स तदा सत्यम्, तस्मिन्नेव काले, मनुष्याः सरित्सु सरःसु सागरेषु पर्वतेषु च विचरन्तः, मन्दोष्णशीतानुभविनः आसन्। तेषां तु स्वाभाविक एव विषयसन्तोषः, न कश्चन विरोधः, न द्वेषः, न मत्सरः आसीत्, हे विप्र। ते पर्वतेषु सागरतटे च वसन्तः, स्थिरनिवासरहिताः, कामाभावेन कर्माणि कुर्वन्तः, नित्यं प्रमुदितचित्ताः आसन्। अनन्तरं तत्र मांसभक्ष्यभूतानि, सर्पाः, राक्षसाः, मत्सरिणः जनाः, पशवः, पक्षिणः, मकराः, मीनाः, उरगाः च उत्पन्नाः। ते हीनयोनयः, अण्डजाः, अधर्मसम्भवाः च आसन्। न तत्र मूलानि, न फलानि, न पुष्पाणि, न ऋतवः, न वर्षाणि च आसन्। सर्वदा कालः सुखदः, नात्युष्णः, नातिशीतलः; कालस्य गत्यनुसारं तेषां अद्भुतानि सिद्धयः सञ्जज्ञिरे। प्रातःकाले मध्याह्ने च त एव तृप्ताः अभवन्; यदा यद् इच्छन्ति तदा तदा तृप्तिः स्वयमेव लभ्यते स्म। यः कश्चित् इच्छति, तस्य मनसि प्रयत्नः उत्पद्यते स्म; ततः सलिलस्य सूक्ष्मत्वेन नानाविधाः रम्याः सिद्धयः प्रादुरभवन्। ततोऽन्यः जन्तुविशेषः समुत्पन्नः, सर्वकामदः, येषां शरीराणि शुद्ध्यनपेक्षिणि, ते नित्ययुवाः एव स्थिताः। तेषां च न किञ्चिद् इच्छया, युग्मशः सन्तानः जायते स्म; समकाले समरूपाः, समकाले च म्रियन्ति स्म। तत्र तेऽन्योन्यं विना रागद्वेषाभ्यां वर्तन्ते स्म; सर्वे समरूपाः, समायुषः, न कश्चित् हीनः, न कश्चित् श्रेष्ठः। सहस्रसंवत्सराणि त एव निश्चितायुषः, दुःखविपत्तिवर्जिताः, जीवितवन्तः आसन्। कदाचित् काले देशे च सा पृथ्वी पुण्येन सर्वथा तथा आसीत्; कालगतेन तेषां स्वभावतः विनाशः अभवत्। एवं शनैः शनैः सर्वाः सिद्धयः सर्वत्र विनष्टाः; तासां विनाशे जनाः दिवः पतिताः। तत्र मुख्यतः कल्पवृक्षा, गृहवृक्षसंज्ञकाः, उत्पन्नाः; तेषां सर्वाः भोगाः तैः एव प्राप्ताः। तेषु वृक्षेषु तृतीयायां तृतायां युगे ते वसन्तः आसन्; ततः कालान्तरात् तेषां कौमार्यं उत्पन्नम्। मासे मासे ऋतुसम्भवे पुनः पुनः गर्भप्राप्तिः अभवत्; रतिसम्भवात् त एव 'गृहवृक्षाः' संज्ञां लब्धवन्तः। अन्येषां वृक्षेषु, हे ब्राह्मण, शाखाः पतिताः; तेषां फलेभ्यः वस्त्राणि भूषणानि च उत्पन्नानि। तैः वृक्षैः एव तेषां मधु, गन्धवर्णरसयुक्तं, दृढम्, अमत्तकम्, सर्वेषु विवरेषु जातम्। तेनैव तृतीयायां तृतायां युगे त एव जीवितवन्तः; ततः कालक्रमेण पुनः लोभेन सम्पूर्णाः अभवन्। ते वृक्षान् स्वामित्वबुद्ध्या गृहीत्वा, तददुष्ट्या, त एव महावृक्षाः अपि तेषां विनष्टाः। ततः द्वन्द्वानि, शीतोष्णं, क्षुधा इत्यादीनि, उत्पन्नानि; तेषां प्रतिकारार्थं प्रथमं गृहाणि निर्मितानि। मरुभूमिषु, दुर्गेषु, पर्वतेषु, गुहासु च, ते वनान्तरेषु पर्वतेषु वारिस्थलेषु चाश्रयं ययुः। कृत्रिमदुर्गाणि अपि तैः स्वाङ्गुलिप्रमाणेन निर्मितानि; यथापूर्वं व्यवहारार्थं प्रमाणानि स्थापितानि। परमाणुः लघुतमः, ततः रजः, भूमिरजः, केशाग्रः, यूकः, लूणः, यवः च। प्रतिपूर्वं अष्टगुणं परिमाणं; अष्टयवानि एकाङ्गुलं, षडङ्गुलानि एकपदं, द्विवितस्तिः एकवितस्तिः स्मृतः। द्विवितस्तिः हस्तः, ब्राह्मीतीर्थात् अग्रपर्यन्तं मितः; चतुर्हस्ताः धनुर्मानं, दण्डः, नाडिका च। द्विसहस्रधनुष्मितं गव्यूतिः, चतुर्गुणं तस्य योजनं; इति मापनस्य परमं गणनं प्राज्ञैः निगदितम्। दुर्गाणां चतुर्णां त्रयः स्वाभाविकाः, चतुर्थं कृत्रिमं महता प्रयत्नेन निर्मितम्। नगरी, दुर्गक, मुसलाकृति ग्रामः, शाखानगरी, पल्ली च उक्ताः। गोशाला-व्यवस्थायुक्तः ग्रामः, पृथग्भवनसंयुक्तः, उन्नतपर्ष्णिः, सर्वतोऽवृतनदीयुक्तः च। नगरी अर्धयोजनविस्तीर्णा, दीर्घस्य अष्टमांशविस्तीर्णा, पूर्वोत्तरलम्बिनी, शुद्धबंशनिर्गमयुक्ता च। दुर्गकः तस्य अर्धः, पल्ली तस्य चतुर्थांशः, मुसलाकृति ग्रामः तस्यापि न्यूनः, शिरोभागेन मितः। नगरा वा पल्ल्यां वा, यदि न प्राकारनदी, तदा सा 'खर्वट' इति कथ्यते; शाखानगरी तु अन्यविधा, मन्त्रिभृत्यकर्षकनिवासिता। येषां च शूद्राः प्रायः, स्वकर्मणि समृद्धाः, कृषिषु निपुणाः, क्षेत्रान्तर्गता, ते ग्रामाः। अन्यत् किञ्चिद् स्थानं, जनैः कस्यचित् प्रयोजनार्थं स्थाप्यते, नगरादिभ्यः पृथक्, तद् 'वासस्थानम्' इति विज्ञेयम्। पल्ली नाम ग्रामविशेषः, प्रायः विधिहीनः, अक्षितिप्रदेशे बलिष्ठजननिवासः, राजप्रियाणां शरणस्थानम्। 'घोषः' नाम यत्र गोपालाः, सारथिभिः सह, विक्रयशून्ये, गोसमूहयुक्ते, स्वेच्छया वसन्ति। एवं ते नगरादीनि स्वनिवासार्थं कृत्वा, द्विजपरिवारयोः वासाय गृहाणि अपि निर्मितवन्तः। यथापूर्वं, तेषां गृहाणि वृक्षसमीपे एव निर्मितानि; एतत्सर्वं स्मृत्वा, तैः एवमुपवेशान् कृतवन्तः।