एवं देवी, त्वयि ब्रह्मा स्थितम्, समग्रं विश्वं निरवशेषम् अधिष्ठितम् अस्ति। त्वं 'ओम्' इति अक्षरस्य रूपम्, स्थिरं च अस्थिरं च, स्वभावेन धारयसी। त्रिमात्रायां त्वयि, हे देवी, सर्वं सत्-असत् व्याप्यते—त्रिलोकाः, त्रयो वेदाः, त्रिविधं ज्ञानम्, त्रिविधा अग्नयः च। त्रिरूपाः दीपाः, त्रिवर्णाः, धर्मस्य त्रिस्रोतांसि, गुणत्रयं, शब्दत्रयं, त्रयो वेदाः, त्रयः जीवनस्य आश्रमाः च तत्रैव स्थिताः। त्रिकालः, त्रिविधा अवस्थाः, पितरः, दिनं रात्रिः—एषा त्रीमात्रा, हे सरस्वति, तव एव रूपम्। ब्रह्मणः आद्यं नित्यं रूपं विभिन्नैः ऋषिभिः विविधं दृश्यते—सप्त सोमयागाः, सप्त हविः, सप्त पक्वान्नानि च। एतानि ब्रह्मवाचः तव वचनात् सम्पाद्यन्ते; अन्यं च, अनिर्वचनीयम्, परमं रूपं, अर्धमात्रायुक्तम् अस्ति। तद् अविकृतम्, अव्ययम्, दिव्यं, परिवर्तनरहितम्—एषः तव परमं रूपम्, यं वर्णयितुं अहं न समर्थः। तस्मिन न जिह्वा, न रक्ताधराः, न तादृशानि लक्षणानि—इन्द्रः, वसु, ब्रह्मा, चन्द्रः, सूर्यः, तेजः अपि तद् न वर्णयन्ति। सर्वात्मा, विश्वरूपः, जगन्नाथः, परमेश्वरः—सांख्य-वेदान्त-शास्त्रेषु बहुधा प्रतिष्ठितः। तद् अनादि, न मध्यं, न अन्तः; सत्-असत्, तथापि केवलं सत्; एकः, बहु, नापि एकः, सर्वे भवन्ति तत्र समाहिताः। नामरहितम्, षड्विधम्, समूहशः वर्गीकृतम्, गुणत्रयाधारितम्; तत्र बहुशक्तिषु एकः, परमः, शक्त्यैश्वर्ययुक्तः। सुख-दुःखरूपं, परमसुखरूपं त्वयि दृश्यते; एवं, हे देवी, सर्वं व्यक्त-अव्यक्तं त्वया व्याप्यते—अद्वैतस्थं ब्रह्म, द्वैतस्थं च। ये वस्तूनि नित्यानि, अन्यानि च विनश्यन्ति; स्थूलानि, सूक्ष्माणि, अतीव सूक्ष्माणि; भूमौ, आकाशे, अन्यत्र च—एतानि सर्वाणि त्वया ज्ञायन्ते। रूपरहितं, रूपयुक्तं, एकं वा बहु वा, दिव्यं, भूमौ, आकाशे, अन्यत्र च—सर्वं त्वया संबद्धम्, तव स्वर-अक्षरैः व्यक्तम्। इत्येवम् स्तूयमाना देवी सरस्वती, विष्णोः जिह्वा, ततः महात्मानं नागं अश्वतरं समभाषत्। सरस्वती उवाच—"हे कम्बलभ्रातः, नागाधिप, वरं ते ददामि; यद् मनसि वर्तते, तत् वद, दास्यामि।" अश्वतरा उवाच—"देवि, प्रथमं कम्बलम् सखित्वेन दत्त्वा, आवयोः सर्वस्वरसम्बन्धं दत्तुम् इच्छामि।" सरस्वती उवाच—"हे नागश्रेष्ठ, सप्त स्वराः, रागाः, सप्त गीताः, सप्त स्केलाः च। एकोनपञ्चाशत् तालाः, त्रयो ग्रामाः—सर्वविद्या, हे