श्मशाने तु तेषां दुःखदायकानां पिशाचानां करुणनादैः, श्वावृकाणां भीषणरवैश्च, भयावहशब्दैः व्याप्तं तद् स्थलम्, यत्र शोकविह्वलानां जनानां विलापैः सर्वं दिशो व्याप्ताः। तत्र राजा दुःखशोकसमन्वितः, क्लेशेन पीडितः, आगतः, विलपन्—"हाहा, मम सेवकाः, मन्त्रिणः, ऋत्विजः, राज्यं मम नष्टम्" इति। पुनः सोऽनुविचिन्तयन्—"हाहा शैव्ये! हाहा पुत्र! हाहा वत्स! त्वं मां दारिद्र्ययुक्तं परित्यज्य गतः। विश्वामित्रशापात् त्वं मम गम्याद् अन्यत्र गतः"—इत्येवं निरन्तरं चिन्तयन्, चाण्डालवचनानुसारं, सः मलिनः, कठिनाङ्गः, जटिलः, दुर्गन्धयुक्तः, दण्डधारी च जातः। दण्डं गृहीत्वा मृत्युना सदृशः सः इतस्ततः धावन्, "एतस्य मृतशरीरस्य मूल्यं मया लब्धम्, अधिकमपि प्राप्स्यामि" इति जल्पन्। "एष मम, एष राज्ञः, एष च चाण्डालाधिपतेः" इति सर्वतो धावन्, सः जीवन्नेव अन्ययोनि प्रविष्टः। बहुग्रन्थिप्रतिबद्धं चीरं धारयन्, मुखबाहुजठरोरूचरणानि च श्मशानरजसा भस्मना च लिप्तानि। हस्ताङ्गुल्यः च विविधस्नेहमज्जनवसासंस्पृष्टाः, गम्भीरनिःश्वासः, मृतशरीरात् प्राप्तान्नेन सदा तृप्तः। मृतानां मालाभिः शिरः अलङ्कृत्य, नक्तन्दिवं न निद्रां लभते, सदा क्लेशेन क्रन्दन्। एवं द्वादशमासान् शतवर्षसमानान् अनुवर्तमानः, सः श्रेष्ठराजा बान्धवविहीनः श्रमितः। निद्रावशेन स्थूलशरीरः, अचेष्टितः, म्रियमान इव शयने स्थितः, तत्रैव दिव्यं दर्शनं ददर्श। भाग्यबलात् च श्मशानसंसर्गस्य प्रभावात्, अन्यशरीरे स्थितः, आचार्याय दक्षिणां ददौ। ततः द्वादशवर्षदुःखानन्तरं विमुक्तिं प्राप्य, सः शूद्रस्त्रियाः गर्भात् स्वात्मानं जातं ददर्श। तत्र सः राजा मनसि चिन्तयामास—"यदा अत्र मुक्तो भविष्यामि, तदा दानधर्मादिकं करिष्यामि" इति। जातमात्रः सः शूद्रबालकः सदा श्मशाने मृतकक्रियायाम् प्रवृत्तः। सप्तमे वर्षे तत्र द्विजातिः कश्चन मृतः, स्वजनैः श्मशानं नीतः, स च निर्धनः धर्मात्मा बालकः तं दृष्टवान्। तत्रैव ब्राह्मणान् सः मूल्यं याचमानः अपमानयत्; ते ब्राह्मणाः तदा विश्वामित्रकृत्यं स्मृत्वा ऊचुः—"अरे पापिष्ठ, अनिष्टकर्मणि प्रवृत्तः, पूर्वं हि विश्वामित्रेण हरिश्चन्द्रो राजा शूद्रत्वं नीतः। ब्राह्मणसंपत्तेः हरणेन पुण्यहान्या च सः शप्तः।" तेषां वचनं सोऽसहमानः, क्रोधेन शप्तः। "गच्छ त्वं, घोरं नरकं प्राप्नुहि, दुष्टात्मन्!" इति उक्तमात्रेण सः स्वप्नसदृशेऽवस्थां गतः। तत्र यमदूतान् भीषणान् पाशहस्तान् दृष्ट्वा, तैः बद्धः बलात् नीतः। सः दुःखेन आक्रन्दयन्—"हाहा जननि! हाहा पितरौ!" इति वदन्, नरके क्षिप्तः, तैलपात्रे निमग्नः। तत्र कर्षणशस्त्रैः, तीक्ष्णकृत्तिकाभिश्च विदारितः, तमसि पीड्यमानः, पूयशोणितभोजनं कृत्वा। सप्तवर्षाणि शूद्रत्वेन मृतः स्वात्मानं पश्यन्, प्रतिदिनं नरके दग्धः, अन्यत्र पक्वः। अन्यत्र पीडितः, कम्पितः, हतः, विदारितः, अपि च अन्यत्र छिन्नः, दग्धः, शीतवातेन पीडितः। एवं शतवर्षाणि नरके प्रतिदिनं यातनां प्राप्य, तत्र यमदूतैः क्लिश्यमानः। ततः भूमौ पतितः, मलभक्षः श्वा जातः, वान्तभोजी, शीतदग्धः, मासे मृतः। पुनः गधः, हस्ती, कपिः, पशुः, अजः, मुषकः, बकः, गौः, पक्षी, कृमिः च स्वात्मानं पश्यन्। मत्स्यः, कूर्मः, वराहः, श्वा, कुक्कुटः, शुकः, सारिकः, स्थावरः, सर्पः, अन्ये च देहवन्तः। एवं प्रतिदिनं नानाजन्मसु स्वात्मानं पश्यन्, दुःखेन पीडितः, शतवर्षाणि यापयन्। एवं शतवर्षाणि तत्र अधमयोनिषु स्थित्वा, कदाचित् स्वकुलजनं तत्रैव दृष्टवान्। तत्रैव स्थितस्य तस्य राज्यं जूयमानं नष्टम्; भार्या पुत्रश्च हृतौ, स एकाकी वनं गतः। तत्र सिंहं विवृतास्यं भीषणदर्शनं दृष्ट्वा, तेन सह गवयेन अपि ग्रस्तः। पुनः सः, भार्याशोकात् विलपन्—"हाहा शैव्ये! त्वं मां दुःखमग्नं कुतः परित्यज्य गतासि?" इति। पुनः स्वां भार्यां पुत्रेण सह दृष्ट्वा, सा विलपन्ती—"रक्षस्व नः, हरिश्चन्द्र! किं त्वया जूयते, नाथ!" इति। पुत्रः दुःखस्थितिं प्राप्तः, शैव्यया सह, तान् पुनः पुनः अन्वधावत्, न पुनः द्रष्टुम् अशक्नोत्। पुनः स्वप्ने स्वां भार्यां स्वर्गे इव दृष्ट्वा, सा विकीर्णकेशी, शोकार्ता, अर्धवस्त्रा, बलात् नीतं पश्यन्। सा बारं बारं "रक्षस्व माम्!" इति विलपन्ती, धर्माधिपतेः आज्ञया तदनन्तरं दृश्यते। आकाशे शब्दं शृणोति—"एहि राजन्! विश्वामित्रार्थं यमाय निवेदितम्।" एवमुक्त्वा, सः बलात् सर्पपाशैः नीतः, श्रद्धादेवेन उक्तं, विश्वामित्रकृतं चैतत्। एवं सः हरिश्चन्द्रः, श्मशानदुःखात् आरभ्य, शापात् दुःखपरम्परया, नानायोनिषु, नरके, पशुत्वे, दुःखमापद्य, अन्ते सर्पपाशैः नीतः, सर्वं विश्वामित्रस्यैव कृत्यमिति।