पुरा तु तेषां जनानां मध्ये न कामो न द्वेषः, सर्वे समरूपा समायुषश्चासन्, न कश्चिद् हीनः न चोत्तमः, सर्वे समाना एव। सहस्रसंवत्सराणि तु तत्र मानवाः निश्चितायुषः सुखेन वर्तन्ते, न दुःखं नापदास्तासु जाताः। केचित् कालेषु केषुचिदेव देशेषु, पृथिवी सम्पूर्णा सुभगया स्थित्या तादृशी जाता; कालक्रमेण तु, यथास्वभावं, प्रजाः विनाशं प्राप्ताः। एवं शनैः शनैः सर्वाण्यपि तानि सिद्धानि सर्वत्र नष्टानि; यदा तानि सर्वाणि विनष्टानि, तदा जनाः दिवः पतिताः। तेषां तु बहुधा कामद्रुमाः उत्पन्नाः, ये 'गृहवृक्षा' इत्युच्यन्ते; तेषां सर्वोपभोगाः तैरेव वृक्षैः सम्पादिताः। तेषां तु तान् वृक्षान् आश्रित्य त्रेतायुगादौ वासः कृतः; कालान्तरे तु अकस्मात् रागोऽभ्यजायत्। मासे मासे ऋतुप्रादुर्भावे पुनः पुनः गर्भधारणं जातम्; रागसमुत्पत्त्या त एव गृहवृक्षाः, हे ब्राह्मण, अन्येषां वृक्षाणां शाखाः पतिताः, तेषां फलेभ्यः वस्त्राणि भूषणानि च उत्पन्नानि। तेषु वृक्षेषु तेषां कृते सुरभिवर्णरसयुक्तं मधु जातम्, दृढं चामध्यं च, सर्वेषु विवरेषु। तेनैव ते त्रेतायुगादौ वासं कृतवन्तः; कालक्रमेण पुनः लोभेन परिपूर्णा अभवन्। ते तु तान् वृक्षान् स्वत्वबुद्ध्या गृह्णन्तः, तस्माद् दुष्कृतात् ते वृक्षराजाः अपि तेषां नष्टाः। ततः शीतोष्णादिद्वन्द्वानि, क्षुधादीनि च, समुत्पन्नानि; तानि प्रतिषेधयितुं प्रथमं वेश्मानि निर्मितानि। मरुभूमिषु, दुर्गेषु, पर्वतेषु, गुहासु च, ते वनदुर्गजलदुर्गादिषु अपि शरणं प्राप्नुवन्। ते च कृत्रिमदुर्गाणि स्वाङ्गुल्या परिमाप्य, यथापूर्वं व्यवहाराय प्रमाणानि स्थापयामासुः। परमाणुः सूक्ष्मतमः, ततो रजः, ततो भूमिरजः, ततो केशाग्रः, ततो यवः, ततो यवमात्रः। प्रत्येकं पूर्वात् अष्टगुणं स्मृतम्; अष्टयवाः अङ्गुलं, षडङ्गुलानि पदं, द्वावितस्त्यौ विटस्तिः स्मृता। द्वे विटस्त्यौ हस्तः, ब्राह्मीतीर्थात् अग्रपर्यन्तं माप्यते; चत्वारि हस्ताः धनुः, दण्डः, नाडिकामानमपि च। द्विसहस्रधन्वा गव्यूतिः, तस्य चतुर्गुणं योजनं इति कथ्यते; एषा मितिसंख्या परा बुधैः निर्दिष्टा। चतुर्णां दुर्गाणां त्रीणि स्वभावेन जातानि, चतुर्थं तु कृत्रिमं महता प्रयत्नेन निर्मितम्। नगरं, दुर्गकं, मुसलाकृतिं ग्रामं, शाखानगरं, पलायनं च, द्विजोत्तम, इत्येवं प्रकीर्तितानि। ग्रामः