अनसूया भगिनी स्नेहपूर्णया वाचा तां धर्मपत्नीं अपृच्छत्—"सुखिनी त्वं, भाग्यवती, पतिस्याननं दृष्ट्वा? किं पतिम् सर्वदेवातिरिक्तं मन्यसे?" तया तु धर्मपत्नी उत्तरं दत्तवती—"सर्वं पुण्यं मया केवलं पतिसेवया लब्धम्। सर्वकामफलानि प्राप्य, सर्वविघ्नाः निवारिताः।" सा पुनः उवाच—"पञ्च यज्ञाः सदा दातव्याः, जात्या धर्मेन च धनं सञ्चितव्यं। सम्प्राप्तं धनं यथायोग्यं पात्रे वितर्यं; सत्यं, और्जवं, तपः, दानं, दया च सदा धार्यं। शास्त्रेण निर्दिष्टानि कर्माणि रागद्वेषविवर्जितानि श्रद्धया यथाशक्ति प्रतिदिनं कर्तव्यानि।" "स्वस्य जन्मनः यथानिर्दिष्टं लोकं एव जनः प्राप्नोति, प्रयत्नेन प्रजापति-आदिभ्यः क्रमशः लोकान् गच्छति। किं तु स्त्रियः पतिसेवया पुरुषस्य पुण्यस्य अर्धं स्वीकुर्वन्ति। स्त्रीणां पृथक् यज्ञः, पितृयज्ञः, व्रतम् वा नास्ति; केवलं पतिसेवया इच्छितं लोकं प्राप्नुवन्ति। अतः सदा पतिसेवायाम् चित्तं स्थापय; पतिरेव परं गन्तव्यं।" "यद् यद् पूजनं वा सम्मानं पतिर्देवपितृभ्यः करोति, एकचित्तया पतिसेवया स्त्री तस्य अर्धं लभते।" ततः पुत्रः वर्णयति—"एवं उक्त्वा, तां सम्मान्य, सा अनसूयां अत्रिपत्नीं प्रत्युवाच—'धन्या अहं, कृता अहं, देवाः अपि मां दृष्टवन्तः; त्वं पुनः स्वभावेन शुभा, मम श्रद्धां पुष्टवती। स्त्रीणां पत्युपायात् अन्यः मार्गः नास्ति; तस्य स्नेहः इह परत्र च लाभकरः। पत्यः प्रसादात् इह च मृत्युपर्यन्तं स्त्री सुखं प्राप्नोति; पतिः स्त्रियाः देवता इति। अतः, भाग्यवती, त्वं मम गृहे आगता, वद किं ते कर्तव्यं, वा किं कर्तुं इच्छसि?'" अनसूया उवाच—"इमे देवाः इन्द्रसहिताः मम समीपं दुःखिताः आगताः, तव कारणेन दिवा-रात्र्याः पुण्येभ्यः वञ्चिताः। ते सततं दिवा-रात्र्याः अविच्छिन्नं प्रवाहं याचन्ते; तस्मात् तव हिताय आगता अस्मि। शृणु। दिवा-रात्र्याः अभावे सर्वे यज्ञाः निरस्ताः; तेन देवाः तर्पणं न लभन्ते। दिवा-निवृत्त्या सर्वाणि कर्माणि समाप्तानि; तस्य कारणात् वर्षाभावेन जगत् विनाशं प्राप्स्यति। अतः, यदि त्वं लोकं संकटात् उद्धर्तुम् इच्छसि, अनुग्रहं कुरु—सूर्यः पूर्ववत् लोकान् धारयतु।" ब्राह्मणी उवाच—"माण्डव्यस्य शापेन, त्वं शुभे, मम पतिरेव क्रुद्धः अभ्युक्तः—'सूर्योदयाभावे त्वं विनष्टा भविष्यसि।'" अनसूया पुनः उवाच—"यदि ते रोचते, त्वं याचसि चेत्, तदा पूर्ववत् सर्वं स्थापयामि, नूतनं पतिं दास्यामि। यतः स्त्रीणां महत्त्वं सर्वथा मया पूज्यते, विशेषतः पतिव्रतायाः भक्तिः।" पुत्रः पुनः कथयति—"तस्याः अनुमत्यां, अनसूया तपस्विनी दशम्यां रात्रौ सूर्यं आह्वयत्, अर्घ्यं दत्तवती। ततः भगवान् विवस्वान् पद्मरागसमप्रभः, महाप्रभायुक्तः, पर्वतराजम् आरोहन् अभवत्। ततः तस्याः पतिरेव प्राणान् त्यक्त्वा भूमौ पतितः; सा पतन्तं गृह्णाति।" अनसूया उवाच—"मा शोच, शुभे! मम शक्तिं पश्य—पतिसेवया कः तपःफलः न प्राप्तः? न कश्चित् मम पतिसमानः रूपे, गुणे, बुद्धौ, मधुरवाक्ये। तस्य सत्येन अयं ब्राह्मणः रोगमुक्तः, युवा, शतवर्षायुः पत्न्या सह भवतु। यथा अहं पतिसमानं देवताम् न पश्यामि, तस्य सत्येन अयं पुनः युवा, आरोग्यवान् भवतु। यथा मम सततं प्रयत्नं कर्मणा, मनसा, वाचा पतिसेवायाम् अभवत्, तथा अयं ब्राह्मणः जीवतु।" पुत्रः कथयति—"ततः ब्राह्मणः रोगमुक्तः, युवा, स्वप्रभया गृहं दीप्तयन्, देवेषु अमरबालक इव उत्थितः। ततः दिव्यपुष्पवृष्टिः अभवत्, दिव्यनादः श्रुतः, देवाः हृष्टाः अनसूयां ऊचुः।" देवाः ऊचुः—"वरं वृणु, शुभे! त्वया देवकार्यं महत् कृतम्; अतः तपस्विनि, वरं ददामः।" अनसूया उवाच—"यदि ब्रह्मा-विष्णु-महेश्वराः मम प्रसन्नाः, यदि अहं वरे योग्याः, यदि सर्वैः मया अनुग्रहः लभ्यते—तदा ब्रह्मा-विष्णु-महेश्वरः मम पुत्राः स्युः, अहं पत्या सह योगं, दुःखमुक्तिं च प्राप्नुयाम्।" देवाः—ब्रह्मा, विष्णु, शिवः, अन्ये च—'तथास्तु' इति उक्त्वा, तपस्विनीं सम्मान्य, यथायोग्यं निर्जग्मुः। ततः, अध्यायः त्रयोविंशतिः आरभ्यते। द्वौ पुत्रौ कथयतः—तदा राजकुमारः शीघ्रं स्वनगरं प्राप्तः, मातापितृयोः पादयोः प्रणम्य, मदालसां द्रष्टुं आकाङ्क्षन्। सः तत्र जनान् चिन्तितान्, शोकवदनान् अपश्यत्; पुनः विस्मितमुखान् हृष्टान् अपश्यत्। अन्यं हर्षपूर्णनेत्रं 'भाग्येन! भाग्येन!' इति उच्चैः उक्त्वा, अन्यं सस्नेहं आलिङ्गन्तं अपश्यत्। एवं शास्त्रे निर्दिष्टं चरितं अनसूया-मदालसयोः धर्मनिष्ठायाः, देवकृत्यस्य च, श्रुत्वा धर्मस्य महत्त्वं अनुभवामः।