ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਪਰੌ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਸ਼ਾਪਿਤੌ ਹृਦਯੇਨ ਮੇ । ਤਤਃ ਸ੍ਨੇਹਾਰ੍ਦ੍ਰਵਦਨੌ ਤਾਵੁਭੌ ਨਾਗਨਨ੍ਦਨੌ ॥ ੨੩.

ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੇ ਉਪਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋ। ਫਿਰ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ, ਨਾਗਪਤੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—

ਊਚਤੁਰ੍ਨृਪਤੇਃ ਪੁਤ੍ਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਣਯਕੋਪਿਤੌ । ऋਤਧ੍ਵਜ ! ਨ ਸਨ੍ਦੇਹੋ ਯਥੈਵਾਹ ਭਵਾਨਿਦਮ੍ ॥ ੨੩.

ਉਹ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਪਿਆਰ ਤੇ ਨਾਰਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: "ਰਤਧਵਜ, ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ—"

ਤਥੈਵ ਚਾਸ੍ਮਨ੍ਮਨਸਿ ਨਾਤ੍ਰ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮਤੋऽਨ੍ਯਥਾ । ਕਿਨ੍ਤ੍ਵਾਵਯੋਃ ਸ੍ਵਯਂ ਪਿਤ੍ਰਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮੇਤਨ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ॥ ੨੩.

ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹੀ ਗੱਲ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਸੋਚ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਕਹੀ ਸੀ।

ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਕੁਵਲਯਾਸ਼੍ਵਂ ਤਮਿਚ੍ਛਾਮੀਤਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਤਤਃ ਕੁਵਲਯਾਸ਼੍ਵੋऽਸੌ ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਵਰਾਸਨਾਤ੍ । ਯਥਾਹ ਤਾਤੇਤਿ ਵਦਨ੍ ਪ੍ਰਣਾਮਮਕਰੋਦ੍ਭੁਵਿ ॥ ੨੩.

ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਖਦਾ ਸੀ, 'ਮੈਂ ਕੁਵਲਯਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।' ਫਿਰ ਕੁਵਲਯਾਸ਼ਵ ਆਪਣੀ ਵਧੀਆ ਸੀਟ ਤੋਂ ਉਠਿਆ, 'ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਦੇ ਹੋ, ਪਿਤਾ ਜੀ,' ਕਹਿ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

ਕੁਵਲਯਾਸ਼੍ਵ ਉਵਾਚ ਧਨ੍ਯੋऽਹਮਤਿਪੁਣ੍ਯੋऽਹਂ ਕੋऽਨ੍ਯੋऽਸ੍ਤਿ ਸਦृਸ਼ੋ ਮਯਾ । ਯਤ੍ਤਾਤੋ ਮਾਮਭਿਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਕਰੋਤਿ ਪ੍ਰਵਣਂ ਮਨਃ ॥ ੨੩.

ਕੁਵਲਯਾਸ਼ਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਧਨਿਆ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਸੀਬ ਵਾਲਾ ਹਾਂ—ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਇੰਨਾ ਉਤਸੁਕ ਹੋਏ ਹਨ?'

ਤਦੁਤ੍ਤਿष੍ਠਤ ਗਚ੍ਛਾਮਸ੍ਤਾਤਾਜ੍ਞਾਂ ਕ੍ਸ਼ਣਮਪ੍ਯਹਮ੍ । ਨਾਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੁਮਿਹੇਚ੍ਛਾਮਿ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਪਾਮ੍ਯਹਮ੍ ॥ ੨੩.

'ਚਲੋ ਉਠੀਏ ਤੇ ਜਾਈਏ; ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਦੇਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ।'

ਜਡ ਉਵਾਚ ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਯੌ ਸੋऽਥ ਸਹ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਨृਪਾਤ੍ਮਜਃ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ਼੍ਚ ਗੋਮਤੀਂ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਨਿਰ੍ਗਮ੍ਯ ਨਗਰਾਦ੍ਬਹਿਃ ॥ ੨੩.

