गृहस्थः, धर्मनिष्ठः, तु गृहद्वारे धात्रे च विधात्रे च हविर्दानं कुर्यात्, बहिः आर्यमणे च, सर्वतः गृहतत्त्वदेवेभ्यः च। ततः बहिः रात्रिचराणां भूतानां पिशाचानां च हविर्दानं कृत्वा, दक्षिणामुखः पितृभ्यः अपि अर्पयेत्। शुद्ध्यर्थं उदकं आदाय, एकाग्रचित्तः गृहस्थः तदनन्तरं तु हविं समर्पयेत्। यथायोग्यं स्थानेषु हविं स्थापयित्वा, सम्बद्धान् देवतान् आह्वयेत्। एवं गृह्यहविर्दानं कृत्वा, गृहस्थः शुद्धः भवति। भूतपोषणाय श्रद्धया हविं विसृजेत्, श्वभ्यः, चाण्डालभ्यः, पक्षिभ्यः च भूमौ अन्नं विक्षिपेत्। एषा वै वैश्वदेवविधिः सायं प्रातः च कर्तव्या। शुद्ध्यनन्तरं द्वारं निरीक्षेत्। अष्टमभागं मुहूर्तस्य निरीक्ष्य, अतिथिः आगच्छति चेत्, तं अन्नेन उदकेन च सत्कुर्यात्। यथाशक्ति गन्धपुष्पादिभिः अतिथिं पूजयेत्। मित्रं वा ग्रामवासिनं वा अतिथित्वेन न पश्येत्। यो जनः, यस्य कुलं नाम च अज्ञातं, यः तस्मिन्नेव काले आगच्छति, क्षुधितः, श्रान्तः, याचमानः, किञ्चित् नास्ति, स ब्राह्मणः अतिथिः उच्यते। तम् बुद्धिमान् यथाशक्ति पूजयेत्। पण्डितः तस्य वंशं, शाखां, अधीतं वा न पृच्छेत्। सः अतिथिः, रूपेण सुखदुःखदः स्यात्, प्रजापतिः इव मान्यः। अतिथिः नाम तस्य अस्थायित्वात्। अतिथिः तृप्तः सति, गृहस्थः मानवयज्ञकृत् ऋणात् विमुक्तः भवति। यदि तु स्वयं भोक्तुम् इच्छति, दानं न कृत्वा, सः पापं भुङ्क्ते। अतिथिः आशया विहीनः गृहम् यः त्यजति, सः पापं खदति, पुनर्जन्मनि मलमपि। जलं वा शाकं वा यत् दत्तं, तत् पुण्यं अतिथिः गृहीत्वा, पापं गृहस्थस्य एव शेषं भवति। तस्मात्, यथाशक्ति अतिथिं सत्कुर्यात्, प्रतिदिनं श्राद्धं अन्नोदकेन च कुर्यात्। ब्राह्मणान् भोजयेत्, वा एकं ब्राह्मणं पितृभ्यः, उत्तमं अन्नं प्रथमं दद्यात्। याचकानां, परिव्राजकानां, छात्राणां च, दानं दद्यात्—चतुर्मुखं मात्रं, प्रथमं भागं अर्पयेत्। द्विजश्रेष्ठैः उक्तं—प्रथमभागः चतुर्गुणं फलदः। भोज्यं वा दानं वा, प्रथमभागः श्रेष्ठः। गृहस्थः, यथाशक्ति, अतिथिं, गृहतत्त्वदेवान्, बान्धवान्, याचकान् च सत्कृत्य, दानं कृत्वा एव भुञ्जीत्। विकलान्, बालान्, वृद्धान्, चतुरान्, तथा अन्यान्, ये क्षुधया पीडिताः, अन्नं इच्छन्ति, तान् भोजयेत्। समर्थः, धन्यः गृहस्थः बान्धवान् भोजयेत्, विशेषतः, धनाढ्यः