మార్కణ్డేయపురాణమ్

బాన్ధవేషు చిరం వాసో నారీణాం న యశస్కరః । మనోరథో బాన్ధవానాం నార్యా భర్తృగృహే స్థితిః ॥ ౭౭.

"స్త్రీలు బంధువుల ఇంట్లో ఎక్కువ కాలం ఉండడం మంచి పేరు తేవదు. బంధువుల కోరిక ఏమిటంటే, స్త్రీ భర్త ఇంట్లో ఉండాలి అన్నదే."

సా త్వం త్రైలోక్యనాథేన భర్త్రా సూర్యేణ సఙ్గతా । పితృగేహే చిరం కాలం వస్తుం నార్హసి పుత్రికే ॥ ౭౭.

"మూడు లోకాల అధిపతి అయిన సూర్యుడు నీ భర్త. కాబట్టి, బిడ్డా! తండ్రి ఇంట్లో ఎక్కువ కాలం ఉండడం నీకు తగదు."

సా త్వం భర్తృగృహం గచ్ఛ తుష్టోఽహం పూజితాసి మే । పునరాగమనం కార్యం దర్శనాయ శుభే మమ ॥ ౭౭.

"కాబట్టి, నువ్వు భర్త ఇంటికి వెళ్ళు. నేను సంతోషించాను, నువ్వు నన్ను గౌరవించావు. కానీ, మళ్లీ నన్ను చూడటానికి తప్పక రావాలి, శుభే!"

మార్కణ్డేయ ఉవాచ ఇత్యుక్తా సా తదా పిత్రా తథేత్యుక్త్వా చ సా మునే । సంపూజయిత్వా పితరం జగామాథోత్తరాన్ కురూన్ ॥ ౭౭.

మార్కండేయుడు చెప్పాడు: "తండ్రి అలా చెప్పగానే, ఆమె 'అలా జరుగుతుంది' అని సమాధానం చెప్పి, తండ్రిని గౌరవించి, ఉత్తర కురువులకు వెళ్లింది."

సూర్యతాపమనిచ్ఛన్తీ తేజసస్తస్య బిభ్యతీ । తపశ్చచార తత్రాపి వడవారూపధారిణీ ॥ ౭౭.

సూర్యుని వేడి ఇష్టపడక, ఆయన తేజస్సుకు భయపడి, అక్కడ ఆమె అశ్వి రూపంలో తపస్సు చేసింది.

సంజ్ఞేయమితి మన్వానో ద్వితీయాయామహస్పతిః । జనయామాస తనయౌ కన్యాఞ్చైకాం మనోరమామ్ ॥ ౭౭.

ఆమెనే సంజ్ఞ అని భావించిన సూర్యుడు, రెండవ భార్యగా ఆమెతో ఇద్దరు కుమారులను, ఒక అందమైన కుమార్తెను పొందాడు.

ఛాయాసంజ్ఞా త్వపత్యేషు యథా స్వేష్వతివత్సలా । తథా న సంజ్ఞాకన్యాయాం పుత్రయోశ్చాన్వవర్తత ॥ ౭౭.

చాయ తన పిల్లల పట్ల ఎంత ప్రేమ చూపిందో, అంతగా సంజ్ఞ కుమార్తె మరియు ఇద్దరు కుమారుల పట్ల చూపలేదు.

లాలనాద్యుపభోగేషు విశేషమనువాసరమ్ । మనుస్తత్క్షాన్తవానస్య యమస్తస్యా న చక్షమే ॥ ౭౭.

ప్రతి రోజూ లాలన, సుఖాలలో తేడా చూపింది. మనువు సహనంగా భరించాడు, కానీ యముడు మాత్రం భరించలేకపోయాడు.

తాడనాయ చ వై కోపాత్పాదస్తేన సముద్యతః । తస్యాః పునః క్షాన్తిమతా న తు దేహే నిపాతితః ॥ ౭౭.

కోపంతో యముడు ఆమెను కొట్టేందుకు తన కాలును పైకి ఎత్తాడు. కానీ ఆమె సహనంతో ఉండి, ఆ కాలు తన శరీరంపై పడనీయలేదు.

తతః శశాప తం కోపాచ్ఛాయాసంజ్ఞా యమం ద్విజ । కిఞ్చిత్ప్రస్ఫురమాణౌష్ఠీ విచలత్పాణిపల్లవా ॥ ౭౭.