ਜੜ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ, ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ।

ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇਨ ਯਯੁਸ੍ਤੇ ਵੇ ਨਾਗੇਨ੍ਦ੍ਰਨृਪਨਨ੍ਦਨਾਃ । ਮੇਨੇ ਚ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੋऽਸੌ ਪਾਰੇ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਯੋਰ੍ਗृਹਮ੍ ॥ ੨੩.

ਉਹ ਨਾਗ ਰਾਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਦੀ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘੇ, ਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ ਹੈ।

ਤਤਸ਼੍ਚਾਕृष੍ਯ ਪਾਤਾਲਂ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਨੀਤੋ ਨृਪਾਤ੍ਮਜਃ । ਪਾਤਾਲੇ ਦਦृਸ਼ੇ ਚੋਭੌ ਸ ਪਨ੍ਨਗਕੁਮਾਰਕੌ ॥ ੨੩.

ਫਿਰ, ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ, ਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਗਏ; ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਨਾਗ ਪੁੱਤਰ ਵੇਖੇ।

ਫਣਾਮਣਿਕृਤੋਦ੍ਯੋਤੌ ਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਲਕ੍ਸ਼ਣੌ । ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਤੌ ਸੁਰੂਪਾਙ੍ਗੌ ਵਿਸ੍ਮਯੋਤ੍ਫੁਲ੍ਲਲੋਚਨਃ ॥ ੨੩.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਣਾਂ ਉੱਤੇ ਮਣੀਆਂ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਸਵਸਤਿਕ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਆਕਰਤੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਖੁਲ ਗਈਆਂ।

ਵਿਹਸ੍ਯ ਚਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪ੍ਰੇਮ੍ਣਾ ਸਾਧੁ ਭੋ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮੌ । ਕਥਯਾਮਾਸਤੁਸ੍ਤੌ ਚ ਪਿਤਰਂ ਪਨ੍ਨਗੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ॥ ੨੩.

ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਹ ਆਖਿਆ, 'ਵਧੀਆ ਕੀਤਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜੋ!' ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ।

ਸ਼ਾਨ੍ਤਮਸ਼੍ਵਤਰਂ ਨਾਮ ਮਾਨਨੀਯਂ ਦਿਵੌਕਸਾਮ੍ । ਰਮਣੀਯਂ ਤਤੋऽਪਸ੍ਯਤ੍ਪਾਤਾਲਂ ਸ ਨृਪਾਤ੍ਮਜਃ ॥ ੨੩.

ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਦਰਯੋਗ ਅਸ਼ਵਤਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਣਯੋਗ ਸੀ; ਫਿਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਪਾਤਾਲ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਧਰਤੀ ਵੇਖੀ।

ਕੁਮਾਰੈਸ੍ਤਰੁਣੈਰ੍ਵृਦ੍ਧੈਰੁਰਗੈਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ । ਤਥੈਵ ਨਾਗਕਨ੍ਯਾਭਿਃ ਕ੍ਰੀਡਨ੍ਤੀਭਿਰਿਤਸ੍ਤਤਃ ॥ ੨੩.

ਉਹ ਥਾਂ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਨਾਗ ਕਨਿਆਵਾਂ ਵੀ ਇधर-ਉਧਰ ਖੇਡ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।

ਚਾਰੁਕੁਣ੍ਡਲਹਾਰਾਭਿਸ੍ਤਾਰਾਭਿਰ੍ਗਗਨਂ ਯਥਾ । ਗੀਤਸ਼ਬ੍ਦੈਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵੀਣਾਵੇਣੁਸ੍ਵਨਾਨੁਗੈਃ ॥ ੨੩.