निष्पाप, त्वं च कम्बलः च प्राप्नुतः।" "मम अनुग्रहात् नागसंगीतस्य परमकलां, चतुर्विधं मात्रम्, तालम्, त्रिविधं लयम्, त्रिविधं नादम् च ज्ञास्यथः। त्रिविधं गमनम्, चतुर्विधं तालम् मया दत्तम्; एतत् सर्वं, परमं नागसंगीतम्, मम कृपया प्राप्नुतः। यत् तत्र अन्तर्गतम्, तत्र आश्रितम्, स्वर-नाद-चिह्नितम्—सर्वं दत्तम्, त्वं च कम्बलः च।" "हे नाग, मनुष्यलोके वा पाताले, अन्यः कोऽपि न भविष्यति; केवलं युवां एव सर्वस्य अधिपतिः भविष्यथः, पाताले, देवेषु, मनुष्येषु च, हे नागौ।" इत्युक्त्वा, देवी सरस्वती, सर्ववाक्यम् अधिपति, पद्मलोचनाः, ततः नागस्य दृष्टेः तत्कालं अदृश्यता। ततः, यद् घटितम्, तयोः भ्रातृयोः प्रकटम् अभवत्; छन्दः, मात्राः, स्वराः, सर्वज्ञानम् तयोः उत्पन्नम्। तदनन्तरं, सप्त रागविशारदौ, तन्त्री-तालसम्पन्नौ, उभौ नागौ कैलासशिखरे स्थितं प्रभुं पूजितुम् अभ्यगच्छताम्। कामारिप्रसादनार्थं, उभौ स्वयम् यत्नं कृत्वा, स्वर-कौशलं संयोज्य, समर्पितवन्तौ। प्रातः, रात्रौ, मध्याह्ने, सन्ध्ययोः, दीर्घकालं, स्तुतिं गायन्तौ, वृषध्वजः प्रभुः तयोः प्रसन्नः अभवत्। तयोः गीतैः प्रसन्नः प्रभुः "वरं वृणीध्वम्" इति उवाच। ततः, उभौ नमित्वा, अश्वतरा-कम्बलौ तम् अभ्यधत्ताम्। तौ महेश्वरम्, नीलकण्ठम्, उमापतिम्, याचितवन्तौ—"यदि त्रिनेत्रः देवदेवः अस्माभिः प्रसन्नः—" "तर्हि, यथैव इच्छामः, वरं दत्तुम् अर्हसि; मृतस्य कुवलयाश्वस्य पत्नी मदालसा—" "मम कन्या सत्वरम् भवतु, पूर्ववयस्का, पूर्वस्मृतिसंयुक्ता, पूर्वरूपसम्पन्ना, मम गृहे योगिनी योगिनां जननी च भवतु।" महादेव उवाच—"यथा वदसि, हे नागश्रेष्ठ, तथा स्यात्, मम कृपया। शृणु, हे नाग।" "श्राद्धकर्मणि, त्वं नागश्रेष्ठ, मध्यं पिण्डं स्वयम् शुद्धचित्तः खाद।" "तत् खादित्वा, फणमध्ये, सा शुभरूपा, यथापूर्वम्, उत्पद्येत्।" "तां चिन्तयित्वा, पितृयज्ञं कुरु; तस्मिन्नेव क्षणे, सा सुब्रुवा फणमध्ये निष्क्रान्ता भविष्यति।" "सा पुण्यशिला, अमृतसमा रूपेण, उत्पद्येत्।" इत्येतत् श्रुत्वा, उभौ महेशं नमस्कृत्य। पुनः पातालं प्रतिगत्वा, तुष्टौ, तथा नागः कम्बलस्य अनुजः श्राद्धकर्म अकरोत्। यथायोग्यं मध्यं पिण्डं उपभुक्तवान्, तां कामयन्, सा तन्वी स्त्री—"सः फणमध्ये निष्क्रान्तः, तस्यैव रूपेण, त्वरितं जातः; नागः तां कस्यापि न अवदत्।" एवं कथा समाप्यते।