ततः सर्वेभ्यः वाञ्छितं वरं देहि, इति तं देवं प्रार्थयामासुः—“मृतस्य कुवलयाश्वस्य भार्या मदालसा मम कन्या भवतु।” तामेव वयसि, पूर्वजन्मस्मृतिसम्पन्नां, तद्रूपसमन्वितां, योगिनीं योगिमातॄणां च रूपेण मम गृहे जनय, इति पुनः याच्ञाम् अकुर्वन्। महादेवस्तु तं नागश्रेष्ठं प्रत्युवाच—“यथा त्वया उक्तं, तथा एव न संशयः, मम प्रसादाद् भविष्यति। शृणु चेदानीं, नागश्रेष्ठ। यदा श्राद्धकर्म विधिवत् करिष्यसि, तदा मध्यं पिण्डं शुद्धचित्तः स्वयं भक्षय। ततः तव फणिमध्ये सा शुभाङ्गना पूर्ववत् उत्पत्स्यते। तस्याः चिन्तनं कृत्वा पितृकर्म सम्पादय; तस्मिन्नेव क्षणे भूषितभ्रुवः सा तव फणिमध्ये निष्श्वस्य समुत्पत्स्यते। साध्वी स्त्री तत्रैवोत्पद्यते, या सोमवत् सुन्दररूपा।” एवं श्रुत्वा तौ महात्मानं देवं प्रणम्य, तुष्ट्या युक्तौ पुनः पातालं जग्मतुः। ततश्च कंबलस्य अनुजो नागः श्राद्धकर्म सम्यक् अकारयत्। स च मध्यं पिण्डं विधिवत् भुक्त्वा, तस्याः स्मरणं कुर्यात्, तदा तद्देशे काञ्चनाङ्गी स्त्री फणिमध्ये निष्श्वस्य तद्रूपा समुत्पन्ना। नागस्तु तां न कस्यचित् निगदितवान्, तां सुशोभनदन्तीं स्त्रैणैः संरक्ष्यमाणां अन्तःपुरे स्थापयामास। नागराजस्य द्वौ पुत्रौ प्रतिदिनं तत्र हृष्टमनसौ आगच्छतुः। ऋतध्वजेन सह तौ दिव्यवत् क्रीडाम् अकुरुताम्। एकदा नागराजः प्रमुदितः सुतान् प्रोवाच—“यत् पूर्वं मया उक्तं, तत् किमर्थं न क्रियते? स यः राजपुत्रो भवद्भ्यां उपकारकः, स मम समीपं नीतव्यः। स मानदः राजपुत्रः भवद्भ्यां किमर्थं न नीयते?” इति पित्रा स्नेहेन उक्तौ तौ स्वपुरीं गत्वा, तेन धीमता राजपुत्रेण सह मित्रवत् रममाणौ, किञ्चित् संवादं कृत्वा, तं स्वगृहं प्रत्यागमनाय स्नेहेन प्रोचतुः। स तु राजपुत्रः तान् उवाच—“किमेतत्, नु एष एव भवद्गृहः? मम सर्वं धनं, वाहनानि, वस्त्राणि च युष्माकं; यद् युष्माभिः काम्यते तद् द्रव्यं रत्नं वा ददामि। यदि मम प्रति स्नेहः, तर्हि केवलं एष एव मम दैवयोगदोषः—यद् युष्माभिः मम गृहं स्वगृहवत् न क्रियते। यदि अहं प्रियः, वा यदि मम कृते किंचिद् करणीयं, तर्हि मम गृहं धनं च युष्माकं इव मन्यताम्। मम यत् तद् युष्माकं, युष्माकं यत् तत् मम। सत्यं विद्धि, युवां मम प्राणसमौ प्रियौ; भविष्यति न पुनः पृथक् वाक्यं ब्रूयातां, विप्रश्रेष्ठौ। स्नेहसम्बद्धौ युवां मम, हृदयेन।“ एवं स्नेहवशात् वदन्, नागराजपुत्रौ स्नेहश्लक्ष्णेनेव किंचित् परुषेण च वचसा तम् उचतुः—“ऋतध्वज, यथोक्तं तथा नः मनसि; अन्यथा न चिन्तनं। किन्तु एष एव पिता महात्मा पुनः पुनः उक्तवान्—‘कुबलयाश्वं द्रष्टुमिच्छामि’ इति।” ततः कुबलयाश्वः उत्तमासनात् उत्थाय, “यथाज्ञापयसि पितः,” इति भूमौ प्रणम्य उवाच—“धन्यः अहं, भाग्यवान् अहं; कोऽन्यः मम तुल्यः, यदि पितरं मां द्रष्टुम् एवं स्पृहयति? वयं गच्छामः, विलम्बः न कार्यः, पितुः आज्ञां क्षणमपि न विलम्बये, पादयोः शपथं ददामि।” एवं वदित्वा स राजपुत्रः ताभ्यां सह निर्गत्य, पवित्रां गोमतीं नदीं प्राप। नागराजपुत्रौ तस्याः मध्ये गतौ, स च राजपुत्रः तेषां गृहं पारं मन्यते स्म। अथ तौ तं पातालं नीत्वा, तत्र राजपुत्रः तौ नागपुत्रौ अपश्यत्। तयोः फणयोः रत्नमुकुटैः स्वस्तिकचिह्नैः शोभमानयोः रूपं दृष्ट्वा विस्मयचकितदृष्टिः अभवत्। स्नेहस्मितेन स तान् उवाच—“साधु, विप्रश्रेष्ठौ!” तौ च पितुः, नागेशस्य, वृत्तान्तं तस्मै कथयामासतुः। तत्र तेन पूजितं अश्वतरं देवेषु मान्यं दृष्ट्वा, स राजपुत्रः पातालं सुन्दरं च अपश्यत्। तत्र युवा वृद्धनागैः नागकन्याभिः च क्रीडमानाभिः शोभितं पातालं दृष्ट्वा, तत्रैव अन्यत्र तारा इव कर्णाभरणमालाभिः विभूषिताः, क्वचित् गीतविनावंशीललितध्वनिभिः रमणीयम्। नागानां गृहाणि मृदुंगवीणादिनिनादैः पूरितानि; स शत्रुजित्सुतः पातालं निरीक्ष्य, ताभ्यां प्रियाभ्यां सह नागराजप्रासादं प्रविवेश। तत्र दिव्यगुणमाल्यम्बरकुण्डलधारीं नागेश्वरं महात्मानं दृष्ट्वा, मुक्तालतानिकरहारभूषितं, भुजबन्धनदीप्तं, सुवर्णसिंहासनस्थं, मणिमुक्तावैडूर्यजालैः शोभिताकृतिं, तौ तं दर्शयित्वा, “एषः अस्माकं पिता,” इति निवेदयामासतुः।