మార్కణ్డేయపురాణమ్

నయాస్మానపి రాజర్షే యది ధర్మమవేక్షసే । ముహూర్తం తిష్ఠ రాజేన్ద్ర భవతో ముఖపఙ్కజమ్॥౭.

రాజర్షీ, నీకు ధర్మం ముఖ్యం అయితే మమ్మల్ని కూడా తీసుకెళ్ళు. రాజేంద్రా, ఓ క్షణం ఆగు, నీ పద్మవదనాన్ని మేము చూడాలని ఉంది.

పిబామో నేత్రభ్రమరైః కదా ద్రక్ష్యామహే పునః । యస్య ప్రయాతస్య పురో యాన్తి పృష్ఠే చ పార్థివాః॥౭.

మేము మా కళ్లతో నీ ముఖాన్ని తీపిగా చూడాలని ఉంది; మళ్లీ నిన్ను ఎప్పుడు చూస్తామో? నీవు వెళ్ళిపోతున్నప్పుడు ముందు వెళ్ళేవాళ్లు, వెనుక వెళ్ళేవాళ్లూ ఉన్నారు.

తస్యానుయాతి భార్యేయం గృహీత్వా బాలకం సుతమ్ । యస్య భృత్యాః ప్రయాతస్య యాన్తయగ్రే కుఞ్జచరస్థితాః॥౭.

ఆయన భార్య తన చిన్న కుమారుడిని తీసుకుని, భర్త వెనుక వెళ్తోంది; ఆయన సేవకులు, రాజు వెళ్ళేటప్పుడు, ముందుగా నడిచి, ఏనుగుల్లా దారిలో నిలబడి ఉన్నారు.

స ఏష పద్భ్యాం రాజేన్ద్రో హరిశ్చన్ద్రోఽద్య గచ్ఛతి । హా రాజన్ సుకుమారం తే సుభ్రు సుత్వచమున్నసమ్॥౭.

ఈ రోజు హరిశ్చంద్రుడు పాదాలమీద నడుచుకుంటూ వెళ్తున్నాడు; అయ్యో రాజా, నీ మృదువైన చర్మం, అందమైన కనుబొమ్మలు ఉన్న కుమారుడు నీతో పాటు నడుస్తున్నాడు.

పథి పాంశుపరిక్లిష్టం ముఖం కీదృగ్భవిష్యతి । తిష్ఠ తిష్ఠ నృపశ్రేష్ఠ స్వధర్మమనుపాలయ॥౭.

దారిలో ధూళితో అతని ముఖం ఎలా మారిపోతుందో ఏమో! ఆగు, ఆగు రాజులలో శ్రేష్ఠుడా, నీ కర్తవ్యాన్ని నీవు నెరవేర్చు.

ఆనృశంస్యం పరో ధర్మః క్షత్రియాణాం విశేషతః । కిం దారైః కిం సుతైర్నాథ ధనైర్ధాన్యైరథాపి వా॥౭.

క్షత్రియులకు ముఖ్యంగా, దయే గొప్ప ధర్మం. భార్యలు, పిల్లలు, ధనం, ధాన్యం ఇవన్నీ ఏమిటి ప్రభూ?

సర్వమేతత్ పరిత్యజ్య ఛాయాభూతా వయం తవ । హానాథ హా మహారాజ హా స్వామిన్ కిం జహాసి నః॥౭.

ఇవన్నీ వదిలేసి, మేము నీ నీడలాగా ఉన్నాం. అయ్యో మహారాజా, అయ్యో స్వామీ, మమ్మల్ని ఎందుకు విడిచిపోతున్నావు?

యత్ర త్వం తత్ర హి వయం తత్ సుఖం యత్ర వై భవాన్ । నగరం తద్భవాన్ యత్ర స స్వర్గో యత్ర నో నృపః॥౭.

భగవంతుడు ఎక్కడ ఉంటే, మేము కూడా అక్కడే ఉంటాం. మీరు ఉన్న చోటే మాకు సుఖం. మీరు నివసించే ఊరే మా ఊరు. మా రాజు ఉన్న చోటే స్వర్గం.

ఇతి పౌరవచః శ్రుత్వా రాజా శోకపరిప్లుతః । అతిష్ఠత్ స తదా మార్గే తేషామేవానుకమ్పయా॥౭.

పౌరులు ఇలా చెప్పిన మాటలు విని, రాజు దుఃఖంతో మునిగిపోయి, వారిపై కరుణతో ఆ మార్గంలోనే ఉండిపోయాడు.

విశ్వామిత్రోఽపి తం దృష్ట్వా పౌరవాక్యాకులీకృతమ్ । రోషమర్షవివృత్తాక్షః సమాగమ్య వచోఽబ్రవీత్॥౭.

