ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਯਾਃ ਸ਼ਾਖਾਃ ਕਲ੍ਪਵृਕ੍ਸ਼ਾਣਾਂ ਪੂਰ੍ਵਮਾਸਨ੍ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮ । ਤਾ ਏਵ ਸ਼ਾਖਾ ਗੇਹਾਨਾਂ ਸ਼ਾਲਾਤ੍ਵਂ ਤੇਨ ਤਾਸੁ ਤਤ੍॥੪੯.

ਜੋ ਟਾਹਣੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਛਾ-ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸਨ, ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਹ ਹੀ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਲੱਕੜ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਗਈਆਂ।

ਕृਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੋਪਘਾਤਨ੍ਤੇ ਵਾਰ੍ਤੋਪਾਯਮਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ । ਨष੍ਟੇषੁ ਮਧੁਨਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਕਲ੍ਪਵृਕ੍ਸ਼ੇष੍ਵਸ਼ੇषਤਃ॥੪੯.

ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਅ ਤੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਿੱਠਾ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਇੱਛਾ-ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੁਕ ਗਏ ਸਨ।

ਵਿषਾਦਵ੍ਯਾਕੁਲਾਸ੍ਤਾ ਵੈ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤृष੍ਣਾਕ੍ਸ਼ੁਧਾਰ੍ਦਿਤਾਃ । ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਬਭੌ ਤਾਸਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਤ੍ਰੇਤਾਮੁਖੇ ਤਦਾ॥੪੯.

ਉਹ ਲੋਕ ਦੁਖੀ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਪਿਆਸ ਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤਰਸ ਰਹੇ ਸਨ; ਫਿਰ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੁਖ-ਸਮਰੱਥਾ ਆਈ।

ਵਾਰ੍ਤਾਸ੍ਵਸਾਧਿਤਾ ਹ੍ਯਨ੍ਯਾ ਵृष੍ਟਿਸ੍ਤਾਸਾਂ ਨਿਕਾਮਤਃ । ਤਾਸਾਂ ਵृष੍ਟ੍ਯੁਦਕਾਨੀਹ ਯਾਨਿ ਨਿਮ੍ਨਗਤਾਨਿ ਵੈ॥੪੯.

ਜਦ ਹੋਰ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਧੀਆ ਮੀਂਹ ਪਈ; ਉਸ ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਨੀਵੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਵृष੍ਟ੍ਯਾਵਰੁਦ੍ਧੈਰਭਵਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੋਤਃ ਖਾਤਾਨਿ ਨਿਮ੍ਨਗਾਃ । ਯੇ ਪੁਰਸ੍ਤਾਦਪਾਂ ਸ੍ਤੋਕਾ ਆਪਨ੍ਨਾਃ ਪृਥਿਵੀਤਲੇ॥੪੯.

ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਰੁਕ ਗਏ, ਨੀਵੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਲੇ ਬਣ ਗਏ; ਜੋ ਪਾਣੀ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਤਤੋ ਭੂਮੇਸ਼੍ਚ ਸਂਯੋਗਾਦੋषਧ੍ਯਸ੍ਤਾਸ੍ਤਦਾ ਭਵਨ੍ । ਅਫਾਲਕृष੍ਟਾਸ਼੍ਚਾਨੁਪ੍ਤਾ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਰਣ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼॥੪੯.

ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਪੌਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; ਚੌਦਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ, ਘਰੇਲੂ ਤੇ ਜੰਗਲੀ, ਬਿਨਾ ਬੀਜ ਬੋਏ ਜਾਂ ਹਲ ਚਲਾਏ।

ऋਤੁਪੁष੍ਪਫਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵृਕ੍ਸ਼ਾ ਗੁਲ੍ਮਾਸ਼੍ਚ ਜਜ੍ਞਿਰੇ । ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰੇਤਾਯਾਮਾਦ੍ਯੋऽਯਮੌषਧਸ੍ਯ ਤੁ॥੪੯.

ਮੌਸਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਤੇ ਬੂਟੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ; ਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਦਵਾਈਆਂ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

ਤੇਨੌषਧੇਨ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਸ੍ਤ੍ਰੇਤਾਯੁਗੇ ਮੁਨੇ । ਰਾਗਲੋਭੌ ਸਮਾਸਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਜਾਸ਼੍ਚਾਕਸ੍ਮਿਕੌ ਤਦਾ॥੪੯.

