ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਵਿਹਸ੍ਯ ਚਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪ੍ਰੇਮ੍ਣਾ ਸਾਧੁ ਭੋ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮੌ । ਕਥਯਾਮਾਸਤੁਸ੍ਤੌ ਚ ਪਿਤਰਂ ਪਨ੍ਨਗੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ॥ ੨੩.

ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਹ ਆਖਿਆ, 'ਵਧੀਆ ਕੀਤਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜੋ!' ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ।

ਸ਼ਾਨ੍ਤਮਸ਼੍ਵਤਰਂ ਨਾਮ ਮਾਨਨੀਯਂ ਦਿਵੌਕਸਾਮ੍ । ਰਮਣੀਯਂ ਤਤੋऽਪਸ੍ਯਤ੍ਪਾਤਾਲਂ ਸ ਨृਪਾਤ੍ਮਜਃ ॥ ੨੩.

ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਦਰਯੋਗ ਅਸ਼ਵਤਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਣਯੋਗ ਸੀ; ਫਿਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਪਾਤਾਲ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਧਰਤੀ ਵੇਖੀ।

ਕੁਮਾਰੈਸ੍ਤਰੁਣੈਰ੍ਵृਦ੍ਧੈਰੁਰਗੈਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ । ਤਥੈਵ ਨਾਗਕਨ੍ਯਾਭਿਃ ਕ੍ਰੀਡਨ੍ਤੀਭਿਰਿਤਸ੍ਤਤਃ ॥ ੨੩.

ਉਹ ਥਾਂ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਨਾਗ ਕਨਿਆਵਾਂ ਵੀ ਇधर-ਉਧਰ ਖੇਡ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।

ਚਾਰੁਕੁਣ੍ਡਲਹਾਰਾਭਿਸ੍ਤਾਰਾਭਿਰ੍ਗਗਨਂ ਯਥਾ । ਗੀਤਸ਼ਬ੍ਦੈਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵੀਣਾਵੇਣੁਸ੍ਵਨਾਨੁਗੈਃ ॥ ੨੩.

ਸੋਹਣੀਆਂ ਕੁੰਡਲਾਂ ਤੇ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਹੋਰ ਥਾਂ, ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੀਣਾ ਤੇ ਵੰਸਰੀ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆ ਰਹੀ ਸੀ।

ਮृਦਙ੍ਗਪਣਵਾਤੋਦ੍ਯਂ ਹਾਰਿਵੇਸ਼੍ਮਸ਼ਤਾਕੁਲਮ੍ । ਵੀਕ੍ਸ਼ਮਾਣਃ ਸ ਪਾਤਾਲਂ ਯਯੌ ਸ਼ਤ੍ਰੁਜਿਤਃ ਸੁਤਃ ॥ ੨੩.

ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਤੇ ਪਣਵਾ ਦੀ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਜਿਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

ਸਹ ਤਾਭ੍ਯਾਮਭੀष੍ਟਾਭ੍ਯਾਂ ਪਨ੍ਨਗਾਭ੍ਯਾਮਰਿਨ੍ਦਮਃ । ਤਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਨਾਗਰਾਜਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੨੩.

ਉਹ ਦੋ ਪਿਆਰੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਨਾਗ ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।

ਦਦृਸ਼ੁਸ੍ਤੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਮੁਰਗਾਧਿਪਤਿਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਦਿਵ੍ਯਮਾਲ੍ਯਾਮ੍ਬਰਧਰਂ ਮਣਿਕੁਣ੍ਡਲਭੂषਣਮ੍ ॥ ੨੩.

ਉਹ ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦਿਵਿਆ ਹਾਰ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਮਣੀ ਕੁੰਡਲ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਸ੍ਵਚ੍ਛਮੁਕ੍ਤਾਫਲਲਤਾਹਾਰਿਹਾਰੋਪਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ । ਕੇਯੂਰਿਣਂ ਮਹਾਭਾਗਮਾਸਨੇ ਸਰ੍ਵਕਾਞ੍ਚਨੇ ॥ ੨੩.