పౌరుల మాటల వల్ల రాజు కలవరపడినట్టు చూసిన విష్వామిత్రుడు, కోపంతో కన్నులు పెద్దవిగా చేసి దగ్గరకు వచ్చి ఇలా అన్నాడు.

ధిక్ త్వాం దుష్టసమాచారమనృతం జిహ్మభాషణమ్ । మమ రాజ్యం చ దత్వా యః పునః ప్రాక్రష్టుమిచ్ఛసి॥౭.

నీచమైన ప్రవర్తనతో, అబద్ధమూ వంకర మాటలు మాట్లాడే నిన్నెవరు చూడాలి! నా రాజ్యాన్ని ఇచ్చి, మళ్లీ దాన్ని తీసుకోవాలనుకోవడం నీకు శోభించదు.

ఇత్యుక్తః పరుషం తేన గచ్ఛామీతి సవేపథుః । బ్రువన్నేవం యయౌ శీఘ్రమాకర్షన్ దయితాం కరే॥౭.

అతడు ఇలా కఠినంగా మాట్లాడగా, రాజు ఒళ్లు వణికిస్తూ 'వెళ్తాను' అని చెప్పి, తన ప్రియమైన భార్యను చేతిలో పట్టుకుని వేగంగా అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయాడు.

కర్షతస్తాం తతో భార్యాం సుకుమారీం శ్రమాతురామ్ । సహసా దణ్డకాష్ఠేన తాడయామాస కౌశికః॥౭.

అతడు అలసిపోయిన తన సున్నితమైన భార్యను లాగుతూ పోతుండగా, కౌశికుడు అకస్మాత్తుగా ఒక కట్టెతో ఆమెను కొట్టాడు.

తాం తథా తాడితాం దృష్ట్వా హరిశ్చన్ద్రో మహీపతిః । గచ్ఛామీత్యాహ దుః ఖార్తో నాన్యత్ కిఞ్చిదుదాహరత్॥౭.

అలా భార్యను కొట్టినదాన్ని చూసిన హరిశ్చంద్రుడు దుఃఖంతో బాధపడుతూ, 'వెళ్తాను' అని చెప్పి, ఇంకేమీ మాట్లాడలేదు.

అథ విశ్వే తదా దేవాః పఞ్చ ప్రాహుః కృపాలవః । విశ్వామిత్రః సుపాపోఽయం లోకాన్ కాన్ సమవాప్స్యతి॥౭.

అప్పుడు ఐదుగురు కరుణతో ఉన్న దేవతలు ఇలా అన్నారు: 'ఇంత పాపం చేసిన విష్వామిత్రుడు ఎలాంటి లోకాలను పొందుతాడు?'

యేనాయాం యజ్వనాం శ్రేష్ఠః స్వరాజ్యాదవరోపితః । కస్య వా శ్రద్ధయా పూతం సుతం సోమం మహాధ్వరే । పీత్వా వయం ప్రయాస్యామో ముదం మన్త్రపురః సరమ్॥౭.

ఎవరి వల్ల యజ్ఞాల్లో శ్రేష్ఠుడైన వాడు తన రాజ్యాన్ని కోల్పోయాడో, ఎవరి విశ్వాసంతో మేము మహాయజ్ఞంలో పవిత్రమైన సోమాన్ని పానంచేసి ఆనందంగా వెళ్ళగలమో?

; పక్షిణ ఊచుః ఇతి తేషాం వచః శ్రుత్వా కౌశికోఽతిరుషాన్వితః । శశాప తాన్ మనుష్యత్వం సర్వే యూయమవాప్స్యథ॥౭.

వారి మాటలు విని, కౌశికుడు తీవ్రమైన కోపంతో, 'మీరు అందరూ మానవ జన్మను పొందుతారు' అని శపించాడు.

ప్రసాదితశ్చ తైః ప్రాహ పునరేవ మహామునిః. మానుషత్వేఽపి భవతాం భవిత్రీ నైవ సన్తతిః॥౭.

వారు క్షమాపణలు చెప్పగా, మహాముని మళ్లీ ఇలా అన్నాడు: 'మీరు మానవ జన్మలో ఉన్నా, మీకు సంతానం ఉండదు.'

న దారసంగ్రహశ్చైవ భవితా న చ మత్సరః । కామక్రోధవినిర్ముక్తా భవిష్యథ సురాః పునః॥౭.

మీకు భార్యలను కలిగి ఉండటం ఉండదు, అసూయ ఉండదు; కామక్రోధాల నుంచి విముక్తులై, మళ్లీ దేవతలవుతారు.

