एवं स राजा तेषु हीनयोनिषु शतसंवत्सरं पूर्णं व्यतीत्य तत्रैव किञ्चिदात्मबन्धुमेकदा दृष्टवान्। तत्र स्थितस्य तस्य राज्यं जूयमानस्य विनष्टम्, भार्या च पुत्रश्च तस्मात् हरितौ, स चैकाकी वनं गतः। तत्र स सिंहं विकटमुखं भीषणं पश्यन् तम् उपगच्छन्तं, तेन सह एकः कण्टकः पृषतोऽपि तत्राभवत्। स पुनः तेन सिंहेन भक्ष्यः, शोकविह्वलः स्वभार्यां स्मरन् विललाप—"हा शैव्ये! कुतः त्वं मां दुःखार्णवे त्यक्त्वा गतासि?" ततः पुनः स्वपत्नीं पुत्रसहितां दृष्टवान्, सा चाक्रन्दयत्—"रक्षस्व नः हरिश्चन्द्र! किं त्वया जूयक्रीडया कृतम्, आर्य?" "पुत्रस्तव दुःखमापन्नः सह मया शैव्यया।" स तु पुनः पुनः ताननुसृत्य न पश्यति स्म। ततः पुनरपि स राजा दिव्यं तद्वद् ददर्श—स्वां भार्यां विकीर्णकेशां, दुःखितां, अर्धवस्त्रां, बलात्कारेण नीयमाना। सा च पुनः पुनः विलपन्ती "रक्ष माम्!" इति क्रोशन्ती, स च धर्माधिपतेः शासनात् तदन्यदपि दृश्यं पश्यन् अभवत्। तत्र साकाशे क्रन्दनध्वनिं शुश्राव—"एहि राजन्! यमो विश्वामित्रेण तव कृते विज्ञापितः।" इत्युक्त्वा, स बलवान् सर्पपाशैः बलात् नीतः; एष श्राद्धदेवेन कथितं, विश्वामित्रकृतं च। तत्रापि तस्य दुष्टवृत्तिः अधर्मजन्यः न निवृत्तः; सर्वाण्येतानि दशां स्वप्ने दर्शितानि। द्वादशवर्षाणि तानि दुःखानि अनुभूय, द्वादशे संवत्सरे गते, यमदूतैः बलात् नीतः। स यमं दृष्ट्वा, स च यमः राजानमुवाच—"एष विश्वामित्रकोपः महात्मनः, दुर्निवार्यः।" "स कौशिकः तव पुत्रमपि नाशयिष्यति। त्वं गच्छ मानवलोकं, अवशिष्टं दुःखं भुञ्जस्व; तत्र गतः तव कल्याणं भविष्यति।" द्वादशवर्षान्ते, स राजा दुःखपर्यन्ते, यमदूतैः आकाशात् निपातितः। यमलोकात् पतित्वा, भीतचित्तः प्रबुद्धः, "हा दुःखम्!" इति चिन्तयन्, क्षारद्रव्यैः स्वशरीरं लेपयामास। स्वप्ने दुःखमपरिमितं दृष्ट्वा, "किं स्वप्ने मया दृष्टम्? किमेतानि द्वादशवर्षाणि अतीतानि?" इति चिन्तयामास। स तत्रैव चाण्डालान् पृष्टवान्—"अतीतानि वा?" किञ्चित् "न," किञ्चित् "आम" इति प्रत्यवदन्। एतदाकर्ण्य राजा दुःखितः, देवताः शरणं गतः, प्रार्थयामास—"देवताः मम, शैव्यापुत्रस्य च, कल्याणं कुर्युः।" "नमो धर्माय महात्मने, नमः कृष्णाय विश्वकर्मणे, परायापराय, शुद्धाय, पुराणाय, अक्षराय।" "नमो बृहस्पते, नमो वासवाय च।" इति उक्त्वा, स राजा चाण्डालकर्मणि प्रवृत्तः। प्रेतवेतनसंग्रहेन स तत्र स्मृतिहीनः पुनः अभवत्; मलिनवेषः, जटिलः, कृष्णवर्णः, दण्डधारी, मोहग्रस्तः। न तस्य पुत्रः, न भार्या, स्मरणे; राज्यहान्या उत्साहविहीनः, श्मशाने वसति स्म। तदा तस्य भार्या रुदती, मृतं पुत्रं राजपुत्रं, सर्पदष्टं, वहन्ती तत्र आगता। "हा पुत्र! हा वत्स!" इति पुनः पुनः विलपन्ती, कृशा, विवर्णा, दुःखिता, विकीर्णकेशा, धूलिलिप्ता। सा रानी वदति—"हा राजन्! अद्य त्वं पश्य सोमं पुत्रं, यः क्रीडमानः दृष्टः, सोऽद्य पापसर्पदष्टः मृतः।" तस्याः विलपितध्वनिं श्रुत्वा राजा तत्र शीघ्रं जगाम, प्रेतच्छादकत्वे प्रवृत्तः। स तु दीर्घवियोगदुःखदग्धां, रुदतीं, नवजातामिव, स्वां भार्यां नाजानात्। सा अपि तं जटिलं दृष्ट्वा, राजपुत्रं शुष्कवृक्षसदृशं नाजानात्। स तु श्यामवस्त्रसंवृतं, सर्पविषपीडितं, राजलक्षणयुक्तं बालं दृष्ट्वा, चिन्तायामास—"हा कष्टम्! कस्य वंशे अयं बालः जातः, मृत्युनाऽपकृष्टः, यस्याशां दुष्टात्मा नाशयति?" मातुः अङ्के शयानं बालं दृष्ट्वा, स्वमपि पुत्रं रोहिताश्वं, पद्मलोचनं, स्मरत्। "स अपि मम पुत्रः एष एव वयः, एषा दशा, यदि तं न घोरमृत्युः स्वकर्मवशं नीतवान्।" रानी वदति—"हा वत्स! कस्य पापचिन्तया एष महदद्भुतदुःखं, अनन्तपर्यन्तं, प्राप्तम्?" "हा नाथ! हा राजन्! मां दुःखितां सान्त्वय; कुतः क्वापि स्थेयमिदानीं?" "राज्यनाशः, मित्रत्यागः, भार्यापुत्रविक्रयः—हे दैव! किं न कृतं हरिश्चन्द्रेण, राजर्षिणा, त्वया?" इति तस्याः वाक्यं श्रुत्वा राजा तस्मात् स्थलात् पतितः, प्रियतमा पुत्रं च मृतं विज्ञाय। "हा एषा शैव्या, एष मे बालः," इति विलप्य, शोकात् बाष्पपूरितः, मूर्च्छितः च। सा अपि तं तादृशं ज्ञात्वा, दुःखार्ता, मूर्च्छिता, भूमौ निपतिता। चेतना प्राप्ते, राजा रानी च, दुःखभारात् अभिभूतौ, गाढशोकेन समं रुरुदतुर्भिः।