ਉਹ ਸਾਫ਼ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਲਤਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਰ ਪਹਿਨੇ, ਕੇਯੂਰ ਪਹਿਨੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਸੋਨੇ ਦੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ।

ਮਣਿਵਿਦ੍ਰੁਮਵੈਦੂਰ੍ਯਜਾਲਾਨ੍ਤਰਿਤਰੂਪਕੇ । ਸ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਾਤੋऽਸ੍ਮਾਕਮਸਾਵਿਤਿ ॥ ੨੩.

ਉਸ ਦੀ ਆਕਰਤੀ ਮਣੀ, ਮੂंगा ਤੇ ਵਿਦੂਰਯ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ ਹੈ।'

ਵੀਰਃ ਕੁਵਲਯਾਸ਼੍ਵੋऽਯਂ ਪਿਤ੍ਰੇ ਚਾਸੌ ਨਿਵੇਦਿਤਃ । ਤਤੋ ਨਨਾਮ ਚਰਣੌ ਨਾਗੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ऋਤਧ੍ਵਜਃ ॥ ੨੩.

ਇਹ ਵਿਰੋਧੀ ਕੁਵਲਯਾਸ਼ਵ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ; ਫਿਰ ਰਿਤਧਵਜ ਨੇ ਨਾਗ ਰਾਜਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

ਤਮੁਤ੍ਥਾਪ੍ਯ ਬਲਾਦ੍ਗਾਢਂ ਨਾਗੇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਪਰਿषਸ੍ਵਜੇ । ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਚੈਨਮੁਪਾਘ੍ਰਾਯ ਚਿਰਂ ਜੀਵੇਤ੍ਯੁਵਾਚ ਸਃ ॥ ੨੩.

ਨਾਗ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ, ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਗਲ ਲਗਾ ਲਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸੁੰਘ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਚਿਰ ਜੀਵੀਂ ਰਹੋ।'

ਨਿਹਤਾਮਿਤ੍ਰਵਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਪਿਤ੍ਰੋਃ ਸੁਸ਼੍ਰੂषਣਂ ਕੁਰੁ । ਵਤ੍ਸ ! ਧਨ੍ਯਸ੍ਯ ਕਥ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਰੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯਾਪਿ ਤੇ ਗੁਣਾਃ ॥ ੨੩.

ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ, ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ! ਧਨਿਆ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਸਭ ਨੂੰ ਦੱਸੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਭਵਤੋ ਮਮ ਪੁਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਮਸਾਮਾਨ੍ਯਾ ਨਿਵੇਦਿਤਾਃ । ਤ੍ਵਮੇਵਾਨੇਨ ਵਰ੍ਧੇਥਾ ਮਨੋਵਾਕ੍ਕਾਯਚੇष੍ਟਿਤੈਃ ॥ ੨੩.

ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਲੋਂ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਗੁਣ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ, ਬੋਲ ਅਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਵਧੇ।

ਜੀਵਿਤਂ ਗੁਣਿਨਃ ਸ਼੍ਲਾਘ੍ਯਂ ਜੀਵਨ੍ਨੇਵ ਮृਤੋऽਗੁਣਃ । ਗੁਣਵਾਨ੍ਨਿਰ੍ਵृਤਿਂ ਪਿਤ੍ਰੋਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਣਾਂ ਹृਦਯਜ੍ਵਰਮ੍ ॥ ੨੩.

ਗੁਣਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਣ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਗੁਣਵਾਨ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਕਰੋਤ੍ਯਾਤ੍ਮਹਿਤਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਞ੍ਚ ਮਹਾਜਨੇ । ਦੇਵਤਾਃ ਪਿਤਰੋ ਵਿਪ੍ਰਾ ਮਿਤ੍ਰਾਰ੍ਥਿਵਿਕਲਾਦਯਃ ॥ ੨੩.

ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਦੋਸਤਾਂ, ਮਦਦ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਬਾਨ੍ਧਵਾਸ਼੍ਚ ਤਥੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਜੀਵਿਤਂ ਗੁਣਿਨਸ਼੍ਚਿਰਮ੍ । ਪਰਿਵਾਦਨਿਵृਤ੍ਤਾਨਾਂ ਦੁਰ੍ਗਤੇषੁ ਦਯਾਵਤਾਮ੍ । ਗੁਣਿਨਾਂ ਸਫਲਂ ਜਨ੍ਮ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਨਾਂ ਵਿਪਦ੍ਗਤੈਃ ॥ ੨੩.

ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਗੁਣਵਾਨ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਪਰਾਈ ਬੁਰਾਈ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣਵਾਨ ਦੀ ਜਨਮ, ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਜਡ ਉਵਾਚ ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਤਂ ਵੀਰਂ ਪੁਤ੍ਰਾਵਿਦਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਪੂਜਾਂ ਕੁਵਲਯਾਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤੁਕਾਮੋ ਭੁਜਙ੍ਗਮਃ ॥ ੨੩.

ਜੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵਿਰਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਪ ਕੁਵਲਯਾਸ਼ਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਸ੍ਨਾਨਾਦਿਕਕ੍ਰਮਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਮਧੁਪਾਨਾਦਿਸਮ੍ਭੋਗਮਾਹਾਰਞ੍ਚ ਯਥੇਪ੍ਸਿਤਮ੍ ॥ ੨੩.

ਸਨਾਨ ਆਦਿ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਿੱਠਾ ਖਾਣਾ ਤੇ ਹੋਰ ਸੁਖ-ਸਾਧਨ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

ਤਤਃ ਕੁਵਲਯਾਸ਼੍ਵੇਨ ਹृਦਯੋਤ੍ਸਵਭੂਤਯਾ । ਕਥਯਾ ਸ੍ਵਲ੍ਪਕਂ ਕਾਲਂ ਸ੍ਥਾਸ੍ਯਾਮੋ ਹृष੍ਟਚੇਤਸਃ ॥ ੨੩.

ਫਿਰ, ਕੁਵਲਯਾਸ਼ਵ ਨਾਲ, ਦਿਲ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਰਹੇ।

ਅਨੁਮੇਨ ਚ ਤਨ੍ਮੌਨੋ ਵਚਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਜਿਤਃ ਸੁਤਃ । ਤਥਾ ਚਕਾਰ ਨृਪਤਿਃ ਪਨ੍ਨਗਾਨਾਮੁਦਾਰਧੀਃ ॥ ੨੩.

ਪਿਤਾ ਦੀ ਚੁੱਪ-ਸਮਝ ਨਾਲ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਜਿਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਉੱਚ-ਚਿੱਤ ਰਾਜੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹੀ ਕੀਤਾ।

ਸਮੇਤ੍ਯ ਤੈਰਾਤ੍ਮਜਭੂਪਨਨ੍ਦਨੈਰ੍ ਮਹੋਰਗਾਣਾਮਧਿਪਃ ਸ ਸਤ੍ਯਵਾਕ੍ । ਮੁਦਾਨ੍ਵਿਤੋऽਨ੍ਨਾਨਿ ਮਧੂਨਿ ਚਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ ਯਥੋਪਯੋਗਂ ਬੁਭੁਜੇ ਸ ਭੋਗਭੁਕ੍ ॥ ੨੩.

ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਮਹਾ-ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰਾਜਾ, ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੰਯਮ ਨਾਲ, ਖਾਣਾ ਤੇ ਮਿੱਠਾ, ਜਿਵੇਂ ਲੋੜ ਸੀ, ਭੋਗਿਆ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਲਿਆ।

ਅਲਰ੍ਕ ਉਵਾਚ ਯਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਪੁਰੁषਾਣਾਞ੍ਚ ਗਾਰ੍ਹਸ੍ਥ੍ਯਮਨੁਵਰ੍ਤਤਾਮ੍ । ਬਨ੍ਧਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਦਕਰਣੇ ਕ੍ਰਿਯਾਯਾ ਯਸ੍ਯ ਚੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤਿਃ ॥ ੨੯.

ਅਲਰਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਲੋਕ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੀ ਫਰਜ ਹੈ? ਜੇ ਕਰਤਬ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਕਿਹੜਾ ਬੰਧਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਰਤਬ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਿਹੜੀ ਉੱਚਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ?

