एवं किल महाभारतस्य कथा श्रीकृष्णपुत्रस्य वेदव्यासस्य महाजलाशयमिव दृश्यते, यत्र घटानां शब्दः महान् हंसः, आख्यानपद्मं तस्य केन्द्रम्, विस्तीर्णानि वार्तानां जलानि तस्य विस्तारम्। तस्मात् एष भूतपूर्वः भारतः, अर्थसमृद्धः, व्यापकः, तत्त्वतः ज्ञातुमिच्छामि, भगवन्, तव समीपम् आगतः। किं कारणं, यत् गुणातीतः जनार्दनः, वासुदेवः, जगत्कारणः, सृजनपालनसंहारकर्त्ता, मानुषीं जन्म धारयामास? तथा च किं कारणं, यत् कृष्णा द्रुपदकन्या, पाण्डुपुत्राणां पञ्चानां एकैव पत्नी अभवत्? अस्माकं एष विषयः सन्देहपूर्णः। किं कारणं, बलदेवः महाबलः, ब्रह्महत्या-पापस्य शुद्ध्यर्थं, फलम् आयुधरूपेण गृहीत्वा, तीर्थयात्रां कृतवान्? तथा च पाण्डुपुत्राणां धर्मपुत्राणां च, द्रौपदीपुत्राणां वीराणां, पत्नीरहितानां, रक्षाहीनानां, मृत्युः कथं अभवत्? एतत् सर्वं विस्तारतः वक्ष्यसि, यत् त्वं सर्वदा मोहितानां चित्तानि विमोचयितुम् शीलवान्। एवं शृत्वा, महर्षिः मार्कण्डेयः, दशाष्टदोषवर्जितः, उक्तवान्—"यज्ञकर्मणः कालः इदानीं प्राप्तः, महर्षे; विस्तरेण वचनस्य समयः नायम्।" "यद्यपि वक्तारः सन्ति, तेषां विषये अहम् अद्य तव कथयिष्यामि, जैमिने; तेन पक्षिणः तव सन्देहं नाशयिष्यन्ति।" "पिङ्गाक्षः, विबोधः, सुपुत्रः, सुमुखः—एते द्रोणस्य पुत्राः, पक्षिणां श्रेष्ठाः, शास्त्रज्ञाः, सत्यवेदविदः।" "तेषां बुद्धिः वेदशास्त्रार्थग्रहणे अविच्छिन्ना; ते विंध्यगिरिकन्दरासु निवसन्ति—तत्र गत्वा प्रश्नान् पृच्छ।" एवं मार्कण्डेयस्य वचनं श्रुत्वा, स महर्षिः, विस्मयपूर्णदृशः, प्रत्युवाच। जैमिनिः उवाच—"अहो अद्भुतम्, ब्रह्मन्, यत् पक्षिणां वाणी मानुषवाणीव, तव पक्षिणः दुर्लभं ज्ञानं प्राप्तवन्तः।" "यद्यपि ते पशुषु जाताः, कथं तादृशं ज्ञानं प्राप्तवन्तः? द्रोणपुत्राः पक्षिणः कथं उच्यन्ते?" "कः स प्रसिद्धः द्रोणः, यस्य चत्वारः पुत्राः धर्मज्ञाः, गुणसम्पन्नाः, महात्मानः अभवन्?" मार्कण्डेयः उवाच—"श्रुणु, यत् किल नन्दने पुरा घटितम्, शक्रस्य देवेशस्य, नारदस्य च संमेलनम्।" "नन्दने नारदः शक्रं देवेशं दूतकन्याभिः परिवृतम्, तासां मुखानि निरीक्षन्तम्, ददर्श।" "तं दृष्ट्वा, शचीपतिः, तं महर्षिं सम्मान्य, स्वं आसनं न्यवेदयत्।" "वृत्रहन्तारं उत्थितं दृष्ट्वा, दिव्याः स्त्रियः, तं महर्षिं नमस्कृत्य, विनयेन तस्थुः।" "तेषां सम्मानं कृत्वा, शक्रस्य समीपे उपविष्टः, नारदः सुसंवादं चकार।" शक्रः उवाच—"तदा, संवादमध्यम्, शक्रः महर्षिं उवाच—'यस्याः नर्तक्याः इच्छसि, तस्याः आज्ञां दत्तुम्।'" "रम्भा, कर्कशा, उर्वशी, तिलोत्तमा, घृताची, मेनका, याः तव प्रियाः।" "शक्रस्य वचनं श्रुत्वा, द्विजश्रेष्ठः नारदः, विचिन्त्य, विनयेन स्थिताभिः अप्सराभिः उवाच।" "यासु सर्वासु, या स्वं सौन्दर्यं, दानं, गुणं, श्रेष्ठं मन्यते, सा मम पुरतः नृत्यतु।" "गुणसौन्दर्यवर्जितस्य नृत्ये सिद्धिः न स्यात्; यथा नृत्यं अधारं केवलं अनुकरणम्।" "तदा सर्वाः नमस्कृत्य, 'अहं गुणैः श्रेष्ठा, त्वं न, न च अन्याः,' इति उवाचुः।" मार्कण्डेयः उवाच—"तासां विक्षेपं दृष्ट्वा, वज्रधारी शक्रः उवाच—'महर्षिं पृच्छ्यताम्; स गुणश्रेष्ठां ज्ञापयिष्यति।'" "इन्द्रस्य इच्छानुसारं पृष्टाः, नारदः उवाच—शृणु, जैमिने, यत् स उवाच।" "याः सा, या महर्षिं दुर्वाससं, पर्वतशिखरे तपश्चरन्तं, बलात् विक्षिप्तुं शक्नुयात्, ताम् गुणश्रेष्ठां मन्ये।" मार्कण्डेयः उवाच—"एवं वचनं श्रुत्वा, तासां ग्रीवा कम्पिताः; 'एतदस्माभिः अशक्यं,' इति ताः आपृच्छन्।" "तत्र वपु नाम अप्सरा, ऋषिविक्षेपे आत्मविश्वासेन, उवाच—'अद्य अहं तत्र गच्छामि यत्र स महर्षिः वसति।'" "अद्य, मदनस्य सहायतया, यस्य बाणाः कामरससिक्ताः, तं महर्षिं, इन्द्रियविजितं, विक्षिप्स्यामि।" "ब्राह्मा, जनार्दनः, नीलकण्ठः अपि, अद्य मम कामबाणैः व्रणिताः स्युः।" "एवं उक्त्वा, वपु हिमगिरिं जगाम, तत्र महर्षेः आश्रमं, यत्र तस्य तपसः प्रभावेन मृगाः अपि शान्ताः।" "यत्र स महर्षिः निवसति, कोकिलगानमधुरः, सा उत्तमा अप्सरा, समीपे स्थित्वा, गीतं प्रारब्धा।" "गीतध्वनिं श्रुत्वा, महर्षिः, विस्मितचित्तः, तत्र गच्छति, यत्र सा सुन्दरी स्थिताः।" "तां सर्वाङ्गसुन्दरीं दृष्ट्वा, महर्षिः, मनः निगृह्य, तस्याः आगमनं विघ्नाय मन्यते, रुष्टः अभवत्।" "तदा स महातपाः ऋषिः तां उवाच।" "यत् त्वं आकाशचारी, मदमत्तभावेन, मम तपस्याः विघ्नाय आगता, दुःखं माम् उपपादिता।