सर्वे देवाः सप्तर्षयश्च, इन्द्रः मनुश्च तस्य पुत्रभूपतयश्च, मनुना सहैव सृष्टाः, तद्वत् पूर्ववत् अन्ते लीयन्ते च। तत्र मन्वन्तरे चतुर्णां युगानां संख्या एकसप्ततिः शेषांशयुक्ता, तस्य मन्वन्तरस्य मानुषवर्षसंख्याम् अहं वक्ष्यामि। तत्र त्रिंशत्कोटिवर्षाणि पूर्णानि स्युः, द्विजश्रेष्ठ, षट्षष्टिः नियुतानि च तत्र गणनीयानि। तत्रैव विंशतिसहस्राण्यधिकानि, तेन कालः किंचित् अधिकः स्यात्; एषः मन्वन्तर इति प्रसिद्धः, तस्य दिव्यवर्षगणनां मम श्रुणु। अष्टसहस्राणि दिव्यवर्षाणि, द्विपञ्चाशत्सहस्राणि च तत्र संयोज्यन्ते। एषः कालः चतुर्दशगुणितः ब्रह्मणः दिवसः इत्युच्यते; तस्य अन्ते नैमित्तिकं नाम प्रलयं विद्वांसः वर्णयन्ति। पृथिवी, अन्तरिक्षं, स्वर्गश्च सर्वे विनश्यन्ति; तस्मिन्काले ते नश्यन्ति, महर्लोकः तु स्थितः भवति। तत्र अपि लोकवासिनः तापनात् जनलोकं यान्ति; त्रिषु लोकेषु, एकेनार्णवेनावृत्य, ब्रह्मा रात्रौ शेषते। सा रात्रिः तस्य दिवससमाना, तस्य अन्ते पुनः सृष्टिः जायते। एवं ब्रह्मणः एकः संवत्सरः, शतं तादृशं च। शतसंवत्सरः परमोऽयं कालः, तस्य अर्धं परार्ध इति प्रसिद्धम्। एवं, द्विजश्रेष्ठ, ब्रह्मणः एकः परार्धः अतीतः; तस्य अन्ते महाकल्पः पद्मकल्प इति ख्यातः अभवत्। द्वितीयपरार्धे, यः अद्य प्रवर्तते, तत्र प्रथमः कल्पः वाराहकल्प इति गण्यते। एवं ब्रह्मणः सृष्टयः, यस्य जन्म अव्यक्तम्; रात्र्यन्ते जागरिते तस्य, प्रतिकल्पं सृष्टयः भवन्ति। रक्षणरहितं ग्रामं खर्वटमिति कथ्यते; शाखासंबद्धानि, मन्त्रिसंयुक्तानि, सामन्ताधीनानि प्रदेशाश्च अन्ये। तथा, शूद्रप्रधानानि, स्वसमृद्ध्या कृष्युपजीविनः, क्षेत्रभूम्यन्तर्गतानि, ग्रामाः इति ज्ञेयाः। ये च पुरुषैः विशेषकार्यार्थं निर्मितानि, नगराद्यतिरिक्तानि, तानि पुरुषनिवेशाः इति विज्ञेयाः। ग्रामे ये प्रायः दुष्टाः, बलवन्तश्च, परभूमौ विचरन्ति, तेषां राजा शरणं ददाति, तान् द्रमी इति कथ्यते। गवां समुदायः, यत्र विपणिः नास्ति, येषां वस्तूनि रथेषु स्थाप्यन्ते, गवां समूहेन यत्र कुत्रापि वसन्ति, सः घोषः इति कथ्यते। एवं, नगरादीनि स्ववासाय निर्माय, तौद्वयं जनानां निवासार्थं गृहाणि चकारुः। पूर्ववत्, तेषां गृहाणि वृक्षसमीपे निर्मितानि; तत्सर्वं स्मृत्वा, त एव तेनैव प्रकारेण गृहाणि निर्मितवन्तः। यथा वृक्षस्य शाखाः नानादिशं गच्छन्ति—काचित् नताः, काचित् उन्नताः—तथा तेषां गृहशाखाः अपि