राजन्, अहं ते संक्षेपेण तान् स्वर्गात्पतितान् निष्पापपुरुषाणां लक्षणानि यथावत् वर्णितवान्। तेषां स्वकर्मफलान्—पुण्यानि वा पापानि वा—अनुभवन्तां विषये, सर्वं दृष्टवान् असि; नरकं अपि दृष्ट्वा, तस्मात् अन्यत्र गच्छामः। ततः पुत्रः उक्तवान्—राजानं पुरतः स्थाप्य, गन्तुं सज्जः अभवत्; तस्मिन्नेव काले, तैः यातनां भजमानैः नरैः सहसा क्रन्दनं कृतम्। ते सर्वे राजानं प्रार्थयन्ति—"राजन्, कृपां दर्शय; क्षणं स्थातुम् इच्छामः। तव शरीरस्पृष्टः वातः अस्माकं मनः प्रमुदितं करोति।" "नरश्रेष्ठ, भूमिपते, यदा तव शरीरस्पृष्टः वातः अस्मान् गच्छति, तदा सर्वथा अस्माकं अङ्गेषु दुःखं व्यधि च निवर्तते।" एवं तेषां वचनं श्रुत्वा, राजा यमदूतं पप्रच्छ—"कथं मम कारणेन एते सुखानुभवति?" "किं पुण्यं कृतवान् अहं मृत्युलोके येन अत्र आनन्दः उपशमः च प्राप्तः? तद् मे वद।" यमदूतः उक्तवान्—"पितृभ्यः देवभ्यः अतिथिभ्यः दूतभ्यः पात्रेभ्यः च यथाविधि अर्पितेन अन्नेन तव शरीरं पोषितम्, तव च मनः तत्र एव स्थिरम्।" "तस्मात् राजन्, तव शरीरस्पृष्टः वातः सुखं जनयति; पापकर्मणां उपस्थिते तव यातनाः न बाधन्ते।" "अश्वमेधादि यज्ञाः यथाविधि कृताः, तव दर्शनं च, यमयन्त्रास्त्राग्निवातकृतं दुःखं न्यूनं कृतवन्तः।" "राजन्, ताडनं छेदनं दाहं च दुःखहेतवः तव तेजसा मृदुत्वं प्राप्ताः।" राजा उक्तवान्—"दुःखितानां दुःखोपशमात् यत् सुखं जायते, तत् न स्वर्गे न ब्रह्मलोके अपि अस्ति—एष मे निश्चितम्।" "यदि मम उपस्थिते एते यातनाः न बाधन्ते, तर्हि शुभानने, अहं अत्र स्थास्यामि, पर्वतवत् अचलः।" यमदूतः उक्तवान्—"आगच्छ राजन्; स्वकृतपुण्यजन्यं सुखं भुङ्क्ष्व। अत्र पापिनां यातनाः तव न सन्ति।" राजा उक्तवान्—"यावत् एते महादुःखिताः नरकवासिनः मम उपस्थित्या सुखं प्राप्नुवन्ति, तावत् न गच्छामि।" "शरणागतस्य दुःखितस्य शत्रुरपि दुःखितः सन् यः दया न दर्शयति, तस्य जीवने धिक्।" "इह परत्र च यज्ञदानतपांसि तस्य लाभाय न भवन्ति यस्य मनः दुःखितरक्षणे न प्रवृत्तम्।" "यः बालान् रोगिणः वृद्धान् च हृदयेन कठोरः, तं पुरुषं न मन्ये, स राक्षसः।" "यदि एतेषां समीपात् अग्निदाहवत् दुःखं, दुर्गन्धं, नरकजन्यं पीडं वा जायते—" "—तृष्णाक्षुधार्तं वा महादुःखं मूर्छाजनकं वा—तथापि तेषां रक्षणं स्वर्गसुखात् महान् मन्ये।" "यदि मम दुःखस्य मध्ये बहवः दुःखिताः सुखं लभन्ते, तर्हि किं न प्राप्तम्? तस्मात् विलम्बं मा कुरु—शीघ्रं गच्छ।" यमदूतः उक्तवान्—"इह धर्मः इन्द्रः च आगतौ तव गृहीत्वा नेतुं; तव गमनं आवश्यकम्, राजन्, अतः गच्छ।" धर्मः उक्तवान्—"स्वर्गे त्वां अहं स्वयम् नयिष्यामि, यतः त्वया मम पूजनं कृतम्; दिव्यरथं आरोह, विलम्बं मा कुरु।" राजा उक्तवान्—"नरके, धर्म, सहस्राणि जनाः यातनाम् भजन्ति; दुःखिता 'रक्ष' इति क्रन्दन्ति—तस्मात् न गच्छामि।" इन्द्रः उक्तवान्—"पापकर्मणः एते नरकं प्राप्ताः; त्वं पुण्यकर्मणा स्वर्गं गन्तव्यः।" राजा उक्तवान्—"यदि जानासि, धर्म, वा शचीपतिः इन्द्र, मम पुण्यस्य प्रमाणं वद।" धर्मः उक्तवान्—"यथा समुद्रबिन्दवः, यथा नभः तारे, यथा वर्षधारा, यथा गङ्गायाः रेणवः—" "तथा तव पुण्यं, महाभाग, अपारं, तैः बिन्दु-रेणुभिः तुल्यम्।" "अद्य नरके दुःखितेषु दया दर्शयित्वा तव पुण्यं लक्षगुणं वर्धितम्।" "तस्मात् गच्छ, राजश्रेष्ठ, अमरलोकं सुखभोगाय; पापिनः स्वकर्मणि नरके क्षपयन्तु।" राजा उक्तवान्—"यदि सत्पुरुषस्य समीपे अपि दुःखोपशमः न भवति, तर्हि मम संगस्य स्पृहां कथं जनाः कुर्युः?" "तस्मात्, देवाधिप, यद्धि मम पुण्यं, तेन एते पापिनः नरकदुःखिता विमुक्ताः स्युः।" इन्द्रः उक्तवान्—"एवं, राजन्, उत्तमं स्थानं प्राप्तवान्; पापिनः नरकात् मुक्तान् पश्य।" पुत्रः उक्तवान्—"ततः तस्मिन् राज्ञि पुष्पवृष्टिः अभवत्; दिव्यरथं आरोप्य, हरिः तं स्वर्गं निनीत।" "अहं च अन्ये च यत्र यातनामुक्ताः, स्वकर्मफलानुसारं अन्यं जन्म प्राप्तवन्तः।" "एवं, द्विजश्रेष्ठ, नरकान् वर्णितवान्, यथा पापानुसारं यः यः योनि प्राप्तिः।" "सर्वं यथादृष्टं पूर्वं, अनुभवजन्यं, सत्यं अव्यभिचारि ज्ञानं तुभ्यं दत्तम्। सौभाग्यवत्, किं अन्यत् वदामि?" पिता उक्तवान्—"वत्स, त्वया संसारस्य नित्यस्वरूपं, यथार्थं, जलयन्त्रवत्, चित्तमोहकं च वर्णितम्।" "एवं सर्वं यथावद् अवगतम्; अधुनातः किं कर्तव्यम्, तद् वद।" पुत्रः उक्तवान्—"यदि मम वचनं विश्वास्यसि, पिता, तर्हि गृहं त्यज, वने वासाय यतस्व।