शत्रुजितस्य पुत्रः, पितरं मौनं अनुमन्य, नागराजस्य महात्मनः यथाभिलषितं कार्यं सम्यक् अकुर्वत्। ततः सत्यवादी महाबलिनां नागानां प्रभुः, पुत्रैः राजपुत्रैः च सहितः, हर्षपूर्णः, आत्मसंयमेन युक्तः, यथायोग्यं मधु आहारं च उपभुक्तवान्, सुखान् च आस्वादयन्। अथ अलर्कः पप्रच्छ—गृहस्थमार्गानुगामिनां कः धर्मः? कर्मत्यागात् कः बन्धः जायते, कः च कर्मकृत्या उत्थानः? जनानां किम् हितं, गृहस्थेन किम् त्याज्यम्? एतानि यथावत् कथय, यथा अहम् अपृच्छम्, किम् कर्तव्यम् इति। मदालसा उवाच—वत्स, गृहस्थाश्रमं आलम्ब्य, पुरुषः सर्वं जगत् धारयति; तेन लोकान् जयति, कामान् च आप्नोति। पितरः, ऋषयः, देवाः, भूतानि, मनुष्याः, कृमयः, कीटाः, पतङ्गाः, पक्षिणः, पशवः, राक्षसाः च—सर्वे गृहस्थं उपजीवन्ति, तेन तृप्तिं यान्ति। तस्य मुखं पश्यन्ति, "दास्यति वा न वा" इति चिन्तयन्ति। एषा, वत्स, त्रिधा रूपिणी गौः, सर्वस्य आधारः; तस्यां विश्वं प्रतिष्ठितम्, सा सर्वकारणम् इति मता। तस्याः पृष्ठं ऋग्वेदः, मध्ये यजुर्वेदः, मुखं शिरः च सामवेदः; शृङ्गे यज्ञः दानं च, शरीरं सतां स्तुतयः। गोमूत्रं गोमयः च शान्तिः पुष्टिः च, अङ्गानि वर्णाश्रमाः; यावत् सा धार्यते, लोकाः न क्षीयन्ति, अपि तिष्ठन्ति। वत्स, "स्वाहा", "स्वधा", "वषट्", "हन्त" इत्येतानि तस्याः चत्वारः स्तनाः। देवाः "स्वाहा" स्तनं पिबन्ति, पितरः "स्वधा" स्तनं, ऋषयः देवाः भूताः राक्षसाः च "वषट्" स्तनं पिबन्ति। मनुष्याः नित्यं "हन्त" स्तनं पिबन्ति; एवं, वत्स, त्रिवेदात्मिका गौः सर्वान् पुष्णाति। यः एतां विनाशयति, अतिवैषम्यं कुर्यात्, स गहनतमं तमः अन्धकारं च गच्छति। यः तु स्वस्य बाला, देवादिभिः च सह, यथाकालं एतां पाययति, स स्वर्गं आप्नोति। अतः, वत्स, मानवः प्रतिदिनं देवान्, ऋषीन्, पितरः, मनुष्यः, भूतानि च यथा स्वशरीरं पुष्ण्यात्। तस्मात्, शुद्धः सुरक्षितः च, देवऋषिपितृप्रजापतिभ्यः यथाकालं यत्नेन हविर्दानं कुर्यात्। देवपूजां सुगन्धपुष्पैः कृत्वा, तदनन्तरं अग्नौ हवनं कुर्यात्, नियतांशं च दद्यात्। गृहे ब्रह्मणः विश्वेदेवेषु च अर्पयेत्; धन्वन्तरये उत्तर-पूर्वे दानं स्थापयेत्। पूर्वे इन्द्राय, दक्षिणे यमाय, पश्चिमे वरुणाय, उत्तरस्यां सोमाय दद्यात्। द्वारि धात्रे विधात्रे च, बहिः अर्यम्णे, सर्वतः गृहदेवेषु दानं कुर्यात्। रात्रिचरभूतयक्षाणां च, पितृभ्यः दक्षिणामुखः अर्पणं कुर्यात्। गृहस्थः, एकचित्तः, तेषां शुद्ध्यर्थं जलं गृह्णीयात्। विविक्ते स्थले, यथायोग्यं, देवताः आह्वयित्वा, समर्पणं कुर्यात्; एवं गृह्यहविर्दानानन्तरं, गृहस्थः शुद्धः भवति। भूतपुष्ट्यर्थं, स आदरपूर्वकं विसर्गं कुर्यात्; श्वानः, चाण्डालः, पक्षिणः च भूमौ अन्नं विक्षिपेत्। एषा वैश्वदेवविधिः, सायं प्रातः च कर्तव्या; शुद्धः स द्वारं निरीक्षेत्। अष्टमांशं मुहूर्तस्य अवलोकयेत्; अतिथिः आगच्छति चेत्, तं अन्नं जलं च सत्कार्येत्। शक्त्या गन्धपुष्पादिभिः अतिथिं पूजयेत्; मित्रं वा ग्रामवासिनं अतिथित्वेन न दर्शयेत्। यः कुलनामरहितः, यः तस्मिन्नेव काले आगच्छति, क्षुधितः, श्रान्तः, याचमानः, किञ्चित् न धारयन्—स ब्राह्मणातिथिः इति उच्यते; तं विद्वद्भिः यथाशक्ति पूजयेत्। विद्वान् तस्य वंशं, शाखां, अध्ययनं च न पृच्छेत्। सुखदुःखरूपः यः स्यात्, स प्रजापतिरिव पूज्यः; अतिथिः इति अस्थायित्वात् उच्यते। तस्य तृप्तौ, गृहस्थः मानवयज्ञकृत् ऋणात् विमुक्तः भवति; यः तु दत्त्वा न भुङ्क्ते, स पापं भुङ्क्ते। यः अतिथिः आशां त्यक्त्वा निर्गच्छति, स पापं भुङ्क्ते, अन्यजन्मनि मलम्। जलं वा शाकं वा दत्त्वा, यत् पुण्यं लभ्यते, तत् अतिथिः गृह्णाति, पापं तु गृहस्थे शेषं। अतः, यः यथाशक्ति अतिथिं पूजयेत्, प्रतिदिनं श्राद्धं अन्नजलादिभिः कुर्यात्। ब्राह्मणान् भोजयेत्, अथवा एकं ब्राह्मणम्, पितृभ्यः अन्नस्य श्रेष्ठं भागं प्रथमं दद्यात्। याचकानां परिव्राजकानां चात्रिणां च दानं दद्यात्; दानपरिमाणं चत्वारः ग्रासाः, तेषु प्रथमं दद्यात्। द्विजश्रेष्ठाः प्रथमं भागं चतुर्गुणं फलप्रदं वदन्ति; भोजनं वा दानं वा, प्रथमं भागं श्रेष्ठं। अतिथ्यगृहदेवताबान्धवयाचकान् पूज्य, यथाशक्ति, दत्त्वा, पश्चात् भुञ्जीत्। विकलाङ्गान्, बालान्, वृद्धान्, बुद्धिमन्तः, तथा अन्यान्, ये क्षुधया पीडिताः अन्नकामाः, तान् अपि भोजयेत्। एवं मदालसा धर्मं गृहस्थस्य पुत्राय स्नेहेन उपदिष्टवती।