बान्धवः, दीनं बान्धवं साक्षात् सम्प्राप्तं चेत्। दीनस्य कृतं पापं, धन्यः बान्धवः तेन सह भागी भवति। सायं सूर्यास्तानन्तरं, अतिथिं यथाविधि सत्कुर्यात्। यथाशक्ति शय्यां, आसनं, अन्नं च अतिथये दद्यात्। एवं, प्रिय, गृहस्थाश्रमधर्मः सम्यक् धार्यते। तस्य स्कन्धे, सृष्टिकर्ता, देवाः, पितरः, महर्षयः, अतिथयः, बान्धवः च, सर्वे हितदायकाः अधिष्ठिताः। पशुगणाः, पक्षिणः, सर्वे च सूक्ष्मजीवाः तृप्ताः भवन्ति। अत्र, महात्मा अत्रिः श्लोकान् रचयामास। शृणु, महाभाग, अत्रिना रचितान् श्लोकान्, ये गृहस्थैः देवपितृतिथिबान्धवाः सत्कृत्य पठ्यन्ते। समर्थः गृहस्थः भूमौ अन्नं श्वभ्यः, चाण्डालभ्यः, पक्षिभ्यः, पत्नीभ्यः, आचार्याय च दद्यात्। वैश्वदेवविधिः सायं प्रातः च कर्तव्या, मांसं, तण्डुलं, शाकं, यत् गृहे पाकं जातं, तद् हविर्दानं कुर्यात्। स्वयं भोक्तुं न अर्हति, यावत् विधिना हविं न समर्पयेत्। ततः, क्रौष्टुकिः उवाच—भूतानां प्रवाहोत्पन्नानां मानवसृष्टिं त्वया वर्णितम्। हे ब्रह्मन्, ब्रह्मा कथं सृष्टिं अकरोत्, विविधानि भूतानि कथं उत्पन्नानि, विस्तरेण कथय। वर्णाः कथं सृष्टाः, गुणाः के तेषां, ब्राह्मणादीनां धर्माः के, तद् अपि कथय। मार्कण्डेयः उवाच—प्रारम्भे, ब्रह्मा, सत्यनिष्ठः, सृष्टिं कुर्वन्, मुखात् सहस्रयुग्मानि उत्पादयामास। तानि युग्मानि, सत्त्वप्रधानानि, स्वदीप्त्या युक्तानि। ततः, उरःस्थानेन सहस्रयुग्मानि अपि सृजति। तानि सर्वाणि, रजःप्रधानानि, उत्साहयुक्तानि, शीघ्रकृत्ये च प्रवृत्तानि। पुनः, जङ्घाभ्यः सहस्रयुग्मानि सृजति। तानि रजस्तमःप्रधानानि, कामनिष्ठानि। ततः, पादाभ्यः सहस्रयुग्मानि सृजति। तानि तमःप्रधानानि, अल्पबुद्धयः, अल्पसमृद्धयः च। एवं तेषां उत्साहेन, जीवाः युग्मरूपेण उत्पन्नाः। परस्परकामेन, ताः मिलित्वा मैथुनं आरभन्त। तस्मात्, अस्मिन् कल्पे, युग्मोत्पत्तिः प्रवृत्ता। तदा, स्त्रियः मासिकं रजः न आसन्, अतः मैथुनं कृत्वा अपि गर्भं न धारयन्ति। आयुःसमाप्तौ, एकवारं पुत्रान् जनयन्ति। तस्मात्, अस्मिन् कल्पे, युग्मोत्पत्तिः प्रवृत्ता। ध्यानेन, मनसा, तेषां पुत्राः तत्क्षणमेव उत्पन्नाः, पञ्चगुणविशेषयुक्ताः, शुद्धेन्द्रियाः। एवं मानवसृष्टिः प्रारम्भे आसीत्, हे प्रजापते। तेषां वंशैः, इयं जगति पूर्णा।