మార్కణ్డేయపురాణమ్

తదిదం భారతాఖ్యానం బహ్విర్థం శ్రుతివిస్తరమ్ । తత్త్వతో జ్ఞాతుకామోఽహం భగవంస్త్వాముపస్థితః॥౧.

ఈ భరతకథ ఎంతో అర్థవంతమైనది, విస్తృతమైనది. దాని తత్వాన్ని తెలుసుకోవాలని నేను ఆసక్తిగా ఉన్నాను, ప్రభూ! అందుకే మీ వద్దకు వచ్చాను.

కస్మాన్మానుషతాం ప్రాప్తో నిర్గుణోఽపి జనార్దనః । వాసుదేవో జగత్సూతి-స్థితి-సంయమకారణమ్॥౧.

నిర్గుణుడైన జనార్దనుడు, సృష్టి, స్థితి, లయానికి కారణమైన వాసుదేవుడు, ఎందుకు మానవ జన్మను స్వీకరించాడు?

కస్మాచ్చ పాణ్డుపుత్త్రాణామేకా సా ద్రుపదాత్మజా । పఞ్చానాం మహీషీ కృష్ణా హ్యత్ర నః సంశయో మహాన్॥౧.

డ్రుపదుని కుమార్తె అయిన కృష్ణా, ఐదుగురు పాండవులకు ఒక్కరే మహిషిగా ఎందుకు అయ్యింది? దీనిపై మాకు గొప్ప సందేహం ఉంది.

భేషజం బ్రహ్మహత్యాయా బలదేవో మహాబలః । తీర్థయాత్రాప్రసఙ్గేన కస్మాచ్చక్రే హలాయుధః॥౧.

బలవంతుడైన బలరాముడు, బ్రాహ్మణ హత్య పాపాన్ని పోగొట్టేందుకు, తాను హలాయుధుడిగా తీర్థయాత్ర ఎందుకు చేశాడు?

కథఞ్చ ద్రౌపదేయాస్తేఽకృతదారా మహారథాః । పాణ్డునాథా మహాత్మానో వధమాపురనాథవత్॥౧.

డ్రౌపదీ కుమారులు, పెద్ద యోధులు, కానీ పెళ్లి కాలేదు. మహాత్ములు అయిన పాండవులు కూడా, రక్షణ లేకుండా ఉన్నవారిలా, మరణాన్ని ఎలా పొందారు?

ఏతత్సర్వం విస్తరశో మమాఖ్యాతుమిహార్హసి । భవన్తో మూఢబుద్ధీనామవబోధకరాః సదా॥౧.

ఇవి అన్నిటినీ వివరంగా నాకు చెప్పాలి. ఎందుకంటే మీరు మూర్ఖుల మనస్సులకు జ్ఞానం కలిగించేవారు.

ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా మార్కణ్డేయో మాహమునిః । దశాష్టదోషరహితో వక్తుం సముపచక్రమే॥౧.

అతని మాటలు విన్న మాహర్షి మార్కండేయుడు, పది ఎనిమిది దోషాల నుండి విముక్తుడై, చెప్పడం ప్రారంభించాడు.

మార్కణ్డేయ ఉవాచ క్రియాకాలోఽయమస్మాకం సమప్రాప్తో మునిసత్తమ । విస్తరే చాపి వక్తవ్యే నైష కాలః ప్రశస్యతే॥౧.

మార్కండేయుడు ఇలా అన్నాడు — మునిశ్రేష్ఠా! ఇప్పుడు మనకు కర్మాచరణానికి సరైన సమయం వచ్చింది. కానీ, విస్తరించి మాట్లాడటానికి ఇది అనుకూలమైన వేళ కాదు.

యే తు వక్ష్యన్తి వక్ష్యేఽద్య తానహం జైమినే తవ । తథా చ నష్టసన్దేహం త్వాం కరిష్యన్తి పక్షిణః॥౧.

అయితే, ఎవరు మాట్లాడతారో వారిని ఈ రోజు నీకు చెబుతాను, జైమినీ! అలా, ఆ పక్షులు నీ సందేహాలను పూర్తిగా తొలగిస్తాయి.

పిఙ్గాక్షశ్చ విబోధశ్చ సుపుత్త్రః సుముఖస్తథా । ద్రోణపుత్రాః ఖగశ్రేష్ఠాస్తత్త్వజ్ఞాః శాస్త్రచిన్తకాః॥౧.

పింగాక్షుడు, విబోధుడు, సుపుత్రుడు, సుముఖుడు — వీరు ద్రోణుని కుమారులు, పక్షుల్లో శ్రేష్ఠులు, సత్యాన్ని తెలిసినవారు, శాస్త్రాలను ఆలోచించే వారు.

