మార్కణ్డేయపురాణమ్

పాయాత్ స వః సకలకల్మషభేదదక్షః క్షీరోదకుక్షిఫణిభోగనివిష్టమూర్తిః । శ్వాసావధూతసలిలోత్కణికాకరాలః సిన్ధుః ప్రనృత్యమివ యస్య కరోతి సఙ్గాత్॥మంగల

అన్ని పాపాలను పోగొట్టడంలో నిపుణుడైనవాడు, పాలు సముద్రంలో శేషుని పై విశ్రాంతి తీసుకుంటున్నవాడు, ఊపిరితో అలలను ఉప్పొంగించేవాడు, సముద్రాన్ని తన సమీపంలో ఉంచుకొని నాట్యం చేయిస్తున్నవాడు – అలాంటి వాడు మిమ్మల్ని కాపాడాలని కోరుకుంటున్నాను.

నారాయణం సమస్కృత్య నరం చైవ నరోత్తమమ్ । దేవీం సరస్వతీం వ్యాసం తతో జయముదీరయేత్॥మంగల

నారాయణుని, ఉత్తమ పురుషుడైన నరుని, సరస్వతీ దేవిని, వ్యాస మహర్షిని ఆహ్వానించి, ఆ తరువాత విజయాన్ని పలకాలి.

త్రిదశానాం యథా విష్ణుర్ద్విపదాం బ్రాహ్మణో యథా । భూషణానాఞ్చ సర్వేషాం యథా చూడామణిర్వరః॥౧.

దేవతల్లో విష్ణువు ఎలా శ్రేష్ఠుడో, మనుషుల్లో బ్రాహ్మణుడు ఎలా ముఖ్యుడో, ఆభరణాల్లో కిరీట రత్నం ఎలా మునుపటి స్థానం కలిగిందో,

యథాయుధానాం కులిశమిన్ద్రియాణాం యథా మనః । తథేహ సర్వశాస్త్రణాం మహాభారతముత్తమమ్॥౧.

అయుధాల్లో వజ్రాయుధం ఎలా ప్రథమమో, ఇంద్రియాల్లో మనస్సు ఎలా ముఖ్యమో, అన్ని శాస్త్రాల్లో మహాభారతం అతి శ్రేష్ఠమైనది.

అత్రార్థశ్చైవ ధర్మశ్చ కామో మోక్షశ్చ వర్ణ్యతే । పరస్పరానుబన్ధాశ్చ సానుబన్ధాశ్చ తే పృథక్॥౧.

ఇక్కడ ధనం, ధర్మం, కామం, మోక్షం అనే జీవన లక్ష్యాలు, వాటి పరస్పర సంబంధాలు, ప్రత్యేక స్వరూపాలు వివరించబడ్డాయి.

ధర్మశాస్త్రమిదం శ్రేష్ఠమర్థశాస్త్రమిదం పరమ్ । కామశాస్త్రమిదం చాగ్ర్యం మోక్షశాస్త్రం తథోత్తమమ్॥౧.

ఇది ధర్మానికి అత్యుత్తమ గ్రంథం, ధనానికి పరమమైనది, కామానికి అగ్రగణ్యమైనది, మోక్షానికి అత్యున్నతమైనది.

చతురాశ్రమధర్మాణామాచారస్థితిసాధనమ్ । ప్రోక్తమేతన్మహాభాగ వేదవ్యాసేన ధీమతా॥౧.

నాలుగు ఆశ్రమాల ధర్మాలకు సంబంధించిన ఆచరణ, స్థిరత సాధనాన్ని, మహాభాగుడైన ధీమంతుడు వ్యాసుడు ఇక్కడ బోధించాడు.

తథా తాత కృతం హ్యేతద్ వ్యాసేనోదారకర్మణా । యథా వ్యాప్తం మహాశాస్త్రం విరోధైర్నాభిభూయతే॥౧.

తండ్రి! మహాత్ముడైన వ్యాసుడు ఈ మహాశాస్త్రాన్ని విస్తృతంగా రూపొందించాడు. అందువల్ల ఇది విరుద్ధతలకు లోనవకుండా నిలుస్తుంది.

వ్యాసవాక్యజలౌఘేన కుతర్కతరుహారిణా । వేదశైలావతీర్ణేన నీరజస్కా మహీ కృతా॥౧.

వేదపర్వతం నుంచి ప్రవహించిన వ్యాసుని వాక్యాల ప్రవాహం, తర్కవృక్షాలను పాడుచేసి, భూమిని మురికి లేని దానిగా మార్చింది.

కలశబ్దమహాహంసం మాఖ్యానపరామ్బుజమ్ । కథావిస్తీర్ణసలిలం కార్ష్ణ వేదమహాహ్రదమ్॥౧.

