మార్కణ్డేయపురాణమ్

దివాకరః సమాధిస్థో వడవారూపధారిణీమ్ । తపశ్చరన్తీం దదృశే ఉత్తరేషు కురుష్వథ ॥ ౭౭.

ధ్యానంలో లీనమైన సూర్యుడు, ఉత్తర కురుదేశంలో, అశ్విగా రూపం ధరించి తపస్సు చేస్తున్న సంజ్ఞను చూశాడు.

సౌమ్యమూర్తిః శుభాకారో మమ భర్తా భవేదితి । అభిసన్ధిఞ్చ తపసో బుబుధేఽస్యా దివాకరః ॥ ౭౭.

నా భర్త మృదువైన రూపంతో, శుభంగా ఉండాలని తపస్సు చేస్తోంది అని, ఆమె సంకల్పాన్ని సూర్యుడు గ్రహించాడు.

శాతనం తేజసో మేఽద్య క్రియతామితి భాస్కరః । తఞ్చాహ విశ్వకర్మాణం సంజ్ఞాయాః పితరం ద్విజ ॥ ౭౭.

నా తేజస్సు తగ్గించాలి అని భాస్కరుడు, సంజ్ఞ తండ్రి అయిన విశ్వకర్మునితో అన్నాడు.

సంవత్సరభ్రమేస్తస్య విశ్వకర్మా కరవేస్తతః । తేజసః శాతనఞ్చక్రే స్తూయమానశ్చ దైవతైః ॥ ౭౭.

దేవతలు స్తుతిస్తూ ఉండగా, ఒక సంవత్సరం పాటు శ్రమించి, విశ్వకర్ముడు సూర్యుని తేజస్సును తగ్గించాడు.

మార్కణ్డేయ ఉవాచ సావర్ణిః సూర్యతనయో యో మనుః కథ్యతేఽష్టమః । నిశామయ తదుత్పత్తిం విస్తరాద్ గదతో మమ॥౮౧.

మార్కండేయుడు చెప్పాడు: ఎనిమిదవ మనువు అయిన సావర్ణి, సూర్యుని కుమారుడు. అతని జననాన్ని నేను వివరంగా చెబుతాను, విను.

మహామాయానుభావేన యథా మన్వన్తరాధిపః । స బభూవ మహాభాగః సావర్ణిస్తనయో రవేః॥౮౧.

మహామాయ యొక్క మహిమ వల్ల, సూర్యుని కుమారుడైన సావర్ణి మహాభాగుడై, ఒక మన్వంతరానికి అధిపతిగా అయ్యాడు.

స్వారోచిషేఽన్తరే పూర్వం చైత్రవంశసముద్భవః । సురథో నామ రాజాభూత్ సమస్తే క్షితిమణ్డలే॥౮౧.

గతంలో స్వారోచిషమన్వంతరంలో, చైత్ర వంశంలో పుట్టిన సురథుడు అనే రాజు, భూమండలాన్ని మొత్తం పాలించాడు.

తస్య పాలయతః సమ్యక్ ప్రజాః పుత్రానివౌరసాన్ । బభూవుః శత్రవో భూపాః కోలావిధ్వంసినస్తథా॥౮౧.

ఆ రాజు తన رعజ్యాన్ని తన సంతానంలా ప్రేమించి రక్షిస్తూ ఉండగా, కొంతమంది రాజులు అతని వంశాన్ని, శక్తిని నాశనం చేయడానికి శత్రువులుగా ఎదిరించారు.

తస్య తైరభవద్ యుద్ధమతిప్రబలదణ్డినః । న్యూనైరపి స తైర్యుద్ధే కోలావిధ్వంసిభిర్జితః॥౮౧.

అతను గొప్ప అధికారంతో ఉన్నప్పటికీ, ఆ కొంతమంది వంశద్వంసక శత్రువులతో యుద్ధం జరిగింది. వారు తక్కువమందే అయినా, ఆ యుద్ధంలో అతను వారి చేతిలో ఓడిపోయాడు.

తతః స్వపురమాయాతో నిజదేశాధిపోఽభవత్ । ఆక్రాన్తః స మహాభాగస్తైస్తదా ప్రబలారిభిః॥౮౧.

తర్వాత అతను తన నగరానికి తిరిగి వచ్చి, తన దేశానికి అధిపతిగా ఉన్నాడు. కానీ ఆ సమయంలో, ఆ బలమైన శత్రువులు అతన్ని మళ్లీ ఇబ్బంది పెట్టారు.

అమాత్యైర్బలిభిర్దుష్టైర్దుర్బలస్య దురాత్మభిః । కోషో బలఞ్చాపహృతం తత్రాపి స్వపురే తతః॥౮౧.