వేదశాస్త్రార్థవిజ్ఞానే యేషామవ్యాహతా మతిః । విన్ధ్యకన్దరమధ్యస్థాస్తానుపాస్య చ పృచ్ఛ చ॥౧.

వేదాలు, శాస్త్రాల అర్థాన్ని అవరోధం లేకుండా గ్రహించే బుద్ధి వీరికి ఉంది. వీరు వింధ్య పర్వతాల గుహల్లో నివసిస్తున్నారు. నువ్వు వారిని దర్శించి, నీ ప్రశ్నలు అడుగు.

ఏవముక్తస్తదా తేన మార్కణ్డేయేన ధీమతా । ప్రత్యువాచర్షిశార్దూలో విస్మయోత్ఫుల్లలోచనః॥౧.

అలా మేధావి మార్కండేయుడు చెప్పిన వెంటనే, ఆ ఋషిశార్దూలుడు ఆశ్చర్యంతో కళ్లు వెడల్పుగా చేసి ఇలా ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు.

జైమినిరువాచ అత్యద్భుతమిదం బ్రహ్మన్ ఖగవాగివ మానుషీ । యత్ పక్షిణస్తే విజ్ఞానమాపురత్యన్తదుర్లభమ్॥౧.

జైమినీ ఇలా అన్నాడు — బ్రహ్మన్! ఇది నిజంగా ఆశ్చర్యకరం. పక్షుల మాట మనుషుల మాటలా ఉండటం, నీ పక్షులు ఎంతో అరుదైన జ్ఞానం సంపాదించడం నిజంగా విస్మయకరం.

తిర్యగ్యోన్యాం యది భవస్తేషాం జ్ఞానం కుతోఽభవత్ । కథఞ్చ ద్రోణతనయాః ప్రోచ్యన్తే తే పతత్రిణః॥౧.

వారు జంతువులలో జన్మించినవారు అయితే, వారికి ఆ జ్ఞానం ఎలా కలిగింది? ఇంకా, ద్రోణుని కుమారులు పక్షులుగా ఎలా పిలవబడుతున్నారు?

కశ్చ ద్రోణః ప్రవిఖ్యాతో యస్య పుత్రచతుష్టయమ్ । జాతం గుణవతాం తేషాం ధర్మజ్ఞానం మహాత్మనామ్॥౧.

ఆ ప్రసిద్ధ ద్రోణుడు ఎవరు? ఆయనకు జన్మించిన నలుగురు కుమారులు ఎవరు? వారు ఎలాంటి గుణాలు, ధర్మజ్ఞానం కలిగిన మహాత్ములు?

మార్కణ్డేయ ఉవాచ శృణుష్వావహితో భూత్వా యద్వృత్తం నన్దనే పురా । శక్రస్యాప్యసరసాం చైవ నారదస్య చ సఙ్గమే॥౧.

మార్కండేయుడు ఇలా అన్నాడు — నీవు శ్రద్ధగా విను. నందనవనంలో, శక్రుడు మరియు నారదుడు కలిసినప్పుడు ఏం జరిగిందో నేను చెబుతాను.

నారదో నన్దనేఽపశ్యత్ పుంశ్చలీగణమధ్యగమ్ । శక్రం సురాధిరాజానం తన్ముఖాసక్తలోచనమ్॥౧.

నారదుడు నందనవనంలో, ఆడవారి సమూహంలో ఉన్న దేవేంద్రుని చూశాడు. ఆయన దృష్టి ఆ స్త్రీల ముఖాలపై నిలిచి ఉంది.

స తేనర్షివరిష్ఠేన దృష్టమాత్రః శచీపతిః । సముత్తస్థౌ స్వకం చాస్మై దదావాసనమాదరాత్॥౧.

ఆ ఋషిశ్రేష్ఠుడు తనను చూశాడని గమనించిన వెంటనే, శచీపతి దేవేంద్రుడు లేచి, గౌరవంతో తన ఆసనాన్ని నారదునికి ఇచ్చాడు.

తం దృష్ట్వా బలవృత్రఘ్నముత్థితం త్రిదశాఙ్గనాః । ప్రణేముస్తాశ్చ దేవర్షి వినయావనతాః స్థితాః॥౧.

వజ్రధారి దేవేంద్రుడు లేచిన దృష్టిని చూసి, ఆ దేవకన్యలు వినయంగా ఆయనకు నమస్కరించాయి. అలాగే, ఆ ఋషికి కూడా నమస్కరించి నిలబడ్డారు.

తాభిరభ్యర్చితః సోఽథ ఉపవిష్టే శతక్రతౌ । యథార్హం కృతసమ్భాషః కథాశ్చక్రే మనోరమాః॥౧.

