यथा वृक्षस्य शाखाः विविधदिशासु गच्छन्ति—केचन नम्राः, केचन उन्नताः—तथा तेषां निवासस्थानानां शाखाः अपि तैः तद्वद निर्मिताः। पूर्वं कामदुघवृक्षाणां शाखाः गृहाणां काष्ठानि अभवन्; ताः शाखाः तद्वद छत्त्राणि अभवन्। युग्मानि विनष्ट्वा, जीविकायाः उपायान् विचिन्तयामासु; यतः कामदुघवृक्षाः मधुसहिताः सर्वथा नष्टाः अभवन्। दुःखेन क्लिष्टाः, तृष्णा-क्षुधाभ्याम् पीडिताः तैः जनैः त्रेतायुगारम्भे सिद्धिः प्राप्ता। अन्ये जीविकायाः उपायाः विफलाः सन्तः, तेषां कृते विपुलम् वर्षम् अभवत्; तस्मात् वर्षात् जलानि अधः प्रवाहन्ति दृश्यन्ते। वर्षेण, नद्यः सरितः च उत्पन्नाः, नद्यः अपि प्रवाहिताः; पूर्वं यानि अल्पजलानि भूमौ प्राप्तानि, तानि वर्धितानि। तदा भूम्याः जलस्य च संयोगेन, वनस्पतयः उत्पन्नाः—चतुर्दश प्रकाराः, कृषितः अकृषितः च, न तु कर्षणे न च बीजरोपणे। वृक्षाः गुल्माः च सन्तः, यथाकालं पुष्पफलयुक्ताः जाताः; परन्तु वनस्पतिनां पूर्वोदयः त्रेतायुगारम्भे अभवत्। तैः वनस्पतिभिः, त्रेतायुगे जनाः जीवितवन्तः, हे मुने; तत्रैव तेषां मध्ये आकाङ्क्षा लोभः च आकस्मात् उत्पन्नः। तदा तैः जनैः नद्यः क्षेत्राणि पर्वताः वृक्षाः गुल्माः वनस्पतयः च स्वबलम् स्वन्यायम् च अनुसृत्य स्वीकृताः। तस्मात् दोषात्, हे द्विजश्रेष्ठ, औषधयः तेषां पुरतः लुप्ताः; बहवः औषधयः त्वरितं नष्टाः, हे विप्र, तेन औषधयः विनष्टाः। यदा औषधयः एवं लुप्ताः, जनाः च मोहिताः अभवन्, पुनः क्षुधया पीडिताः, ब्रह्मणि परमेश्वरे शरणम् अन्वेषितवन्तः। तदा, भूमिः उपभुक्ता इति सम्यक् ज्ञात्वा, भगवत् महाबलः ब्रह्मा सुमेरुम् वत्सरूपेण कृत्वा, भूमिं दुहितवान्। तस्मिन्नेव समये, भूमिः एवं दुह्यमाना, धान्याणि भूमौ प्रकटितानि; तानि बीजानि, कृषितानि अकृषितानि च, पुनः उत्पन्नानि। फलवन्त्यः औषधयः सप्तदश समूहाः कथ्यन्ते—शालिः, यवः, गोधूमः, रागी, तिलः च। प्रियङ्गुः, उदरः, कोरदुषः, चिणकः; माषाः, मुद्गाः, मसूराः, निष्पावः, कुलत्थकः च। अधकः चणकः च अपि—एते अपि सप्तदश समूहेषु गणिताः; एवं एते प्राचीनाः कृषिताः औषधयः। उत्पादनीयाः औषधयः, कृषिताः अकृषिताः च, चतुर्दश संख्यायाः—शालिः, यवः, गोधूमः, रागी, तिलः च। प्रियङ्गुः सप्तमः, कुलत्थः अष्टमः; श्यामकः, निवारः, यत्तिलः, गवेदुकः अपि। कुरुविन्दः, मार्कटकः, वेणुयवः अपि—एते चतुर्दश कृषिताः अकृषिताः औषधयः स्मृताः। यदा विकीर्णाः औषधयः पुनः न प्रवृद्धाः, तदा तेषां वृद्धये कृषिकर्मणः उपायः ब्रह्मणा कल्पितः। ब्रह्मा स्वयम्भूः हस्तकौशलम् कर्म