पशुप्रपाशसंस्थितः, पृथक् गृहेषु, उन्नतान्युत्पलानि, सर्वतः परिखया परिवृतः। नगरस्यार्धयोजनव्यासः, लम्बस्याष्टमांशः विस्तीर्णः, पूर्वं वा उत्तरं वा अवनतः, शुद्धवेतसद्वारः। दुर्गकस्य तदर्धं, ग्रामस्य तस्य चतुर्थांशः, मुसलाकृतिः तदपि न्यूनम्, अन्तभागेन मीयते। नगरं वा ग्रामं यत्र न प्राकारः न च परिखा, तत् खर्वटं नाम; शाखानगरं तु अन्यद्, मन्त्रिभूमिपालाधिष्ठितं। ये च शूद्रबहुलाः, स्वकर्मणि समृद्धाः, कृष्युपयुक्तभूमिस्थिताः, ते ग्रामाः कथ्यन्ते। अन्यानि च यानि जनैः विशेषकार्यार्थं स्थाप्यन्ते, नगरादिभ्यः पृथक्, तानि वासस्थानानि इति ज्ञेयम्। पलायनं नाम ग्रामं, यत्र अधिकतरं दुष्टाः, अक्षित्रं, शक्तिमन्तो विदेशस्थाः, राजप्रियाणां शरणम्। घोषः तु यत्र गोपालाः, सार्थवाहनयुक्ताः, विपणिनिर्मुक्ताः, गावः च यत्र यत्र इच्छन्ति तिष्ठन्ति। एवं तैः स्ववासनार्थं नगरादीनि निर्मितानि, ततः द्विसंयुक्तानां गृहाणि अपि कृतानि। पूर्ववत् ते वृक्षसमीपे एव गृहाणि निर्मितवन्तः; एतत्सर्वं स्मृत्वा, तदनुसारं वेश्मानि कृतवन्तः। यथा वृक्षस्य शाखाः विविधदिशं वर्धन्ते, केचनाधः केचनोपरि, तथैव गृहशाखाः वर्णिताः। या शाखाः पूर्वं कामद्रुमेषु आसन्, द्विजश्रेष्ठ, ताः एव गृहशाखाः अभवन्, तेन ताः दारुत्वं प्राप्ताः। अन्योन्यविनाशानन्तरं ते जीविकोपायं चिन्तितवन्तः; यदा मधु नष्टं, तदा कामद्रुमाः अपि सम्पूर्णं विनष्टाः। तदा दुःखिताः, शोकेन पीडिताः, जनाः तृष्णया क्षुधया च क्लिश्यमानाः, त्रेतायुगादौ तेषां पुनः सिद्धिः प्राप्ता। यदा अन्ये जीविकोपायाः नष्टाः, तदा तेषां वर्षा प्रचुरा अभवत्; तस्मात् वर्षात् निम्नदेशेषु जलप्रवाहः समुपलभ्यते। वर्षेण तु तानि स्रोतांसि निम्नेषु स्तब्धानि, तानि अल्पानि जलानि पूर्वं भूमौ प्राप्यन्ते स्म। ततः भूमिसंयोगेन, ओषधयः उत्पन्नाः; चतुर्दशप्रकाराः, कृष्यकृष्यश्च, अवप्लुताः अपि, बीजवपनरहिताः, अभिजज्ञिरे। तदा वृक्षलताः पुष्पफलप्रदान्यः, ऋतूनुसारं जाताः; त्रेतायुगस्य आदौ ओषधीनां प्रादुर्भावः सञ्जातः। ताभिरेव ओषधिभिः जनाः त्रेतायुगे जीवितवन्तः, मुनिश्रेष्ठ; ततः पुनः रागलोभौ उत्पन्नौ। तस्मात् तु ते नद्यः, क्षेत्राणि, पर्वतान्, वृक्षान्, लतान्, ओषधयः च, स्वबलं स्वसामर्थ्यं वा आश्रित्य, स्वतः स्वीकृतवन्तः।