ਉਪਕਾਰਾਯ ਯਨ੍ਨृਣਾਂ ਯਚ੍ਚ ਵਰ੍ਜ੍ਯਂ ਗृਹੇ ਸਤਾ । ਯਥਾ ਚ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਨ੍ਮੇ ਯਥਾਵਤ੍ਪृਚ੍ਛਤੋ ਵਦ ॥ ੨੯.

ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨੂੰ ਕੀ ਕੁਝ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਇਹ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੇ ਹਨ, ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੱਸੋ।

ਮਦਾਲਸੋਵਾਚ ਵਤ੍ਸ ! ਗਾਰ੍ਹਸ੍ਥ੍ਯਮਾਦਾਯ ਨਰਃ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਜਗਤ੍ । ਪੁष੍ਣਾਤਿ ਤੇਨ ਲੋਕਾਂਸ਼੍ਚ ਸ ਜਯਤ੍ਯਭਿਵਾਞ੍ਛਿਤਾਨ੍ ॥ ੨੯.

ਮਦਾਲਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁੱਤਰ! ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਅਪਣਾਉਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪਿਤਰੋ ਮੁਨਯੋ ਦੇਵਾ ਭੂਤਾਨਿ ਮਨੁਜਾਸ੍ਤਥਾ । ਕृਮਿਕੀਟਪਤਙ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਵਯਾਂਸਿ ਪਸ਼ਵੋऽਸੁਰਾਃ ॥ ੨੯.

ਪਿਤਰ, ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ, ਜੀਵ, ਮਨੁੱਖ, ਕੀੜੇ, ਕਿਰਮ, ਤਿਤਲੇ, ਪੰਛੀ, ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਅਸੁਰ—

ਗृਹਸ੍ਥਮੁਪਜੀਵਨ੍ਤਿ ਤਤਸ੍ਤृਪ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਯਾਨ੍ਤਿ ਚ । ਮੁਖਂ ਚਾਸ੍ਯ ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੇ ਅਪਿ ਨੋ ਦਾਸ੍ਯਤੀਤਿ ਵੈ ॥ ੨੯.

—ਇਹ ਸਭ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਦੇਵੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾਧਾਰਭੂਤੇਯਂ ਵਤ੍ਸ ! ਧੇਨੁਸ੍ਤ੍ਰਯੀਮਯੀ । ਯਸ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਂ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਵਿਸ਼੍ਵਹੇਤੁਸ਼੍ਚ ਯਾ ਮਤਾ ॥ ੨੯.

ਇਹ, ਪੁੱਤਰ, ਤ੍ਰੈ-ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਇਹੀ ਸਭ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ऋਕ੍ਪृष੍ਠਾਸੌ ਯਜੁਰ੍ਮਧ੍ਯਾ ਸਾਮਵਕ੍ਤ੍ਰਸ਼ਿਰੋਧਰਾ । ਇष੍ਟਾਪੂਰ੍ਤਵਿषਾਣਾ ਚ ਸਾਧੁਸੂਕ੍ਤਤਨੂਰੁਹਾ ॥ ੨੯.

ਇਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਰਿਗਵੈਦ ਹੈ, ਵਿਚ ਯਜੁਰਵੈਦ, ਮੂੰਹ ਤੇ ਸਿਰ ਸਾਮਵੈਦ; ਇਸ ਦੇ ਸੀੰਗ ਯਜਨਾ ਤੇ ਦਾਨ, ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭਜਨ ਹਨ।

ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਪੁष੍ਟਿਸ਼ਕृਨ੍ਮੂਤ੍ਰਾ ਵਰ੍ਣਪਾਦਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਾ । ਆਜੀਵ੍ਯਮਾਨਾ ਜਗਤਾਂ ਸਾਕ੍ਸ਼ਯਾ ਨਾਪਚੀਯਤੇ ॥ ੨੯.

ਇਸ ਦੀ ਗੋਬਰ ਤੇ ਪਿਸਾਬ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਹਨ, ਇਸ ਦੇ ਅੰਗ ਵਰਨ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਹਨ; ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਪਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਦਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।