ਉਹ ਦਵਾਈਆਂ ਵਾਲੇ ਪੌਦਿਆਂ ਨਾਲ ਲੋਕ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਸਨ, ਹੇ ਮੁਨੀ; ਪਰ ਫਿਰ, ਅਚਾਨਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਤੇ ਲਾਲਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਈ।

ਤਤਸ੍ਤਾਃ ਪਰ੍ਯਗ੍ਵਹ੍ਣਨ੍ਤ ਨਦੀਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਣਿ ਪਰ੍ਵਤਾਨ੍ । ਵृਕ੍ਸ਼ਗੁਲ੍ਮੌषਧੀਸ਼੍ਚੈਵਮਾਤ੍ਮਨ੍ਯਾਯਾਦ੍ਯਥਾਬਲਮ੍॥੪੯.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਦੀਆਂ, ਖੇਤ, ਪਹਾੜ, ਰੁੱਖ, ਬੂਟੇ ਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਲੈ ਲਏ।

ਤੇਨ ਦੋषੇਣ ਤਾ ਨੇਸ਼ੁਰੌषਧ੍ਯੋ ਮਿषਤਾਂ ਦ੍ਵਿਜ । ਅਗ੍ਰਸਦ੍ ਭੂਰ੍ਯੁਗਪਤ੍ਤਾਸ੍ਤਦੌषਧ੍ਯੋ ਮਹਾਮਤੇ॥੪੯.

ਉਸ ਗਲਤੀ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਦਵਾਈਆਂ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ ਵਧ ਨਹੀਂ ਸਕੇ; ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਬੁਧੀ।

ਪੁਨਸ੍ਤਾਸੁ ਪ੍ਰਣष੍ਟਾਸੁ ਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਾਸ੍ਤਾਃ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਜਾਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਸ਼ਰਣਂ ਜਗ੍ਮੁਃ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਰ੍ਤਾਃ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਮ੍॥੪੯.

ਜਦ ਉਹ ਪੌਦੇ ਫਿਰ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ, ਲੋਕ ਭੁੱਲ-ਭੁੱਲੇ ਤੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਰਨ ਆ ਗਏ।

ਸ ਚਾਪਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤੋ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤਦਾ ਗ੍ਰਸ੍ਤਾਂ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾਮ੍ । ਵਤ੍ਸਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸੁਮੇਰੁਨ੍ਤੁ ਦੁਦੋਹ ਭਗਵਾਨ੍ ਵਿਭੁਃ॥੪੯.

ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਜਦ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਸੂਮੇਰੁ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਵੱਛਾ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧਿਆ।

ਦੁਗ੍ਧੇਯਂ ਗੌਸ੍ਤਦਾ ਤੇਨ ਸ਼ਸ੍ਯਾਨਿ ਪृਥਿਵੀਤਲੇ । ਜਜ੍ਞਿਰੇ ਤਾਨਿ ਬੀਜਾਨਿ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਰਣ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਤਾਃ ਪੁਨਃ॥੪੯.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧਣ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਨਾਜ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ; ਉਹ ਬੀਜ, ਘਰੇਲੂ ਤੇ ਜੰਗਲੀ, ਫਿਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਏ।

ਓषਧ੍ਯਃ ਫਲਪਾਕਾਨ੍ਤਾ ਗਣਾਃ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ਾ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਵ੍ਰੀਹਯਸ਼੍ਚ ਯਵਾਸ਼੍ਚੈਵ ਗੋਧੂਮਾ ਅਣਵਸ੍ਤਿਲਾਃ॥੪੯.

ਫਲ ਪੱਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਵਾਲੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਸੱਤਰਾ ਸਮੂਹ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਚੌਲ, ਜੌ, ਗਹੁੰ, ਬਾਜਰਾ ਤੇ ਤਿਲ।

ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗਵੋ ਹ੍ਯੁਦਾਰਾਸ਼੍ਚ ਕੋਰਦੂषਾਃ ਸਚੀਨਕਾਃ । ਮਾषਾ ਮੁਦ੍ਗਾ ਮਸੂਰਾਸ਼੍ਚ ਨਿष੍ਪਾਵਾਃ ਸਕੁਲਤ੍ਥਕਾਃ॥੪੯.