అక్కడ, తన నగరంలోనే, బలమైన కానీ దుష్టమైన మంత్రులు, దుర్మార్గులు అతని బలహీనతను ఆసరాగా చేసుకుని, అతని ఖజానా, సైన్యాన్ని లాక్కున్నారు.

తతో మృగయావ్యాజేన హృతస్వామ్యః స భుపతిః । ఏకాకీ హయమారుహ్య జగామ గహనం వనమ్॥౮౧.

అప్పుడు వేటకోసమని నెపంతో, తన రాజ్యాన్ని కోల్పోయిన ఆ రాజు ఒంటరిగా గుర్రంపై ఎక్కి, దట్టమైన అడవిలోకి వెళ్లిపోయాడు.

స తత్రాశ్రమమద్రాక్షీద్ ద్విజవర్యస్య మేధసః । ప్రశాన్తశ్వాపదాకీర్ణం మునిశ్ష్యోపశోభితమ్॥౮౧.

అక్కడ అతను మహర్షి మేధసు ఆశ్రమాన్ని చూశాడు. ఆ ఆశ్రమం శాంతంగా, క్రూరమృగాల్లేని చోటుగా, ముని మరియు ఆయన శిష్యులతో అలంకరించబడింది.

తస్థౌ కఞ్చిత్ స కాలఞ్చ మునినా తేన సత్కృతః । ఇతశ్చైతశ్చ విచరంస్తస్మిన్ మునివరాశ్రమే॥౮౧.

ఆ రాజు అక్కడ కొంతకాలం ఆ ముని ఆదరణతో ఉండి, ఆ మహర్షి ఆశ్రమంలో ఇక్కడ అక్కడ సంచరించాడు.

సోఽచిన్తయత్ తదా తత్ర మమత్వాకృష్టచేతనః । మత్పూర్వైః పాలితం పూర్వం మయా హీనం పురం హి తత్ । మద్భృత్యైస్తైరసద్వృత్తైర్ధర్మతః పాల్యతే న వా॥౮౧.

అక్కడ అతని మనసు మమకారంతో ఆకర్షితమై, ఇలా ఆలోచించాడు: 'నా పూర్వీకులు, నేనూ రక్షించిన ఆ నగరం ఇప్పుడు నాశమైపోయింది. నా సేవకులు చెడ్డ ప్రవర్తనతో, ధర్మబద్ధంగా పాలిస్తున్నారుా లేదా లేదో తెలియదు.'

న జానే స ప్రధానో మే శూరహస్తీ సదామదః । మమ వైరివశం యాతః కాన్ భోగానుపలప్స్యతే॥౮౧.

'నా ప్రధాన సేవకుడు, ధైర్యవంతుడు, ఎప్పుడూ గర్వంతో ఉండే యానెడు యోధుడు, ఇప్పుడు నా శత్రువుల చేతిలో ఉన్నాడు. అతను ఏవైనా సుఖాలు అనుభవిస్తున్నాడో లేదో నాకు తెలియదు.'

యే మమానుగతా నిత్యం ప్రసాదధనభోజనైః । అనువృత్తిం ధ్రువం తేఽద్య కుర్వన్త్యన్యమహీభృతామ్॥౮౧.

'ఎప్పుడూ నా అనుగ్రహం, ధనం, భోజనం పొందిన వారు, ఇప్పుడు ఖచ్చితంగా ఇతర రాజులకు సేవ చేస్తున్నారు.'

అసమ్యగ్వ్యయశీలైస్తైః కుర్వద్భిః సతతం వ్యయమ్ । సంచితః సోఽతిదుః ఖేన క్షయం కోశో గమిష్యతి॥౮౧.

'వారు ఎప్పుడూ దుర్వినియోగంతో, అనవసర ఖర్చులతో వ్యవహరిస్తూ ఉండటం వల్ల, ఎంతో కష్టపడి కూడబెట్టిన ఖజానా త్వరలో ఖాళీ అయిపోతుంది.'

ఏతచ్చాన్యచ్చ సతతం చిన్తయామాస పార్థివః । తత్ర విప్రాశ్రమాభ్యాసే వైశ్యమేకం దదర్శ సః॥౮౧.

ఈ విధంగా, ఇంకా ఇతర విషయాలను ఆ రాజు ఎప్పుడూ ఆలోచిస్తూ ఉండేవాడు. అప్పుడు ఆ మహర్షి ఆశ్రమం దగ్గర ఒక వాణికుడిని చూశాడు.

స పృష్టస్తేన కస్త్వం భోః హేతుశ్చాగమనేఽత్ర కః । సశోక ఇవ కస్మాత్త్వం దుర్మనా ఇవ లక్ష్యసే॥౮౧.

ఆ రాజు అతనిని అడిగాడు: 'మీరు ఎవరు స్వామీ? ఇక్కడికి రావడానికి కారణం ఏమిటి? మీరు ఎందుకు విషాదంగా, మనస్సు కలవరంగా కనిపిస్తున్నారు?'

