राजा उवाच—यदि बहवो दुःखार्ताः मम दुःखेन सुखं प्राप्नुयुः, तर्हि अहं किम् अप्राप्तवान्? अतः विलम्बः न करणीयः, शीघ्रं गन्तव्यम्। ततो यमस्य दूतः तम् उवाच—अत्र धर्मः इन्द्रश्च आगतौ, त्वां नेतुं, नृपते, अस्माभिः सह त्वं गन्तव्यः, अतः समुपस्थितः त्वं निर्गच्छ। धर्मः उवाच—स्वयं त्वां स्वर्गं नेतास्मि, यतः मया यथावत् पूजितः असि। एष दिव्यः रथः, आरोह, विलम्बं मा कुरु। राजा उवाच—धर्मन्, नरकस्थेषु सहस्रशः जनाः पीडिताः सन्ति; ते दुःखार्ताः रक्षस्व इति क्रोशन्ति। अतः अहं न गच्छामि। इन्द्रः उवाच—पापकर्मभिः एते नरकं प्राप्ताः; त्वं तु पुण्यकर्मणा स्वर्गं गन्तव्यः, नृपते। राजा उवाच—यदि धर्म त्वं जानासि, अथवा त्वं, शचीपतिः इन्द्र, मम पुण्यस्य प्रमाणं वद। धर्मः उवाच—यथाऽर्णवे बिन्दवः, नभसि तारा, वर्षे धाराः, गङ्गायाः च रेणवः, तथा, नृपश्रेष्ठ, तव पुण्यं अपि न गणनीयम्। अद्य नरकस्थेषु दीनजनानां कृते यः दया दर्शिता, तेन तव पुण्यं लक्षगुणं ववृद्धम्। अतः त्वं, नृपश्रेष्ठ, अमरलोकं गच्छ, तत्र फलानि भुङ्क्ष्व; पापिनः स्वकर्मफलैः नरके एव स्थास्यन्ति। राजा उवाच—यदि सत्सङ्गेऽपि दुःखार्तानां दुःखं न निवर्तते, कथं जनाः मम सन्निधौ स्नेहं जनयन्ति? अतः, देवेश, यत् मम पुण्यं, तेन एते पापिनः नरकस्थाः दुःखार्ताः विमुच्यन्तां। इन्द्रः उवाच—एवं, नृपते, त्वं परं स्थानं प्राप्तवान्; पश्य, एते पापिनः नरकात् विमुक्ताः। ततः पुत्रः कथयति—तदा तस्मिन् नृपे पुष्पवृष्टिः अभवत्, दिव्ये रथे स्थापयित्वा हरिः तम् स्वर्गं निनाय। अहं च अन्ये च ये तत्र तैः यन्त्रणाभिः विमुक्ताः, स्वकर्मफलानुसारं पुनर्जन्म प्राप्तवन्तः। एवं, द्विजोत्तम, मया एते नरकाः वर्णिताः, तेषां पापानुसारं यानि योनिप्राप्तयः, ताः अपि। यथादृष्टपूर्वं मया सर्वं व्याख्यातम्—एषा अनुभूतिजन्या निश्चितबुद्धिः ते प्रदत्ता। किं अन्यत् त्वया श्रोतव्यम्? पितरः उवाच—वत्स, त्वया मम संसारस्य नित्यस्वरूपं यथावत् उक्तम्—यथा घटिकानाडिका, तथा अचलं, चित्तविमोहकरं। एवं सर्वं यथावद् मया ज्ञातम्। अधुना किं कर्तव्यं, एतस्मिन्न् व्यवहारे स्थिते? पुत्रः उवाच—यदि मम वचने विश्वासः ते, तर्हि गार्हस्थ्यं त्यक्त्वा वानप्रस्थधर्मे मनः स्थापय। विधिवत् संस्कारान् कृत्वा, अग्निपरिचर्यां त्यक्त्वा, आत्मनि आत्मानं स्थापय, द्वन्द्वरहितः, निरुपाधिकः च भव। अल्पाहारः, जितेन्द्रियः, अव्यथमानः भिक्षुः भूत्वा, योगनिष्ठः, बाह्यसङ्गं परिहर। तदा त्वं तं योगं प्राप्स्यसि, दुःखसंयोगविनाशनं, अनुत्तमं, अनिर्वचनीयमुक्तिहेतुं, असङ्गं च; तेन योगेन पुनः पञ्चभूतसंयोगः न भविष्यति। पितरः उवाच—वत्स, तं योगं मे कथय, यः परमुक्तिहेतुः, येन भूतविनिर्मुक्तः सन् पुनः तादृशं न गच्छामि। तं योगं वद, यत्र सङ्गिनः अपि आत्मा संसारपाशैः न बध्यते, योगेऽपि नो योगे। मम देहः मनश्च संसारदाहदुःखैः संतप्तः; ब्रह्मज्ञानाम्बुना शीतलीकुरु। अज्ञानकृष्णसर्पदष्टः, तद्विषेण पीडितः, मृतवत् स्थितः अहं, तव वचनामृतैः पुनरावय। पुत्रपत्नीगृहक्षेत्रसङ्गमत्तगजेन ग्रस्तः अहं, तत्त्वज्ञानकुञ्जिकया शीघ्रं विमोचय। पुत्रः उवाच—शृणु, पितः, तं योगं यं पूर्वं दत्तात्रेयः अलर्काय यथावत् पृष्टः सम्यग् उपदिशत्। पितरः उवाच—कस्य पुत्रः दत्तात्रेयः? सः योगं कथं शशास? कः सः भाग्यशाली अलर्कः यः तं योगं पप्रच्छ? पुत्रः उवाच—प्रतिष्ठानायां कौशिकः नाम ब्राह्मणः कश्चन आसीत्; सः पूर्वजन्मकृतपापात् कुष्ठरोगेण पीडितः अभवत्। सः तथा रोगग्रस्तः अपि, तस्य भार्या पतिं देववत् सेवमाना, पदसंवाहनं, अङ्गमर्दनं, स्नापनं, वस्त्रधारणं, भोजनं च अकरोत्। कफमूत्रपुरीषरुधिरशोधनं, रहसि परिचरणं, प्रियवचनप्रदानं च सा अकुर्वन्। सः भार्यया पूज्यमानः अपि, अत्यन्तक्रोधात् ताम् कठोरं परुषं च अपमानयत्। तथापि सा पतिसत्ता, तम् एव देवतया पश्यन्ती, भीषणत्वेऽपि तम् सर्वातिशयेन श्रेष्ठं मन्यते। सः द्विजश्रेष्ठः, गन्तुं अशक्तः सन्, कदाचित् भार्यां प्रति उवाच—माम् तस्याः गृहम् आनय। या राजमार्गे वेश्या दृष्टा, या गृहे वसति, सा एव हृदि मे वसति, धर्मज्ञे, तं माम् तस्याः समीपम् नय। या कन्या प्रातःकाले दृष्टा, सा रात्रौ आगता; ताम् दृष्ट्वा, सा हृदयात् न गच्छति। या सुमध्याम्बुजस्तना सा स्त्री मां नाङ्के गृह्णाति चेत्, सुकुमारी, तर्हि मृतं मां द्रक्ष्यसि। कामः पुरुषेषु चपलः, सा च बहुभिः स्पृश्यते; मम गन्तुं अशक्तत्वात्, मार्गः दुस्तरः इव दृश्यते।