ఆ సమయంలో, కోపంతో పెదవులు కొంచెం కంపించుతూ, చేతులు వణుకుతూ, ఛాయా యముని శపించింది, ఓ ద్విజుడా.

పితుః పత్నీమమర్యాదం యన్మాం తర్జయసే పదా । భువి తస్మాదయం పదాస్తవాద్యైవ పతిష్యతి ॥ ౭౭.

నీ తండ్రి భార్యను, నన్ను, మర్యాద లేకుండా కాలితో బెదిరించినందుకు, ఈ రోజు నీ కాలు భూమిపై పడిపోతుంది.

మార్కణ్డేయ ఉవాచ ఇత్యాకర్ణ్య యమః శాపం మాత్రా దత్తం భయాతురః । అభ్యేత్య పితరం ప్రాహ ప్రణిపాతపురః సరమ్ ॥ ౭౭.

మార్కండేయుడు చెప్పాడు: తల్లి ఇచ్చిన ఆ శాపాన్ని విని, భయంతో యముడు తన తండ్రిని నమస్కరించి దగ్గరికి వెళ్లి అన్నాడు.

యమ ఉవాచ తాతైతన్మహదాశ్చర్యం న దృష్టమితి కేనచిత్ । మాతా వాత్సల్యముత్సృజ్య శాపం పుత్రే ప్రయచ్ఛతి ॥ ౭౭.

యముడు అన్నాడు: తండ్రి గారూ, ఇది గొప్ప ఆశ్చర్యం. ఎవరూ చూడని విషయం. తల్లి తన ప్రేమను విడిచిపెట్టి తన కుమారుడికి శాపం ఇస్తుందంటే!

యథా మనుర్మమాచష్టే నేయం మతా తథా మమ । విగుణేష్వపి పుత్రేషు న మాతా విగుణా భవేత్ ॥ ౭౭.

మనువు చెప్పినట్లే, నాకు కూడా అదే అభిప్రాయం. పిల్లలు తప్పు చేసినా, తల్లి మాత్రం ఎప్పుడూ తప్పు చేయదు.

మార్కణ్డేయ ఉవాచ యమస్యైతద్వచః శ్రుత్వా భగవాంస్తిమిరాపహః । ఛాయాసంజ్ఞాం సమాహూయ పప్రచ్ఛ క్వ గతేతి సా ॥ ౭౭.

మార్కండేయుడు చెప్పాడు: యముని మాటలు విని, అంధకారాన్ని తొలగించేవాడు భగవంతుడు ఛాయను పిలిపించి, 'నువ్వు ఎక్కడికి వెళ్లావు?' అని అడిగాడు.

సా చాహ తనయా త్వష్టురహం సంజ్ఞా విభావసో । పత్నీ తవ త్వయాపత్యాన్యేతాని జనితాని మే ॥ ౭౭.

ఆమె ఇలా చెప్పింది: నేను త్వష్టృ కుమార్తె సంజ్ఞ, వివస్వంతుని భార్యను. నీకు పుట్టిన ఈ పిల్లలు నన్నుంచి పుట్టారు.

ఇత్థం వివస్వతః సా తు బహుశః పృచ్ఛతో యదా । నాచచక్షే తతః క్రుద్ధో భాస్వాంస్తాం శప్తుముద్యతః ॥ ౭౭.

వివస్వంతుడు పదే పదే అడిగినా, ఆమె నిజాన్ని చెప్పలేదు. దాంతో, భాస్కరుడు కోపంతో ఆమెను శపించడానికి సిద్ధమయ్యాడు.

తతః సా కథయామాస యథావృత్తం వివస్వతః । విదితార్థశ్చ భగవాన్ జగామ త్వష్టురాలయమ్ ॥ ౭౭.

అప్పుడు ఆమె జరిగిన సంగతులన్నీ వివస్వంతునికి చెప్పింది. భగవంతుడు ఆ విషయం తెలుసుకొని త్వష్టృ ఇంటికి వెళ్లాడు.

తతః స పూజయామాస తదా త్రైలోక్యపూజితమ్ । భాస్వన్తం పరయా భక్త్యా నిజగేహముపాగతమ్ ॥ ౭౭.

మూడు లోకాల్లో పూజించబడే భాస్కరుడు తన ఇంటికి వచ్చినప్పుడు, త్వష్టృ అతన్ని పరమ భక్తితో సత్కరించాడు.

