याः निधयः मिश्रिताः स्युः, ताः स्वभावसम्बद्धं फलम् उपयान्ति; यथोक्तं तु, यः निधिः दृश्यते, तस्यैव स्वभावानुरूपं फलम् भवति। अथ मर्कण्डेयः कथयति—स्वनगरं प्राप्तः स राजा तं ब्राह्मणं धर्मपत्नीसमेतं हृष्टमनसम् अपश्यत्। तं दृष्ट्वा ब्राह्मणः राजानं प्रत्युवाच—“राजन्, धर्मरक्षणेन मया सम्पूर्णं कृतम्; तव धर्मज्ञानात् मम पत्नी पुनः प्राप्ता।” ततः राजा तम् उवाच—“ब्राह्मणश्रेष्ठ, स्वधर्मनिष्ठया त्वं पूर्णः; वयं तु दुःखिताः, यस्य पत्न्यः गृहे न सन्ति।” ब्राह्मणः पुनरुवाच—“राजन्, यदि सा वने मृगैः भक्षिता स्यात्, तर्हि त्वया अन्यां पत्नीं न कुतः नीतः? क्रोधेन ग्रस्तः त्वं धर्मं न रक्षितवान्।” राजा प्रत्युवाच—“मम प्रिया न मृगैः भक्षिता, सा जीवति, तस्याः चरित्रं निर्मलम्; कथं तादृशं कर्म कर्तुं शक्यम्?” ब्राह्मणः पुनः उवाच—“यदि तव पत्नी जीवति, च नापराधिनी, तर्हि ताम् अपत्नीवत् कृत्वा त्वया किं पापं कृतम्?” राजा उवाच—“ब्राह्मण, यद्यपि सा पुनः आनीता, सदा मयि वैरिणी; दुःखमेव प्रयच्छति, न तु सुखम्, न च मयि स्नेहं वहति। अतः त्वं प्रयत्नं कुरु, यथा सा मय्यनुरक्ता भवति।” ततः ब्राह्मणः उवाच—“तव तुष्ट्यर्थं, सख्यकामैः हितं कर्म करिष्यते; अहं ताम् अनुरक्तां करिष्यामि।” स एवोवाच—“राजन्, सा एव पतिपत्न्योः स्नेहस्य परमा कारणम्; अहं तव भार्यायाः पुत्रस्य च तान्तवेष्टिं करिष्यामि।” “यत्र तव सुकेशिनी पत्नी वसति, तस्मात् स्थलात् सा त्वां प्रति आनीयते, स च परमं स्नेहं लप्स्यते।” एवं श्रुत्वा स राजा सर्वाणि द्रव्याणि आनयामास; ततः स ब्राह्मणश्रेष्ठः विधिवत् कर्म अकार्षीत्। सप्तवारं तं कर्म पुनः पुनः राज्ञः पत्न्याः संयोगार्थं तेन ब्राह्मणेन कृतम्। यदा तस्याः पतौ सख्यम् उत्पन्नम् इति महर्षिः ज्ञातवान्, तदा ब्राह्मणः राजानम् उवाच—“यां तन्त्रमन्त्रेण त्वां प्रति आकर्षितां, तां आनय; तया सह सुखानि भुङ्क्ष्व, यज्ञांश्च श्रद्धया कुरु।” एवं ब्राह्मणेन उक्तः राजा विस्मितः सञ्जज्ञे, तं सत्यशीलं निशाचरं स्मरामास। स्मरणमात्रेण स निशाचरः शीघ्रं राजानं उपेत्य, महर्षिं प्रणम्य, “किं करोमि?” इति उवाच। राजा सर्वं विस्तार्य तस्मै निवेद्य, स निशाचरः पातालं गत्वा तां रानीं आनयत्, तं च राजानं प्रदत्तवान्। सा च स्नेहेन तत्र आनीता, पतिं दृष्ट्वा हर्षपूर्णा, पुनः पुनः “अनुग्रहं कुरु” इति उवाच। तदा राजा प्रियां पत्नीं आलिङ्ग्य, “प्रिय, अहं पूर्वमेव तुष्टः—किं पुनः पुनः वदसि?” इति उवाच। पत्नी उवाच—“राजन्, यदि तव मनः मय्यनुग्रहेन प्रवृत्तम्, तर्हि अहं याचामि—मम यथोचितं दातुमर्हसि।” राजा उवाच—“यत् किंचन इच्छसि, निर्भयम् उक्तुमर्हसि; तव किमपि दुर्लभं नास्ति, अहं सर्वथा तव वशः।” पत्नी उवाच—“मम सखी तस्याः सर्पकन्यायाः शापेन मूकत्वं प्राप्तवती; सा मूकत्वं प्राप्ता।” “यदि त्वं मय्यनुरागात् तस्याः दोषं निवारयितुं शक्तः, तर्हि मम कृते किमर्थं न करोषि?” एवं श्रुत्वा राजा तं ब्राह्मणं पृष्टवान्—“इह किं कर्तव्यम्, यथा तस्याः मूकता निवर्तेत?” इति। तेन ब्राह्मणेन तस्य उपायः कथितः। ब्राह्मणः उवाच—“राजन्, तव आज्ञया अहं सरस्वतीसत्रं करिष्यामि; तव पत्नी ऋणात् विमुक्ता, वाचा च युज्येत।” ततः स ब्राह्मणश्रेष्ठः तस्याः कृते सरस्वतीसत्रं कृत्वा, सरस्वतीस्तोत्राणि समाहितचित्तः जपामास। तदा गर्गा पाताले वाच्यभवन्—“मम सखीहितार्थं तव पत्याः महत् दुष्करं कार्यं कृतम्।” वाचा पुनः प्राप्ता नन्दा शीघ्रं नगरं प्राप्ता, तत्र रानीं सखीमालिङ्ग्य सर्पकन्या हृष्टा बभूव। राजानं पुनः पुनः शुभवाक्यैः स्तुत्वा, सा सर्पकन्या सुखमासीनां मधुरया वाचा उवाच— “वीर, मयि तव कृतं एतत् उपकारम् मनसि स्थापयामि; इदानीं यद् वक्ष्यामि, तत् शृणु।” “राजन्, तव पुत्रः महाबलः भविष्यति; तस्य चक्रवर्तित्वं पृथिव्यां अजितं भविष्यति।” “स सर्वशास्त्रार्थविद् धर्मनिष्ठश्च भविष्यति; स मन्वन्तरेश्वरः, स एव मनुः भविष्यति।” एवं वरं दत्त्वा सर्पराजस्य कन्या सखीमालिङ्ग्य पातालं प्रत्यगात्, हे मुने। तत्र भूमिपतिः तया सह रममाणः, कालं दीर्घं प्रजाः रक्षितवान्। ततः तस्मै महात्मने पुत्रः जातः, यथा पूर्णचन्द्रः पूर्णिमायां शोभते। तस्य उत्तमस्य जातस्य सर्वे जनाः हृष्टाः; दिव्यदुन्दुभयः निनदिताः, पुष्पवृष्टिः अपतत्। तस्य रूपं, भाविष्यं, स्वभावं च दृष्ट्वा, संहिताः ऋषयः तं “उत्तम” इति नाम ददुः। स उत्तमः श्रेष्ठकुले, शुभे काले, उत्तमरूपः, उत्तम इति प्रसिद्धः भविष्यति। मर्कण्डेयः उवाच—उत्तमस्य पुत्रः, “उत्तम” इति विख्यातः, मनुः अभवत्; हे भागुरे, तस्य महिमानं मत्तः शृणु।