ఇత్యాకర్ణ్య వచస్తస్య భూపతేః ప్రణయోదితమ్ । ప్రత్యువాచ స తం వైశ్యః ప్రశ్రయావనతో నృపమ్॥౮౧.

ఆ రాజు ప్రేమతో అడిగిన మాటలు విని, ఆ వాణికుడు వినయంగా నమస్కరించి, రాజుకు ఇలా సమాధానం చెప్పాడు.

వైశ్య ఉవాచ సమాధిర్నామ వైశ్యోఽహముత్పన్నో ధనినాం కులే । పుత్రదారైర్నిరస్తశ్చ ధనలోభాదసాధుభిః॥౮౧.

వాణికుడు చెప్పాడు: 'నా పేరు సమాధి. నేను ధనిక కుటుంబంలో పుట్టాను. కానీ నా కుమారులు, భార్య ధనానికి ఆశపడి, ధర్మాన్ని పాటించకుండా నన్ను బయటకు తోసేశారు.'

విహీనశ్చ ధనైర్దారైః పుత్రైరాదాయ మే ధనమ్ । వనమభ్యాగతో దుః ఖీ నిరస్తశ్చాప్తబన్ధుభైః॥౮౧.

'నా ధనం, భార్య, పిల్లలు అన్నీ పోయాయి. నా ధనాన్ని తీసుకుని, బంధువులు, స్నేహితులు నన్ను వదిలేసి, నేను బాధతో అడవికి వచ్చాను.'

సోఽహం న వేద్మి పుత్రాణాం కుశలాకుశలాత్మికామ్ । ప్రవృత్తిం స్వజనానాఞ్చ దారాణాఞ్చాత్ర సంస్థితః॥౮౧.

'ఇక్కడ నేను నా కుమారులు ఎలా ఉన్నారో, మంచిగా ఉన్నారో, కష్టాల్లో ఉన్నారో తెలియదు. నా కుటుంబం, భార్య గురించి కూడా నాకు ఏమీ తెలియదు.'

కిం ను తేషాం గృహే క్షేమమక్షేమం కిం ను సామ్ప్రతమ్ । కథం తే కిం ను సద్వృత్తాః దుర్వృత్తాః కిం ను మే సుతాః॥౮౧.

'వాళ్ల ఇంట్లో ఇప్పుడు శాంతిగా ఉందా, కష్టంగా ఉందా? వాళ్లు ఎలా ఉన్నారు? నా కుమారులు మంచి ప్రవర్తనతో ఉన్నారా, చెడు ప్రవర్తనతో ఉన్నారా?'

రాజోవాచ యైర్నిరస్తో భవాంల్లుబ్ధైః పుత్రదారాదిభిర్ధనైః । తేషు కిం భవతః స్నేహమనుబధ్నాతి మానసమ్॥౮౧.

రాజు అడిగాడు: ధనానికి ఆశపడి, కొడుకులు, భార్యలు, ఇతరులు నిన్ను వదిలిపెట్టారు. అలాంటప్పుడు నీ మనసు ఇంకా వాళ్లపై ప్రేమతో ఎందుకు కట్టిపడుతోంది?

వైశ్య ఉవాచ ఏవమేతద్యథా ప్రాహ భవానస్మద్గతం వచః । కిం కరోమి న బధ్నాతి మమ నిష్ఠురతాం మనః॥౮౧.

వాణిజుడు ఇలా అన్నాడు: మీరు చెప్పింది నిజమే, నా విషయమై మీరు చెప్పిన మాటలు సరైనవే. కానీ నేను ఏం చేయగలను? నా మనసు వాళ్ల పట్ల కఠినంగా మారడం లేదు.

యైః సన్త్యజ్య పితృస్నేహం ధనలుబ్ధైర్నిరాకృతః । పతిస్వజనహార్దం చ హార్ది తేష్వేవ మే మనః॥౮౧.

ధనానికి ఆశపడి, తండ్రిపట్ల ప్రేమను వదిలేసి, నన్ను తృణీకరించిన వాళ్ల పట్లే నా హృదయం ఇంకా భార్య, బంధువులు, సొంతవాళ్ల పట్ల బలంగా మమకారం కలిగి ఉంది.

కిమేతన్నాభిజానామి జానన్నపి మహామతే । యత్ప్రేమప్రవణం చిత్తం విగుణేష్వపి బన్ధుషు॥౮౧.

ఈ విషయం నాకు అర్థం కావడం లేదు, మహామతి! తెలిసినా కూడా, బంధువుల్లో మంచితనం లేకపోయినా, మనసు వాళ్లవైపు ప్రేమతో ఎందుకు ఆకర్షితమవుతుందో నాకు తెలియడం లేదు.