తతోఽవతేరురంశైః స్వైర్దేవాస్తే కురువేశ్మని । ద్రౌపదీగర్భసమ్భూతాః పఞ్చ వై పాణ్డునన్దనాః॥౭.

అప్పటినుంచి ఆ దేవతలు తమ భాగాలతో కురు వంశంలో అవతరించి, ద్రౌపదీ గర్భంలో నుంచి ఐదుగురు పాండవులు జన్మించారు.

ఏతస్మాత్ కారణాత్ పఞ్చ పాణ్డవేయా మహారథాః । న దారసంగ్రహం ప్రాప్తాః శాపాత్ తస్య మహామునేః॥౭.

ఈ కారణంగానే, ఆ మహాముని శాపం వల్ల ఐదుగురు పాండవులు భార్యలను స్వీకరించలేదు.

ఏతత్తే సర్వమాఖ్యాతం పాణ్డవేయకథాశ్రయమ్ । ప్రశ్నం చతుష్టయం గీతం కిమన్యచ్ఛ్రోతుమిచ్ఛసి॥౭.

ఇంతవరకు పాండవుల కథకు సంబంధించిన విషయాలన్నీ చెప్పాను. నీవు అడిగిన నాలుగు ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పాను. ఇంకా ఏమి వినాలనుకుంటున్నావు?

జైమినిరువాచ భవద్భిరిదమాఖ్యాతం యథాప్రశ్నమనుక్రమాత్ । మహత్ కౌతూహలం మేఽస్తి హరిశ్చన్ద్ర కథాం ప్రతి॥౮.

జైమిని ఇలా అన్నాడు: మీరు నా ప్రశ్నలక్రమంగా అన్నీ వివరంగా చెప్పారు. హరిశ్చంద్రుని కథపై నాకు గొప్ప ఆసక్తి ఉంది.

అహో మహాత్మనా తేన ప్రాప్తం కృచ్ఛ్రమనుత్తమమ్ । కచ్చిత్ సుఖమనుప్రాప్తం తాదృగేవ ద్విజోత్తమాః॥౮.

ఆ మహాత్ముడు ఎంతటి కష్టాన్ని అనుభవించాడో! చివరికి అతడు సుఖాన్ని పొందాడా, ద్విజోత్తములారా?

; పక్షిణ ఊచుః విశ్వామిత్రవచః శ్రుత్వా స రాజా ప్రయయౌ శనైః । శైవ్యయానుగతో దుః ఖీ భార్యయా బలాపుత్రయా॥౮.

విష్వామిత్రుని మాటలు విని, ఆ రాజు తన భార్య శైవ్య, కుమారుడు రోహితుడితో కలిసి దుఃఖంతో నెమ్మదిగా వెళ్లాడు.

స గత్వా వసుధాపాలో దివ్యాం వారాణసీం పురీమ్ । నైషా మనుష్యభోగ్యేతి శూలపాణేః పరిగ్రహః॥౮.

ఆ భూమిపతి దివ్యమైన వారాణసి పట్టణానికి వెళ్లాడు. అది మనుషులకు అనుభవించదగినది కాదు, ఎందుకంటే అది శూలధారి పరమేశ్వరుని రక్షణలో ఉంది.

జగామ పద్భ్యాం దుః ఖార్తః సహ పత్న్యానుకూలయా । పురీప్రవేశే దదృశే విశ్వామిత్రముపస్థితమ్॥౮.

బాధతో బాధపడుతూ, తన భర్తను అనుసరించే భార్యతో కలసి, కాలినడకన అక్కడికి వెళ్లాడు. పట్టణంలోకి ప్రవేశిస్తున్నప్పుడు, అతడు అక్కడ విశ్వామిత్రుడిని చూశాడు.

తం దృష్ట్వా సమనుప్రాప్తం వినయావనతోఽభవత్ । ప్రాహ చైవాఞ్జలిం కృత్వా హరిశ్చన్ద్రో మహామునిమ్॥౮.

అతడిని వచ్చినట్లు చూసి, వినయంగా నమ్రతతో నిలబడ్డాడు. హరిశ్చంద్రుడు చేతులు జోడించి ఆ మహామునిని ఇలా ఉద్దేశించాడు.

ఇమే ప్రాణాః సుతశ్చాయమియం పత్నీ మునే ! మమ । యేన తే కృత్యమస్త్యాశు తద్గృహాణార్ఘ్యముత్తమమ్॥౮.

మునీశ్వరా! ఇవే నా ప్రాణాలు, ఇదిగో నా కుమారుడు, ఇది నా భార్య. మీకు ఏది కావాలో, వెంటనే దయచేసి, ఉత్తమమైన ఆర్ఘ్యంగా స్వీకరించండి.