तस्मिन् दोषे जातेमुनिवर, द्विजश्रेष्ठ, तेषां पश्यतां तत्र औषधयः सर्वाः नष्टाः, बह्वीः सहसा विनष्टाः; एवं ताः औषधयः लुप्ताः। औषधीनां नाशे जातः, जनाः मोहिता भूत्वा, पुनः क्षुधया पीडिता, परमेश्वरं ब्रह्माणं शरणं ययुः। तदा भगवतः महात्मनः तत्त्वेन विज्ञाय, भूमिः उपभुक्ता इति, सुमेरुं पर्वतं वत्सरूपेण कृत्वा, भूमिं पयः अपाययत्। तस्मिन्नेव काले भूमिः एवं दोह्यमाanaa, धान्यानि भूमितले प्रादुरभवन्; तानि बीजानि, ग्राम्याणि अरण्यानि च, पुनः उत्पादितानि। फलवत्यः औषधयः सप्तदश समाख्याताः—तत्र तण्डुलाः, यवाः, गोधूमाः, श्यामाकाः, तिलाः च। प्रियङ्गुः, उदरः, कोरडूषः, चिनकः; माषाः, मुद्गाः, मसूराः, निष्पवाः, कुलत्थकाः च। अधकाः, चणकाः अपि—एते अपि सप्तदशगणनायाम् आगण्यन्ते; एवं एते प्राचीनाः ग्राम्याः औषधयः। उत्पादनीयाः औषधयः, ग्राम्याः अरण्याः च, चतुर्दश कथ्यन्ते—तण्डुलाः, यवाः, गोधूमाः, श्यामाकाः, तिलाः च। प्रियङ्गुः सप्तमः, कुलत्थः अष्टमः; श्यामकः, निवारः, यत्तिल्लः, गवेधुकः चात्र सन्निहिताः। कुरुविन्दः, मार्कटकः, वेणुयवः च—एते चतुर्दश ग्राम्य-अरण्याः औषधयः स्मृताः। यदा ताः विकीर्णाः औषधयः पुनः न ववृधुः, तदा तेषां विकासाय सः कृषि-प्रणालिं कल्पितवान्। ब्रह्मा स्वयम्भूः प्रभुः हस्तकौशलं कर्म च दत्तवान्; तस्मात् कालात् बोप्याः च कृष्याः च औषधयः समुत्पन्नाः। कृषि प्रतिष्ठाय, भगवान् स्वयमेव तासां सीमाः न्यायेन गुणतः च स्थापयामास। धर्मपालकश्रेष्ठ, सः सर्वलोकानां सर्ववर्णानां च धर्मार्थयोः यथायोग्यं वर्णाश्रमधर्मान् स्थापयामास। यज्ञकर्मणि प्रवृत्तानां ब्राह्मणानां प्रजापतेः स्थानं स्मृतम्; युद्धे न पलायमानानां क्षत्रियाणां इन्द्रस्य स्थानम्। स्वधर्मनिष्ठानां वैश्यानां मरुताम् स्थानम्; सेवायाम् प्रवृत्तानां शूद्राणां गन्धर्वस्य स्थानम्। अष्टाशीतिसहस्राणि ब्रह्मचारिणां मुनीनां स्थानं गुरुशुश्रूषां स्मृतम्। सप्तर्षीणां स्थानं वानप्रस्थानां, प्रजापतेः स्थानं गार्हस्थ्यानां, ब्रह्मस्थानं संन्यासिनां, अमरस्थानं योगिनां—एवं स्थानविन्यासः कृतः। यत्र शय्याः सूर्यप्रकाशे स्थाप्यन्ते, अग्निः आपः च नित्यं सन्ति, दीपाः सूर्यरश्मिभिः प्रज्वलन्ति, लक्ष्म्या गृहं पूरितम्—तत्र तव न वासः। यत्र चन्दनसिक्तं, वीणानिनादः, दर्पणाः, मधु