ఇది కృష్ణుని కుమారుడైన వ్యాసుని వేదమయమైన మహాసరోవరము. ఇందులో కలశధ్వని మహాహంసలు, కథారూపపు కమలాలు, విస్తృతమైన కథారూపపు జలాలు ఉన్నాయి.

తదిదం భారతాఖ్యానం బహ్విర్థం శ్రుతివిస్తరమ్ । తత్త్వతో జ్ఞాతుకామోఽహం భగవంస్త్వాముపస్థితః॥౧.

ఈ భరతకథ ఎంతో అర్థవంతమైనది, విస్తృతమైనది. దాని తత్వాన్ని తెలుసుకోవాలని నేను ఆసక్తిగా ఉన్నాను, ప్రభూ! అందుకే మీ వద్దకు వచ్చాను.

కస్మాన్మానుషతాం ప్రాప్తో నిర్గుణోఽపి జనార్దనః । వాసుదేవో జగత్సూతి-స్థితి-సంయమకారణమ్॥౧.

నిర్గుణుడైన జనార్దనుడు, సృష్టి, స్థితి, లయానికి కారణమైన వాసుదేవుడు, ఎందుకు మానవ జన్మను స్వీకరించాడు?

కస్మాచ్చ పాణ్డుపుత్త్రాణామేకా సా ద్రుపదాత్మజా । పఞ్చానాం మహీషీ కృష్ణా హ్యత్ర నః సంశయో మహాన్॥౧.

డ్రుపదుని కుమార్తె అయిన కృష్ణా, ఐదుగురు పాండవులకు ఒక్కరే మహిషిగా ఎందుకు అయ్యింది? దీనిపై మాకు గొప్ప సందేహం ఉంది.

భేషజం బ్రహ్మహత్యాయా బలదేవో మహాబలః । తీర్థయాత్రాప్రసఙ్గేన కస్మాచ్చక్రే హలాయుధః॥౧.

బలవంతుడైన బలరాముడు, బ్రాహ్మణ హత్య పాపాన్ని పోగొట్టేందుకు, తాను హలాయుధుడిగా తీర్థయాత్ర ఎందుకు చేశాడు?

కథఞ్చ ద్రౌపదేయాస్తేఽకృతదారా మహారథాః । పాణ్డునాథా మహాత్మానో వధమాపురనాథవత్॥౧.

డ్రౌపదీ కుమారులు, పెద్ద యోధులు, కానీ పెళ్లి కాలేదు. మహాత్ములు అయిన పాండవులు కూడా, రక్షణ లేకుండా ఉన్నవారిలా, మరణాన్ని ఎలా పొందారు?

ఏతత్సర్వం విస్తరశో మమాఖ్యాతుమిహార్హసి । భవన్తో మూఢబుద్ధీనామవబోధకరాః సదా॥౧.

ఇవి అన్నిటినీ వివరంగా నాకు చెప్పాలి. ఎందుకంటే మీరు మూర్ఖుల మనస్సులకు జ్ఞానం కలిగించేవారు.

ఇతి తస్య వచః శ్రుత్వా మార్కణ్డేయో మాహమునిః । దశాష్టదోషరహితో వక్తుం సముపచక్రమే॥౧.

అతని మాటలు విన్న మాహర్షి మార్కండేయుడు, పది ఎనిమిది దోషాల నుండి విముక్తుడై, చెప్పడం ప్రారంభించాడు.

మార్కణ్డేయ ఉవాచ క్రియాకాలోఽయమస్మాకం సమప్రాప్తో మునిసత్తమ । విస్తరే చాపి వక్తవ్యే నైష కాలః ప్రశస్యతే॥౧.

మార్కండేయుడు ఇలా అన్నాడు — మునిశ్రేష్ఠా! ఇప్పుడు మనకు కర్మాచరణానికి సరైన సమయం వచ్చింది. కానీ, విస్తరించి మాట్లాడటానికి ఇది అనుకూలమైన వేళ కాదు.

యే తు వక్ష్యన్తి వక్ష్యేఽద్య తానహం జైమినే తవ । తథా చ నష్టసన్దేహం త్వాం కరిష్యన్తి పక్షిణః॥౧.

అయితే, ఎవరు మాట్లాడతారో వారిని ఈ రోజు నీకు చెబుతాను, జైమినీ! అలా, ఆ పక్షులు నీ సందేహాలను పూర్తిగా తొలగిస్తాయి.

పిఙ్గాక్షశ్చ విబోధశ్చ సుపుత్త్రః సుముఖస్తథా । ద్రోణపుత్రాః ఖగశ్రేష్ఠాస్తత్త్వజ్ఞాః శాస్త్రచిన్తకాః॥౧.