సంజ్ఞాం పృష్టస్తదా తస్మై కథయామాస విశ్వకృత్ । ఆగతైవేహ మే వేశ్మ భవతః ప్రేషితేతి వై ॥ ౭౭.

సంజ్ఞ గురించి అడిగినప్పుడు, సృష్టికర్త అయిన విశ్వకర్ముడు ఇలా చెప్పాడు: 'మీరు పంపిన సంజ్ఞ ఇక్కడ నా ఇంటికి వచ్చింది.'

దివాకరః సమాధిస్థో వడవారూపధారిణీమ్ । తపశ్చరన్తీం దదృశే ఉత్తరేషు కురుష్వథ ॥ ౭౭.

ధ్యానంలో లీనమైన సూర్యుడు, ఉత్తర కురుదేశంలో, అశ్విగా రూపం ధరించి తపస్సు చేస్తున్న సంజ్ఞను చూశాడు.

సౌమ్యమూర్తిః శుభాకారో మమ భర్తా భవేదితి । అభిసన్ధిఞ్చ తపసో బుబుధేఽస్యా దివాకరః ॥ ౭౭.

నా భర్త మృదువైన రూపంతో, శుభంగా ఉండాలని తపస్సు చేస్తోంది అని, ఆమె సంకల్పాన్ని సూర్యుడు గ్రహించాడు.

శాతనం తేజసో మేఽద్య క్రియతామితి భాస్కరః । తఞ్చాహ విశ్వకర్మాణం సంజ్ఞాయాః పితరం ద్విజ ॥ ౭౭.

నా తేజస్సు తగ్గించాలి అని భాస్కరుడు, సంజ్ఞ తండ్రి అయిన విశ్వకర్మునితో అన్నాడు.

సంవత్సరభ్రమేస్తస్య విశ్వకర్మా కరవేస్తతః । తేజసః శాతనఞ్చక్రే స్తూయమానశ్చ దైవతైః ॥ ౭౭.

దేవతలు స్తుతిస్తూ ఉండగా, ఒక సంవత్సరం పాటు శ్రమించి, విశ్వకర్ముడు సూర్యుని తేజస్సును తగ్గించాడు.

మార్కణ్డేయ ఉవాచ సావర్ణిః సూర్యతనయో యో మనుః కథ్యతేఽష్టమః । నిశామయ తదుత్పత్తిం విస్తరాద్ గదతో మమ॥౮౧.

మార్కండేయుడు చెప్పాడు: ఎనిమిదవ మనువు అయిన సావర్ణి, సూర్యుని కుమారుడు. అతని జననాన్ని నేను వివరంగా చెబుతాను, విను.

మహామాయానుభావేన యథా మన్వన్తరాధిపః । స బభూవ మహాభాగః సావర్ణిస్తనయో రవేః॥౮౧.

మహామాయ యొక్క మహిమ వల్ల, సూర్యుని కుమారుడైన సావర్ణి మహాభాగుడై, ఒక మన్వంతరానికి అధిపతిగా అయ్యాడు.

స్వారోచిషేఽన్తరే పూర్వం చైత్రవంశసముద్భవః । సురథో నామ రాజాభూత్ సమస్తే క్షితిమణ్డలే॥౮౧.

గతంలో స్వారోచిషమన్వంతరంలో, చైత్ర వంశంలో పుట్టిన సురథుడు అనే రాజు, భూమండలాన్ని మొత్తం పాలించాడు.

తస్య పాలయతః సమ్యక్ ప్రజాః పుత్రానివౌరసాన్ । బభూవుః శత్రవో భూపాః కోలావిధ్వంసినస్తథా॥౮౧.

ఆ రాజు తన رعజ్యాన్ని తన సంతానంలా ప్రేమించి రక్షిస్తూ ఉండగా, కొంతమంది రాజులు అతని వంశాన్ని, శక్తిని నాశనం చేయడానికి శత్రువులుగా ఎదిరించారు.

తస్య తైరభవద్ యుద్ధమతిప్రబలదణ్డినః । న్యూనైరపి స తైర్యుద్ధే కోలావిధ్వంసిభిర్జితః॥౮౧.

అతను గొప్ప అధికారంతో ఉన్నప్పటికీ, ఆ కొంతమంది వంశద్వంసక శత్రువులతో యుద్ధం జరిగింది. వారు తక్కువమందే అయినా, ఆ యుద్ధంలో అతను వారి చేతిలో ఓడిపోయాడు.