घृतं च, ताम्रपात्राणि च—तत्र तव न निवासः। यत्र कंटकवृक्षाः, कुल्यावल्लयः, पुनर्भर्तृकान्ता, वल्मीकाः च सन्ति—हे यक्ष, तत्र तव वासः। यत्र पञ्च पुरुषाः, त्रयः स्त्रियः, तावत् एव गाः, अन्धकारः, काष्ठानि च—तत्र तव निवासः। यत्र एकः अजः, द्वौ मेषौ, त्रयः गावः, पञ्च महिषाः, षट् अश्वाः, सप्त गजाः च—हे यक्ष, शीघ्रं तं गृहं शोषय। यत्र कुदाली, कर्षणी, कुप्याः, घटाः च अन्यानि पात्राणि च विक्षिप्तानि—तत्र तव आश्रयः। यत्र स्त्रियः मुसलेषु मुखानि स्थापयन्ति, यत्र उदुम्बरवृक्षः, कूपिनिकषः, कलहः च—हे यक्ष, तत्र तव लाभः। यत्र अन्नानि पक्तानि अपक्तानि वा उपरि क्रान्तानि, शास्त्राणि च तथा—तत्र यथेष्टं विचर, हे दुष्कर। यत्र कुम्भे वा चमसे वा अग्निः दीयते, तत्र तव सम्पूर्णं वासस्थानम्। यत्र मानुषास्थीनि, मृताः दिनरात्रं तिष्ठन्ति—तत्र तव, अन्येषां च प्रेतानां वासः। ये स्वजनाय, सगोत्राय, समायज्ञाय न अन्नं जलं च ददति—तत्र तेषां मध्ये तिष्ठ। यत्र पद्मः नास्ति, गन्धपद्मा नास्ति, तृणभक्ष्या गौः न पाल्यते, भैरव-वृषभौ स्थाप्येते—तं गृहं परित्यज। यत्र देवाः शस्त्रवर्जिताः शस्त्रयुक्ताः वा पूज्यन्ते, न यथाविधि यज्ञे, ये च नराः तान् स्थापयन्ति—तं गृहं परित्यज। यत्र महोत्सवाः नगरग्रामेषु प्रसिद्धाः, पूर्ववत् गृहेषु आयोज्यन्ते—तत्र न वस। यत्र स्त्रियः सुप्तपात्रे, घटे, वसनान्ते, नखाग्रतो वा जलेन स्नाति—तत्र दुर्भगान् गच्छ। यत्र देशाचारः, संधिः, कुलधर्मः, स्वाध्यायः, यज्ञः, मङ्गलक्रियाः, देवपूजा, शौचाचारः, संस्कारः, लौकिकाचारः च यथाविधि पाल्यते—तत्र न संगच्छ। एवं उक्त्वा ब्रह्मा तत्रैव अन्तर्धानं जगाम, स च (यक्षः) पद्मयोनिनः आदेशं यथावत् अकरोत्। मार्कण्डेय उवाच—दुष्सहस्य पत्नी निर्मष्टिः नाम, सा कलियुगे तस्य भार्या जाताऽभूत्, मृत्युकाले चाण्डालस्त्रियं दृष्ट्वा। तयोः षोडश सन्ततयः उत्पन्नाः, ये लोकं व्याप्नुवन्ति—अष्टौ पुत्राः, अष्टौ पुत्र्यश्च, सर्वे अत्यन्तभीषणा। पुत्राः—दन्ताकृष्टिः, उक्तिः, परिवर्तः, अङ्गध्रुक्, शकुनिः, गण्डप्रान्तरातिः। अन्यः पुत्रः गर्भहा, अन्यः सस्यहा—एते तयोः पुत्राः। अष्टौ पुत्र्यः अपि, तासां नामानि मम शृणु। प्रथमः नियोजिका, ततो विरोधिनी, तदा स्वयंहारकरी, भ्रामणी, ऋतुवारिका च।