ਪ੍ਰਿਅੰਗੂ, ਉਦਾਰਾ, ਕੋਰਦੂਸ਼ਾ, ਚੀਨਕਾ; ਮਾਸ਼, ਮੁੰਗ, ਮਸੂਰ, ਨਿਸ਼ਪਾਵ ਤੇ ਕੁਲਥ।

ਆਢਕਾਸ਼੍ਚਣਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਗਣਾਃ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ ਸ੍ਮृਤਾਃ । ਇਤ੍ਯੇਤਾ ਓषਧੀਨਾਨ੍ਤੁ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਣਾਂ ਜਾਤਯਃ ਪੁਰਾ॥੪੯.

ਅਢਕਾ ਤੇ ਚਣ, ਸੱਤਰਾ ਸਮੂਹ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਘਰੇਲੂ ਦਵਾਈਆਂ ਵਾਲੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ।

ਓषਧ੍ਯੋ ਜਜ੍ਞਿਯਾਸ਼੍ਚੈਵ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਰਣ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ । ਵ੍ਰੀਹਯਸ਼੍ਚ ਯਵਾਸ਼੍ਚੈਵ ਗੋਧੂਮਾ ਅਣਵਸ੍ਤਿਲਾਃ॥੪੯.

ਚੌਦਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਘਰੇਲੂ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੋਈ; ਚੌਲ, ਜੌ, ਗਹੁੰ, ਬਾਜਰਾ ਤੇ ਤਿਲ।

ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਸਪ੍ਤਮਾ ਹ੍ਯੇਤੇ ਅष੍ਟਮਾਸ੍ਤੁ ਕੁਲਤ੍ਥਕਾਃ । ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਾਸ੍ਤ੍ਵਥ ਨੀਵਾਰਾ ਯਤ੍ਤਿਲਾ ਸਗਵੇਧੁਕਾਃ॥੪੯.

ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ ਸੱਤਵੀਂ ਹੈ, ਕੁਲਤਥ ਅੱਠਵੀਂ; ਫਿਰ ਸ਼ਿਆਮਕ, ਨੀਵਾਰ, ਯਵ, ਤਿਲ ਤੇ ਗਵੇਧੁਕ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਕੁਰੁਵਿਨ੍ਦਾ ਮਰ੍ਕਟਕਾਸ੍ਤਥਾ ਵੇਣੁਯਵਾਸ਼੍ਚ ਯੇ । ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਰਣ੍ਯਾਃ ਸ੍ਮृਤਾ ਹ੍ਯੇਤਾ ਓषਧ੍ਯਸ਼੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼॥੪੯.

ਕੁਰੂਵਿੰਦ, ਮਰਕਟਕ ਤੇ ਵੇਣੂ-ਯਵ — ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਗ੍ਰਾਮੀ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਪੌਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯਦਾ ਪ੍ਰਸृष੍ਟਾ ਓषਧ੍ਯੋ ਨ ਪ੍ਰਰੋਹਨ੍ਤਿ ਤਾਃ ਪੁਨਃ । ਤਤਃ ਸ ਤਾਸਾਂ ਵृਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਾਰ੍ਤੋਪਾਯਞ੍ਚਕਾਰ ਹ॥੪੯.

ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੌਦੇ ਬੀਜਣ ਤੇ ਮੁੜ ਉੱਗਦੇ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਾਧ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਖੇਤੀ ਦੇ ਢੰਗ ਬਣਾਏ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ ਹਸ੍ਤਸਿਦ੍ਧਿਞ੍ਚ ਕਰ੍ਮਜਾਮ੍ । ਤਤਃ ਪ੍ਰਭृਤ੍ਯਥੌषਧ੍ਯਃ ਕृष੍ਟਪਚ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਜਜ੍ਞਿਰੇ॥੪੯.