పింగాక్షుడు, విబోధుడు, సుపుత్రుడు, సుముఖుడు — వీరు ద్రోణుని కుమారులు, పక్షుల్లో శ్రేష్ఠులు, సత్యాన్ని తెలిసినవారు, శాస్త్రాలను ఆలోచించే వారు.

వేదశాస్త్రార్థవిజ్ఞానే యేషామవ్యాహతా మతిః । విన్ధ్యకన్దరమధ్యస్థాస్తానుపాస్య చ పృచ్ఛ చ॥౧.

వేదాలు, శాస్త్రాల అర్థాన్ని అవరోధం లేకుండా గ్రహించే బుద్ధి వీరికి ఉంది. వీరు వింధ్య పర్వతాల గుహల్లో నివసిస్తున్నారు. నువ్వు వారిని దర్శించి, నీ ప్రశ్నలు అడుగు.

ఏవముక్తస్తదా తేన మార్కణ్డేయేన ధీమతా । ప్రత్యువాచర్షిశార్దూలో విస్మయోత్ఫుల్లలోచనః॥౧.

అలా మేధావి మార్కండేయుడు చెప్పిన వెంటనే, ఆ ఋషిశార్దూలుడు ఆశ్చర్యంతో కళ్లు వెడల్పుగా చేసి ఇలా ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు.

జైమినిరువాచ అత్యద్భుతమిదం బ్రహ్మన్ ఖగవాగివ మానుషీ । యత్ పక్షిణస్తే విజ్ఞానమాపురత్యన్తదుర్లభమ్॥౧.

జైమినీ ఇలా అన్నాడు — బ్రహ్మన్! ఇది నిజంగా ఆశ్చర్యకరం. పక్షుల మాట మనుషుల మాటలా ఉండటం, నీ పక్షులు ఎంతో అరుదైన జ్ఞానం సంపాదించడం నిజంగా విస్మయకరం.

తిర్యగ్యోన్యాం యది భవస్తేషాం జ్ఞానం కుతోఽభవత్ । కథఞ్చ ద్రోణతనయాః ప్రోచ్యన్తే తే పతత్రిణః॥౧.

వారు జంతువులలో జన్మించినవారు అయితే, వారికి ఆ జ్ఞానం ఎలా కలిగింది? ఇంకా, ద్రోణుని కుమారులు పక్షులుగా ఎలా పిలవబడుతున్నారు?

కశ్చ ద్రోణః ప్రవిఖ్యాతో యస్య పుత్రచతుష్టయమ్ । జాతం గుణవతాం తేషాం ధర్మజ్ఞానం మహాత్మనామ్॥౧.

ఆ ప్రసిద్ధ ద్రోణుడు ఎవరు? ఆయనకు జన్మించిన నలుగురు కుమారులు ఎవరు? వారు ఎలాంటి గుణాలు, ధర్మజ్ఞానం కలిగిన మహాత్ములు?

మార్కణ్డేయ ఉవాచ శృణుష్వావహితో భూత్వా యద్వృత్తం నన్దనే పురా । శక్రస్యాప్యసరసాం చైవ నారదస్య చ సఙ్గమే॥౧.

మార్కండేయుడు ఇలా అన్నాడు — నీవు శ్రద్ధగా విను. నందనవనంలో, శక్రుడు మరియు నారదుడు కలిసినప్పుడు ఏం జరిగిందో నేను చెబుతాను.

నారదో నన్దనేఽపశ్యత్ పుంశ్చలీగణమధ్యగమ్ । శక్రం సురాధిరాజానం తన్ముఖాసక్తలోచనమ్॥౧.

నారదుడు నందనవనంలో, ఆడవారి సమూహంలో ఉన్న దేవేంద్రుని చూశాడు. ఆయన దృష్టి ఆ స్త్రీల ముఖాలపై నిలిచి ఉంది.

స తేనర్షివరిష్ఠేన దృష్టమాత్రః శచీపతిః । సముత్తస్థౌ స్వకం చాస్మై దదావాసనమాదరాత్॥౧.

ఆ ఋషిశ్రేష్ఠుడు తనను చూశాడని గమనించిన వెంటనే, శచీపతి దేవేంద్రుడు లేచి, గౌరవంతో తన ఆసనాన్ని నారదునికి ఇచ్చాడు.

తం దృష్ట్వా బలవృత్రఘ్నముత్థితం త్రిదశాఙ్గనాః । ప్రణేముస్తాశ్చ దేవర్షి వినయావనతాః స్థితాః॥౧.

వజ్రధారి దేవేంద్రుడు లేచిన దృష్టిని చూసి, ఆ దేవకన్యలు వినయంగా ఆయనకు నమస్కరించాయి. అలాగే, ఆ ఋషికి కూడా నమస్కరించి నిలబడ్డారు.