అప్పుడు, ఆ దేవకన్యలు నారదుని గౌరవించగా, నారదుడు శక్రుని పక్కన కూర్చొని, యథావిధిగా పలకరింపులు మార్చి, ఆకర్షణీయమైన సంభాషణ సాగించాడు.

శక్ర ఉవాచ తతః కథాన్తరే శక్రస్తమువాచ మహామునిమ్ । దేహ్యాజ్ఞాం నృత్యతామాసాం తవ యాభిమతేతి వై॥౧.

శక్రుడు ఇలా అన్నాడు — సంభాషణ మధ్యలో, శక్రుడు ఆ మహామునిని ఉద్దేశించి, 'ఈ నర్తకుల్లో నీకు ఎవరు ఇష్టమో, వారిని చెప్పు. వారు నీ ఆజ్ఞను పాటిస్తారు' అన్నాడు.

రమ్భా వా కర్కశా వాథ ఉర్వశ్యథ తిలోత్తమా । ఘృతాచీ మేనకా వాపి యత్ర వా భవతో రుచిః॥౧.

రంభ, కర్కశ, ఉర్వశి, తిలోత్తమ, ఘృతాచీ, మేనక — వీరిలో నీకు ఎవరు ఇష్టమో వారిని ఎంచుకో.

ఏతచ్ఛ్రుత్వా ద్విజశ్రేష్ఠో వచో శక్రస్య నారదః । విచిన్త్యాప్సరసః ప్రాహ వినయావనతాః స్థితాః॥౧.

శక్రుడు చెప్పిన మాటలు విని, ఆ ద్విజశ్రేష్ఠుడు నారదుడు, ఆప్సరసులను పరిశీలించి, వినయంగా నిలబడి ఉన్న వారిని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.

యుష్మాకమిహ సర్వాసాం రూపౌదార్యగుణాధికమ్ । ఆత్మానం మన్యతే యా తు సా నృత్యతు మమాగ్రతః॥౧.

ఇక్కడ మీ అందరిలో ఎవరు తనను అందంలో, ఔదార్యంలో, గుణాలలో శ్రేష్ఠురాలిగా భావిస్తుందో, ఆమె నా ముందు నాట్యం చేయాలి.

గుణరూపవిహీనాయాః సిద్ధిర్నాట్యస్య నాస్తి వై । చార్వధిష్ఠానవన్నృత్యం నృత్యమన్యద్విడమ్బనమ్॥౧.

గుణమూ, అందమూ లేని వారికి నాట్యంలో విజయం సాధ్యం కాదు. బలమైన ఆధారం లేని నాట్యం, నిజమైన నాట్యం కాదు — అది కేవలం అనుకరణ మాత్రమే.

తద్వాక్యసమకాలం చ ఏకైకాస్తా నతాస్తతః । అహం గుణాధికా న త్వం న త్వం చాన్యాబ్రవీదిదమ్॥౧.

అందరు ఒకేసారి వంగి, 'నేను మిమ్మల్ని కన్నా గొప్పదాన్ని, నువ్వు కాదు, ఇంకెవ్వరూ కాదు,' అని ఒక్కొక్కరు ఒక్కొక్కరికి చెప్పారు.

మార్కణ్డేయ ఉవాచ తాసాం సంభ్రమమాలోక్య భగవాన్ పాకశాసనః । పృచ్ఛ్యతాం మునిరిత్యాహ వక్తా యాం వో గుణాధికామ్॥౧.

మార్కండేయుడు చెప్పాడు: వారి ఆందోళనను గమనించిన వజ్రాయుధుడు, 'ఈ విషయాన్ని మునిని అడగండి; మీలో ఎవరు గొప్పవారో ఆయన చెబుతారు,' అని అన్నాడు.

శక్రచ్ఛన్దానుయాతాభిః పృష్టస్తాభిః సనారదః । ప్రోవాచ యత్ తదా వాక్యం జైమినే తన్నిబోధ మే॥౧.

ఇంద్రుని అభిప్రాయాన్ని అనుసరించి వారు అడిగినప్పుడు నారదుడు సమాధానం చెప్పాడు. జైమినీ, అప్పుడాయన చెప్పిన మాటలు విను.

తపస్యన్తం నగేన్ద్రస్థం యా వః క్షోభయతే బలాత్ । దుర్వాససం మునిశ్రేష్ఠం తాం వో మన్యే గుణాధికామ్॥౧.

మీలో ఎవరు పర్వతంపై తపస్సు చేస్తున్న మహర్షి దుర్వాసుని బలవంతంగా మనసు కలవరపరిచగలరో, ఆమెనే నేను గొప్పదిగా భావిస్తున్నాను.