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਆਪ ਜਨਮਿਆ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕਲਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਖੇਤੀ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ ਉੱਗਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਸਂਸਿਦ੍ਧਾਯਾਨ੍ਤੁ ਵਾਰ੍ਤਾਯਾਂ ਤਤਸ੍ਤਾਸਾਂ ਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਭੁਃ । ਮਰ੍ਯਾਦਾਂ ਸ੍ਥਾਪਯਾਮਾਸ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਯਥਾਗੁਣਮ੍॥੪੯.

ਜਦੋਂ ਖੇਤੀ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਤੇ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਠੀਕ ਹੱਦਾਂ ਰੱਖੀਆਂ।

ਵਰ੍ਣਾਨਾਮਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਞ੍ਚ ਧਰ੍ਮਾਨ੍ ਧਰ੍ਮਭृਤਾਂਵਰ । ਲੋਕਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣਾਨਾਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਪਾਲਿਨਾਮ੍॥੪੯.

ਉਸ ਨੇ ਵਰਗਾਂ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੇ ਧਰਮ, ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਲਈ, ਧਰਮ ਤੇ ਧਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ।

ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਾਂ ਸ੍ਮृਤਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਕ੍ਰਿਯਾਵਤਾਮ੍ । ਸ੍ਥਾਨਮੈਨ੍ਦ੍ਰਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਸਂਗ੍ਰਾਮੇष੍ਵਪਲਾਯਿਨਾਮ੍॥੪੯.

ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਾ ਭੱਜਣ ਵਾਲੇ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਹੈ।

ਵੈਸ਼੍ਯਾਨਾਂ ਮਾਰੁਤਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਮਨੁਵਰ੍ਤਤਾਮ੍ । ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰਜਾਤੀਨਾਂ ਪਰਿਚਰ੍ਯਾਨੁਵਰ੍ਤਤਾਮ੍॥੪੯.

ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਮਾਰੁਤ ਹੈ; ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਗਾਂਧਰਵ ਹੈ।

ਅष੍ਟਾਸ਼ੀਤਿਸਹਸ੍ਰਾਣਾਮृषੀਣਾਮੂਰ੍ਧ੍ਵਰੇਤਸਾਮ੍ । ਸ੍ਮृਤਂ ਤੇषਾਨ੍ਤੁ ਯਤ੍ ਸ੍ਥਾਨਂ ਤਦੇਵ ਗੁਰੁਵਾਸਿਨਾਮ੍॥੪੯.

ਅਠਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਉਰਧਵਰੇਤਸ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਜੋ ਥਾਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਹੈ।

ਸਪ੍ਤਰ੍षੋਣਾਨ੍ਤੁ ਯਤ੍ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ੍ਮृਤਂ ਤਦ੍ਵੈ ਵਨੌਕਸਾਮ੍ । ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਂ ਗृਹਸ੍ਥਾਨਾਂ ਨ੍ਯਾਸਿਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਕ੍ਸ਼ਯਮ੍ । ਯੋਗਿਨਾਮਮृਤਂ ਸ੍ਥਾਨਮਿਤਿ ਵੈ ਸ੍ਥਾਨਕਲ੍ਪਨਾ॥੪੯.

ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹੈ; ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਨਿਆਸੀਆਂ ਲਈ, ਤੇ ਅਮਰ ਥਾਂ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਹੈ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ।

46(43) षਟ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਕ੍ਰੌष੍ਟੁਕਿਰੁਵਾਚ ਭਗਵਂਸ੍ਤ੍ਵਣ੍ਡਸਮ੍ਭੂਤਿਰ੍ਯਥਾਵਤ੍ ਕਥਿਤਾ ਮਮ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣ੍ਡੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਜਨ੍ਮ ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ॥੪੬.

ਕ੍ਰੌਸ਼ਟੁਕੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਗਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਅੰਡੇ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਗੱਲ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਏਤਦਿਚ੍ਛਾਮ੍ਯਹਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਂ ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਭृਗੁਕੁਲੋਦ੍ਭਵ । ਯਦਾਨ ਸृष੍ਟਿਰ੍ਭੂਤਾਨਾਮਸ੍ਤਿ ਕਿਨ੍ਨੁ ਨ ਚਾਸ੍ਤਿ ਵਾ । ਕਾਲੇ ਵੈ ਪ੍ਰਲਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਨੁਪਸਂਹृਤੇ॥੪੬.

ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ: ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮੇਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?