कृष्णद्वैपायनस्य मुखात् कौस्तुकये महामुनये कथयन्ति— अष्टौ निधयः पुरुषाणां धनदाः देवताः प्रसिद्धाः। तासु प्रथमं पद्माख्या निधिः, ततः महापद्मा, तृतीयं मकरा, चतुर्थी कच्छपा, पञ्चमी मुकुन्दा, षष्ठी नन्दका, सप्तमी नीला, अष्टमी शङ्खा। एतेषु सर्वेषु समृद्धौ सति सर्वं संपन्नं दृश्यते, सिद्धिश्च ताभ्य एव जायते। हे कौष्ठुकि, अष्टौ एते निधयः विस्तरेणोक्ताः। ऋषे, देवतानुग्रहेण सत्सङ्गेन च, एतेषु रूपेषु नित्यं धनस्योत्पत्तिः दृश्यते। तस्य स्वरूपं विस्तरेण शृणु। पूर्वं पद्माख्या निधिः आसीत्, या यस्य पुरुषस्य हस्ते स्यात्, स तु स्वस्य पुत्रस्य पौत्रस्य च सन्ततौ दानशीलतया युक्तः, सदा दानशील एव भवति, तया च नियन्त्र्यते। सा निधिः सात्त्विकी, महाभोगदा, सुवर्णरजतताम्रादीनां धातूनां प्राप्तिं ददाति। स तु तेषां क्रयानुशयने महतीं प्रवृत्तिं करोति, यज्ञदानादिकं च आचरति। तदर्थं सभाभवनानि, देवालयांश्च निर्माति। तदा महापद्माख्या अपरा सात्त्विकी निधिः अस्ति। तया यः पुरुषः नियन्त्र्यते, स सात्त्वगुणप्रधानः स्यात्, पद्मरागादिरत्नानि लभते। मुक्ताफलमाणिक्यादीनि क्रयविक्रये नियोज्यते, योगनिष्ठेभ्यः वासस्थानानि ददाति। एवं सः स्वभावेनैव आचरति, तस्य च सुतपौत्रपरम्परायां तादृश एव भावः जायते। स तु पूर्वसमृद्धिमेव रक्षति, जनान् न परित्यजति। मकराख्या निधिः तमसी ज्ञेया। तया यः पुरुषः, स सुशीलोऽपि तमसा अधिकं आवृतः भवति, बाणासिशरचर्मादीनि साधनानि प्राप्नोति। तीक्ष्णायुधविक्रयव्यवहारे प्रवृत्तः, राज्ञः सह संधिं करोति, वीर्यशीलाय दानानि ददाति। स शस्त्रविक्रये एव रतः, अन्यत्र न रमते; एषा निधिः केवलं एकस्यैव, न तु पुत्रेभ्यः गच्छति। धनार्थं चौरैः वा रणाङ्गणे वा नश्यति। कच्छपाख्या निधिः तादृशस्य पुरुषस्य दृश्यते। सा तु तमसी, किन्तु पुण्येन सर्वव्यवहारेषु प्रवर्तते। स तु स्वकर्माणि कस्यापि न प्रकाशयति; यथा कच्छपः स्वाङ्गानि संहरति, एवं सः सर्वं संहरति। एवं मनसा अपि निगूढः, न ददाति न भुङ्क्ते, हानिभयात् चिन्तितः। स निधिं भूमौ निहित्य रक्षति, सा च केवलं तस्यैव भवति। मुकुन्दाख्या निधिः राजसी, तया यः दृष्टः, स वीणावंशीमृदङ्गादीनि वाद्योपकरणानि प्राप्नोति। गायनव्यवस्थां करोति, नर्तकान्, सूतान्, सारथीन्, हास्यकारान्, लास्यकारांश्च योजयति। स तु तैः सह रात्र्यहनि भोगान् उपभुङ्क्ते, गणिकादिषु च रागं जनयति। सभासु गच्छति, यं यं पुरुषं निधिः विन्दति, तं तं अनुगच्छति। अन्यत् नन्दाख्यं महद्राजस्तमसं च निधिं अपि सः पुरुषः प्राप्नोति। तया दृष्टः स महान् अभिमानवान् भवति, सर्वाणि धातुरत्नधान्यानि च लभते। तानि स्वीकृत्य क्रयविक्रयेषु प्रवर्तते, स्वजनानां आगतानां च आश्रयः भवति। किंचित्संस्कारमपि न सहते, प्रशंसायां तु स्नेहमुत्पादयति। यद्वाञ्छति, तद् लभते, सौम्यतां च प्राप्नोति; तस्य पत्नीः बह्व्यः, सन्ततिप्रदा रूपवतीश्च। नन्दाख्या निधिः सुखार्थं सप्तसु पुरुषेषु अनुगच्छति, गच्छन्त्यां तु, केवलं अष्टमांशं अवशेषयति। सा सर्वान् दीर्घायुषः करोति, बान्धवान् आगतान् च पुष्णाति। परत्र अपि तेषां हितं करोति, किन्तु सत्कारं न प्राप्नोति, सहवासिनां मध्ये स्नेहो न जायते। पूर्वमित्रेषु उदासीनः, अन्येषु स्नेहम् उपजायते। एवं सात्त्विकराजसी महती निधिः अपि आचरति। नीलाख्या सा निधिः, तया युक्तः पुरुषः वस्त्रकौशेयधान्यफलपुष्पादीनि प्राप्नोति। मुक्ताफलमुक्तिकाशङ्खादीनि, काष्ठादिकं, जलसम्भूतानि च वस्तूनि लभते। तेषां क्रयविक्रये रतः, अन्यत्र न रमते; तडागकूपारामादीनि निर्माति। नद्याः सेतून् करोति, वृक्षान् रोपयति; गन्धान् पुष्पादीन् भुक्त्वा पुनर्जन्म लभते। नोलाख्या निधिः त्रिषु सन्ततिषु तिष्ठति। अन्यत् शङ्खाख्या निधिः राजस्तमसी, सा अपि केवलं एकस्यैव भवति, अन्यं न गच्छति। यस्य निधिः शङ्खः, तस्य स्वरूपं शृणु, हे कौष्ठुकि: स एव उत्तमं भोजनं वस्त्रं स्वयमेव भुङ्क्ते, तस्य परिचारकाः हीनं भोजनं, वस्त्राणि च न धारयन्ति। स पत्नीभ्रातृपुत्रवध्वादिषु दानशीलो न भवति; शङ्खनिधिप्राप्तः पुरुषः सदा स्वजीवनमात्रं चिन्तयति। एवं एता निधयः पुरुषाणां धनदाः देवताः प्रसिद्धाः।