च दत्तवान्; तस्मात् कालात् बीजारोपणेन कृषिताः औषधयः सञ्जाताः। कृषिकर्मणि स्थापिते, भगवान् स्वयम् तेषां न्यायेन गुणेन च सीमाः निर्धारितवान्। हे धर्मधुरंधर, सः सर्वलोकानां सर्ववर्णानां धर्मरक्षणाय, वर्गाश्रमधर्मान् स्थापयामास। प्रजापतेः स्थानम् ब्राह्मणानां यज्ञकर्तृणां कृते स्मृतम्; इन्द्रस्य स्थानम् क्षत्रियाणां युद्धे अनपक्रान्तानां कृते। वैश्यानां स्वधर्मानुष्ठानाय मरुतः स्थानम्; शूद्राणां सेवायाम् गन्धर्वस्य स्थानम्। अष्टाशीतिसहस्राणां ब्रह्मचर्यनिष्ठानां स्थानम् आचार्यसन्निधौ वासिनां स्मृतम्। सप्तर्षिणां स्थानम् वनेवासिनां कृते; प्रजापतेः स्थानम् गार्हस्थ्यानां, ब्रह्मस्थानम् संन्यासिनां, अमृतस्थानम् योगिनां—एवं स्थानव्यवस्था। यत्र शय्याः सूर्यप्रकाशे स्थिताः, यत्र अग्निः जलम् च नित्यं उपस्थिता, यत्र दीपाः सूर्यकिरणैः प्रज्वलिताः, यत्र गृहः लक्ष्म्याः पात्रम्—तादृशं गृहं तव निवासस्थानं न। यत्र चन्दनस्य अभिषेकः, वीणानिनादः, दर्पणानि, मधु घृतम् च, यत्र ताम्रपात्राणि निष्कासितानि—तादृशं गृहं तव आश्रयस्थानं न। यत्र कांटवृक्षाः, यत्र शिम्बीवल्ल्यः, यत्र पत्नी पुनर्विवाहिता, यत्र वल्मीका—हे यक्ष, तत्र तव निवासस्थानम्। यत्र पञ्च पुरुषाः, त्रयः महिलाः, तावत् गाः, यत्र तमः दारुः च—तादृशं गृहं तव वासस्थानम्। एकं अजः, द्वे मेषे, त्रिः गाः, पञ्च महिषाः, षट् अश्वाः, सप्त गजाः—हे यक्ष, तादृशं गृहं शीघ्रं शोषय। यत्र कर्षणाङ्गानि, दर्याः, कुप्याः, पात्राणि च अन्यानि विक्षिप्तानि—तादृशं स्थानं तव शरणम्। यत्र स्त्रीणां मुखानि मुसल-उलूखलेषु, यत्र उड्डालवृक्षः, यत्र मलपर्वतः, यत्र कलिः—हे यक्ष, तत्र तव लाभः। यत्र अन्नानि, पक्तानि अपक्तानि वा, गृहान्तरे अतिक्रान्तानि, तथा यत्र शास्त्राणि अपि—तत्र यथेष्टं विचर, हे दुर्जय। यत्र पाका-भाण्डे वा, करण्डकाग्रे वा अग्निः दीयते, तादृशं गृहं अशुभस्य, तत्र सम्पूर्णं वासं कुरु। यत्र मानवास्थिः, मृताः अहर्निशं स्थिताः—तत्र यक्ष तव निवासः, अन्येषां भूतानां च। ये जनाः स्वकुलीनानां, स्वसम्बन्धिनां, सहभाजानां, अन्नं जलं च न ददति, तत्र तेषां मध्ये वस। यत्र पद्मः पद्मनालः च न विद्येते, यत्र सुगन्धिनी गौः, तृणभक्षिणी गौः च न पाल्यते, यत्र भैरववृषभौ स्थापितौ—तादृशं गृहं त्यज। एवं, हे मुनिवर, त्रेतायुगारम्भे लोकानां जीवनव्यवस्था, औषधीनां उत्पत्तिः, कृषिकर्मणः आविर्भावः, वर्णाश्रमधर्मस्य स्थापना, गृहाणां शुभाशुभस्थानानि च भगवता ब्रह्मणा विधायन्ते स्म।