शृणु, पुत्र, अद्भुतां कथाम्। एकदा भगवती गौः, या त्रय्यात्मिका वेदमयी च, चतुर्भिः स्तनैः विराजते स्म। तस्याः स्तनाः चत्वारः, प्रत्येकः एका दिव्यध्वन्या अभिव्यक्तः—"स्वाहा", "स्वधा", "वषट्", "हन्त" इति। तत्र देवा "स्वाहा"नाम्नः स्तनं पिबन्ति, पितरः तु "स्वधा"स्तनं पिबन्ति, ऋषयः सह देवैः, भूतेभ्यः, दानवैः च "वषट्"स्तनं पिबन्ति। मनुष्याः पुनः निरन्तरं "हन्त"स्तनं पिबन्ति। एवं, हे वत्स, एषा गौः त्रैवेद्यरूपा सर्वान् पोषयति। यः तु एतान् स्तनान् नाशयति, महापापं करोति, स अन्धतमसि गाढे पतति। यः तु स्वैः वत्सैः सह देवादिभिः उचितकाले एतां गौः पाययति, स स्वर्गं प्राप्नोति। अतः, पुत्र, मनुष्यः प्रतिदिनं देवतान्, ऋषीन्, पितॄन्, मनुष्यांश्च, भूतानि च, स्वशरीरवत् सदा पोषयेत्। शुद्धः संरक्षितश्च, यथाकालं देवऋषिपितृप्रजापतीन् सम्यक् हविर्दत्त्या पूजयेत्। सुगन्धपुष्पैः देवतान् पूजयित्वा, अनन्तरं वह्नये हविः दद्यात्, नियतांशांश्च वितरति। गृहे ब्रह्मणे च विश्वेभ्यश्च देवेभ्यः दद्यात्, धन्वन्तरये उत्तरपूर्वदिग्भागे नैवेद्यं स्थापयेत्। पूर्वे इन्द्राय, दक्षिणे यमाय, पश्चिमे वरुणाय, उत्तरस्यां सोमाय च दद्यात्। गृहद्वारे धात्रे च विधात्रे च, बहिः आर्यम्णे, सर्वतः कुलदेवताभ्यः च दद्यात्। रात्रिचरभूतानां पिशाचानां च विविक्ते दद्यात्, पितॄणां तु दक्षिणाभिमुखः स्यात्। गृहस्थः एकचित्तः मनसा आपः शौचाय गृह्णीयात्। यथानियतम्, यथायोग्यं, यथासम्भवम्, हविर्दानं कृत्वा, गृह्ययज्ञं समाप्य, स शुद्धो भवति। प्राणिनां पोषणाय, स विनयेन विसर्गं कुर्यात्; श्वभ्यः, चाण्डालभ्यः, पक्षिभ्यश्च भूमौ अन्नं विकिरेत्। एष वै वैश्वदेवो नाम विधिः, सायं प्रातश्च कर्तव्यः; शुद्ध्वा द्वारं निरीक्षेत्। अष्टमभागं मुहूर्तस्य निरीक्ष्य, यदि अतिथिः आगच्छेत्, तं स अन्नेन जलप्रदानं च पूजयेत्। यथाशक्ति, गन्धपुष्पादिभिः अतिथिं सम्पूजयेत्; सखा वा ग्रामवासि वा अतिथिरिति न मन्येत। यस्य कुलं नाम च न ज्ञायते, यः तस्मिन्नेव काले क्षुधितः, क्लान्तः, याचमानः, निर्धनः च आगच्छति, स ब्राह्मणः अतिथिः इति कथ्यते; तम् अतीव मान्यं पूजयेत्। कस्यापि वंशं शास्त्रम् अध्ययनं वा न पृच्छेत्। सौम्यरूपो वा असौ, विकृतरूपो वा, स प्रजापतिरिव पूजनीयः; अतिथित्वात् तस्य स्थैर्यं नास्ति। यदा स तृप्तः स्यात्, गृहस्थः मानवयज्ञसमुत्थात् ऋणात् विमुक्तः भवति; यदि तु स्वयम् अश्नाति, स एव पापं भुङ्क्ते। यदि अतिथि निराशः गृहे निर्गच्छति, गृहस्थः पापमेव भुङ्क्ते, अन्यस्मिन जन्मनि मलमेव। जलं वा शाकं वा यद्दत्तं, तत् पुण्यं अतिथिः गृह्णाति, पापं गृहस्थस्य एव शेषम्। अतः, यथाशक्ति अतिथिं पूजयेत्, प्रतिदिनं च श्राद्धं अन्नेन जलेन च कुर्यात्। ब्राह्मणान् भोजयेत्, न चेत् एकं ब्राह्मणं अपि पितृपूजनाय, श्रेष्ठं भागं प्रथमं दद्यात्। याचमानान् परिव्राजकान् ब्रह्मचारिणश्च, चतुर्भिः ग्रासैः दद्यात्, प्रथमं भागं पूर्वमेव। द्विजश्रेष्ठाः मन्यन्ते—प्रथमः भागः चतुःपात् अधिकः; भोजनं वा दानं वा, प्रथमं भागः श्रेष्ठः। यथाशक्ति, अतिथिपूजनं कृत्वा, गृहदेवताभ्यः, बन्धुभ्यः, याचकेभ्यः च दत्वा, अनन्तरं एव अश्नीयात्। अपाङ्गवान्, बालान्, वृद्धान्, बुद्धिमन्तः, ये चान्ये क्षुधार्ताः, तान् सर्वान् भोजयेत्। सामर्थ्यम् अस्ति चेत्, समृद्धः गृहस्थः बान्धवान् भोजयेत्, विशेषतः यदि धनाढ्यो बान्धवः पतितं बान्धवं पश्येत्। पतितेन यत् पापं कृतं, तत् समृद्धबान्धवोऽपि भजति; सायं च, सूर्यास्तात् अनन्तरं, अतिथिं यथानियमं पूजयेत्। यथाशक्ति, शय्यासनभोजनैः अतिथिं पूजयेत्; एवं, प्रिय, गृहस्थधर्मः सम्यक् धार्यते। तस्य स्कन्धे स्रष्टा, देवाः, पितरः, महर्षयः, अतिथयः, बान्धवाः च सर्वे, कल्याणदायकाः, अधिष्ठिताः भवन्ति। पशुपक्ष्यादयः सर्वे तृप्यन्ति; अत्र, भास्कर, अत्रिरेव श्लोकान् अपि रचयामास। शृणु, महाभाग, अत्रिणा रचितान् श्लोकान्, ये गृहस्थाः देवपितृअतिथिबान्धवान् पूजयन्ति। सामर्थ्ये सति, भूमौ श्वभ्यः, चाण्डालभ्यः, पक्षिभ्यश्च, स्वपत्नीभ्यः, आचार्याय च अन्नं दद्यात्। सायं प्रातश्च वैश्वदेवं नाम कर्म कुर्यात्, मांसं, तण्डुलं, शाकं, यत् किञ्चिद् गृह्यं पक्वं तदर्पयेत्; स्वयम् तु नियमानुसारं अर्पयित्वा एव अश्नीयात्। एवं गृह्यकर्मणि निरतः, कश्चित् क्रौष्ठुकिः पप्रच्छ—"भवान् यथा प्रवृत्तिसर्गं कथितवान्, तथाऽधुना ब्रह्मणा कथं सृष्टिः कृता, के च भूताः सृष्टाः, तद्विस्तरेण वद। कथं च वर्णाः सृष्टाः, केषां च गुणाः, ब्राह्मणादीनां धर्मान् अपि वद।