तद्वद् कृताः। द्विजश्रेष्ठ, या इच्छावृक्षशाखाः पूर्वं आसन्, ताः गृहाणां काष्ठानि अभवन्; एवं ताः शाखाः उपरिष्टात् स्थापिता अभवन्। द्वयं विनश्य, ते जीवनोपायं चिन्तयामासुः, यतः इच्छावृक्षाः मधुसहिताः सम्पूर्णतया विनष्टाः। दुःखेन पीडिताः, तृष्णया क्षुधया च क्लिष्टाः, ते तदा त्रेतायुगादौ सिद्धिं प्राप्नुवन्। अन्ये उपायाः विफलाः जाताः, तेषां कृते वृष्टिः प्रचुरं पपात; तस्याः वृष्टेः जलानि निम्नदेशेषु प्रवहन्ति स्म। वृष्ट्या, नद्यः सरितः प्रवहन्ति स्म, तानि जलानि पूर्वं यानि पृथिव्यां प्राप्तानि, तानि वर्धितानि। तदा पृथिव्याः जलसंयोगेन, ओषधयः उत्पन्नाः—चतुर्दश प्रकाराः, कृष्याख्याः अकृष्याश्च, अप्लाविताः अप्यबीजाताः। वृक्षाः लतानि च, पुष्पफलप्रदा ऋतुषु, तदा जाताः; एषा ओषधीनां प्रथमा सृष्टिः त्रेतायुगादौ अभवत्। ताभिः ओषधीभिः, त्रेतायुगे जनाः जीवितवन्तः, मुनिवर; किन्तु तदा आकाङ्क्षा लोभश्च तेषु सहसा उत्पन्नौ। ततः ते नद्यः, क्षेत्राणि, पर्वतान्, वृक्षान्, लतान्, ओषधीश्च स्वबलानुसारं, धर्मानुसारं च, स्वार्थाय गृह्णन्ति स्म। तस्य दोषात्, द्विजश्रेष्ठ, ओषधयः तेषां पश्यतां नष्टाः; तेषां बहवः सहसा नष्टाः, मुनिवर, तथा ओषधयः लुप्ताः। यदा ताः ओषधयः लुप्ताः, जनाः च मोहग्रस्ताः अभवन्, पुनः क्षुधया पीडिताः, ते ब्रह्माणं परमेश्वरं शरणं जग्मुः। तदा, पृथिवी क्षीणां ज्ञात्वा, भगवाञ्छक्तिमान् ब्रह्मा सुमेरुं पर्वतं वत्सरूपेण कृत्वा, पृथिवीं दुहितवान्। तदा, एवं दुहितायां पृथिव्यां, धान्यबीजानि उत्पन्नानि; ते बीजानि कृष्याख्यानि अकृष्याख्यानि च पुनः अभवन्। फलप्रदा ओषधिगणाः सप्तदश कथ्यन्ते: तत्र ताण्डुलाः, यवाः, गोधूमाः, प्रियङ्गवः, तिलाः च। प्रियङ्गुः, उदारः, कोरडूषः, चिणकः; माषाः, मुद्गाः, मसूराः, निष्पवः, कुलत्थकाः। अधकाः, चणकाः च, एते अपि सप्तदशगणेषु गण्यन्ते; एते प्राचीनाः कृष्याख्याः ओषधयः। याः ओषधयः उत्पादनीया, कृष्याख्याः अकृष्याख्याश्च, ताः चतुर्दश स्मृताः: ताण्डुलाः, यवाः, गोधूमाः, प्रियङ्गवः, तिलाः च। प्रियङ्गुः सप्तमः, कुलत्थः अष्टमः; श्यामकः, निवारः, यत्तिल्लः, गवेदुकः अपि च। कुरुविन्दः, मार्कटकः, वेणुयवः च—एते चतुर्दश कृष्याख्याः अकृष्याख्याश्च ओषधयः स्मृताः। एवं कृतयुगे त्रेतायुगे च सृष्टेः, कालक्रमेण सृष्टिसंहारादयः, ग्रामनगरादिसंस्थानानि, कृष्यादिप्रवृत्तयश्च, ब्रह्मणः दिव्यलीलायाम् अविच्छिन्नं प्रवर्तन्ते।