ్ఞానులైన మన ఇద్దరిలో కూడా ఈ మాయా ఎందుకు కలుగుతోంది? వివేకం లేకుండా మూర్ఖత్వం ఎందుకు వస్తోంది?

ఋషిరువాచ జ్ఞానమస్తి సమస్తస్య జన్తోర్విషయగోచరే । విషయశ్చ మహాభాగ యాతి చైవం పృథక్ పృథక్॥౮౧.

ఋషి ఇలా అన్నాడు: మహాభాగా! అన్ని జీవులకూ ఇంద్రియాలకు సంబంధించిన జ్ఞానం ఉంటుంది. కానీ, ప్రతి ఒక్కరికీ విషయాలు వేరుగా కనిపిస్తాయి.

దివాన్ధాః ప్రాణినః కేచిద్రాత్రావన్ధాస్తథాపరే । కేచిద్ దివా తథా రాత్రౌ ప్రాణినస్తుల్యదృష్టయః॥౮౧.

కొంతమంది ప్రాణులు పగలు చూడలేవు, మరికొందరు రాత్రి చూడలేరు. ఇంకొందరు పగలు, రాత్రి రెండింటిలోనూ సమానంగా చూస్తారు.