ਸੋਹਣੀਆਂ ਕੁੰਡਲਾਂ ਤੇ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਹੋਰ ਥਾਂ, ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੀਣਾ ਤੇ ਵੰਸਰੀ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆ ਰਹੀ ਸੀ।

ਮृਦਙ੍ਗਪਣਵਾਤੋਦ੍ਯਂ ਹਾਰਿਵੇਸ਼੍ਮਸ਼ਤਾਕੁਲਮ੍ । ਵੀਕ੍ਸ਼ਮਾਣਃ ਸ ਪਾਤਾਲਂ ਯਯੌ ਸ਼ਤ੍ਰੁਜਿਤਃ ਸੁਤਃ ॥ ੨੩.

ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਤੇ ਪਣਵਾ ਦੀ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਜਿਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

ਸਹ ਤਾਭ੍ਯਾਮਭੀष੍ਟਾਭ੍ਯਾਂ ਪਨ੍ਨਗਾਭ੍ਯਾਮਰਿਨ੍ਦਮਃ । ਤਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਨਾਗਰਾਜਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੨੩.

ਉਹ ਦੋ ਪਿਆਰੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਨਾਗ ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।

ਦਦृਸ਼ੁਸ੍ਤੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਮੁਰਗਾਧਿਪਤਿਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਦਿਵ੍ਯਮਾਲ੍ਯਾਮ੍ਬਰਧਰਂ ਮਣਿਕੁਣ੍ਡਲਭੂषਣਮ੍ ॥ ੨੩.

ਉਹ ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦਿਵਿਆ ਹਾਰ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਮਣੀ ਕੁੰਡਲ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਸ੍ਵਚ੍ਛਮੁਕ੍ਤਾਫਲਲਤਾਹਾਰਿਹਾਰੋਪਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ । ਕੇਯੂਰਿਣਂ ਮਹਾਭਾਗਮਾਸਨੇ ਸਰ੍ਵਕਾਞ੍ਚਨੇ ॥ ੨੩.

ਉਹ ਸਾਫ਼ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਲਤਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਰ ਪਹਿਨੇ, ਕੇਯੂਰ ਪਹਿਨੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਸੋਨੇ ਦੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ।

ਮਣਿਵਿਦ੍ਰੁਮਵੈਦੂਰ੍ਯਜਾਲਾਨ੍ਤਰਿਤਰੂਪਕੇ । ਸ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਾਤੋऽਸ੍ਮਾਕਮਸਾਵਿਤਿ ॥ ੨੩.

ਉਸ ਦੀ ਆਕਰਤੀ ਮਣੀ, ਮੂंगा ਤੇ ਵਿਦੂਰਯ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ ਹੈ।'

ਵੀਰਃ ਕੁਵਲਯਾਸ਼੍ਵੋऽਯਂ ਪਿਤ੍ਰੇ ਚਾਸੌ ਨਿਵੇਦਿਤਃ । ਤਤੋ ਨਨਾਮ ਚਰਣੌ ਨਾਗੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ऋਤਧ੍ਵਜਃ ॥ ੨੩.

ਇਹ ਵਿਰੋਧੀ ਕੁਵਲਯਾਸ਼ਵ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ; ਫਿਰ ਰਿਤਧਵਜ ਨੇ ਨਾਗ ਰਾਜਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

ਤਮੁਤ੍ਥਾਪ੍ਯ ਬਲਾਦ੍ਗਾਢਂ ਨਾਗੇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਪਰਿषਸ੍ਵਜੇ । ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਚੈਨਮੁਪਾਘ੍ਰਾਯ ਚਿਰਂ ਜੀਵੇਤ੍ਯੁਵਾਚ ਸਃ ॥ ੨੩.

ਨਾਗ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ, ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਗਲ ਲਗਾ ਲਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਸੁੰਘ ਕੇ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਚਿਰ ਜੀਵੀਂ ਰਹੋ।'

ਨਿਹਤਾਮਿਤ੍ਰਵਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਪਿਤ੍ਰੋਃ ਸੁਸ਼੍ਰੂषਣਂ ਕੁਰੁ । ਵਤ੍ਸ ! ਧਨ੍ਯਸ੍ਯ ਕਥ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਰੋਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯਾਪਿ ਤੇ ਗੁਣਾਃ ॥ ੨੩.

ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ, ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ! ਧਨਿਆ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਸਭ ਨੂੰ ਦੱਸੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਭਵਤੋ ਮਮ ਪੁਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਮਸਾਮਾਨ੍ਯਾ ਨਿਵੇਦਿਤਾਃ । ਤ੍ਵਮੇਵਾਨੇਨ ਵਰ੍ਧੇਥਾ ਮਨੋਵਾਕ੍ਕਾਯਚੇष੍ਟਿਤੈਃ ॥ ੨੩.

ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਲੋਂ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਗੁਣ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ, ਬੋਲ ਅਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਵਧੇ।

ਜੀਵਿਤਂ ਗੁਣਿਨਃ ਸ਼੍ਲਾਘ੍ਯਂ ਜੀਵਨ੍ਨੇਵ ਮृਤੋऽਗੁਣਃ । ਗੁਣਵਾਨ੍ਨਿਰ੍ਵृਤਿਂ ਪਿਤ੍ਰੋਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਣਾਂ ਹृਦਯਜ੍ਵਰਮ੍ ॥ ੨੩.

ਗੁਣਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਣ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਗੁਣਵਾਨ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਕਰੋਤ੍ਯਾਤ੍ਮਹਿਤਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਞ੍ਚ ਮਹਾਜਨੇ । ਦੇਵਤਾਃ ਪਿਤਰੋ ਵਿਪ੍ਰਾ ਮਿਤ੍ਰਾਰ੍ਥਿਵਿਕਲਾਦਯਃ ॥ ੨੩.

ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਦੋਸਤਾਂ, ਮਦਦ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਬਾਨ੍ਧਵਾਸ਼੍ਚ ਤਥੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਜੀਵਿਤਂ ਗੁਣਿਨਸ਼੍ਚਿਰਮ੍ । ਪਰਿਵਾਦਨਿਵृਤ੍ਤਾਨਾਂ ਦੁਰ੍ਗਤੇषੁ ਦਯਾਵਤਾਮ੍ । ਗੁਣਿਨਾਂ ਸਫਲਂ ਜਨ੍ਮ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਨਾਂ ਵਿਪਦ੍ਗਤੈਃ ॥ ੨੩.

ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਗੁਣਵਾਨ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਪਰਾਈ ਬੁਰਾਈ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣਵਾਨ ਦੀ ਜਨਮ, ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਜਡ ਉਵਾਚ ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਤਂ ਵੀਰਂ ਪੁਤ੍ਰਾਵਿਦਮਥਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਪੂਜਾਂ ਕੁਵਲਯਾਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤੁਕਾਮੋ ਭੁਜਙ੍ਗਮਃ ॥ ੨੩.

ਜੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵਿਰਲੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਪ ਕੁਵਲਯਾਸ਼ਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।

ਸ੍ਨਾਨਾਦਿਕਕ੍ਰਮਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ । ਮਧੁਪਾਨਾਦਿਸਮ੍ਭੋਗਮਾਹਾਰਞ੍ਚ ਯਥੇਪ੍ਸਿਤਮ੍ ॥ ੨੩.

ਸਨਾਨ ਆਦਿ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਿੱਠਾ ਖਾਣਾ ਤੇ ਹੋਰ ਸੁਖ-ਸਾਧਨ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

ਤਤਃ ਕੁਵਲਯਾਸ਼੍ਵੇਨ ਹृਦਯੋਤ੍ਸਵਭੂਤਯਾ । ਕਥਯਾ ਸ੍ਵਲ੍ਪਕਂ ਕਾਲਂ ਸ੍ਥਾਸ੍ਯਾਮੋ ਹृष੍ਟਚੇਤਸਃ ॥ ੨੩.

ਫਿਰ, ਕੁਵਲਯਾਸ਼ਵ ਨਾਲ, ਦਿਲ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਰਹੇ।