ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ऋਤਧ੍ਵਜੇਨ ਸਹਿਤੌ ਚਿਕ੍ਰੀਡਾਤੇऽਮਰਾਵਿਵ । ਏਕਦਾ ਤੁ ਸੁਤੌ ਪ੍ਰਾਹ ਨਾਗਰਾਜੋ ਮੁਦਾਨ੍ਵਿਤਃ ॥ ੨੩.

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਤਧਵਜ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਅਮਰਾਂ ਵਾਂਗ ਖੇਡਦੇ ਰਹੇ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਨਾਗਰਾਜ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

ਯਨ੍ਮਯਾ ਪੂਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਨ੍ਤੁ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਕਿਂ ਨ ਤਤ੍ਤਥਾ । ਸ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੋ ਯੁਵਯੋਰੁਪਕਾਰੀ ਮਮਾਨ੍ਤਿਕਮ੍ ॥ ੨੩.

ਜੋ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ? ਉਹ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ, ਤੁਹਾਡਾ ਉਪਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆਉ।

ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਨੀਯਤੇ ਵਤ੍ਸਾਵੁਪਕਾਰਾਯ ਮਾਨਦਃ । ਏਵਮੁਕ੍ਤੌ ਤਤਸ੍ਤੇਨ ਪਿਤ੍ਰਾ ਸ੍ਨੇਹਵਤਾ ਤੁ ਤੌ ॥ ੨੩.

ਮੇਰੇ ਬੱਚੋ, ਉਪਕਾਰ ਲਈ ਉਹ ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੇ? ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ—

ਗਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯ ਪੁਰਂ ਸਖ੍ਯੂ ਰੇਮਾਤੇ ਤੇਨ ਧੀਮਤਾ । ਤਤਃ ਕੁਵਲਯਾਸ਼੍ਵਂ ਤੌ ਕृਤ੍ਵਾ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਥਾਨ੍ਤਰਮ੍ ॥ ੨੩.

ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਬੁਧੀਮਾਨ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਕੁਵਲਯਾਸ਼ਵ ਨਾਲ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ—

ਅਬ੍ਰੂਤਾਂ ਪ੍ਰਣਯੋਪੇਤਂ ਸ੍ਵਗੇਹਗਮਨਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਤਾਵਾਹ ਨृਪਪੁਤ੍ਰੋऽਸੌ ਨਨ੍ਵਿਦਂ ਭਵਤੋਰ੍ਗृਹਮ੍ ॥ ੨੩.

ਉਹ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕੀ ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਘਰ ਨਹੀਂ?"

ਧਨਵਾਹਨਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿ ਯਨ੍ਮਦੀਯਂ ਤਦੇਵ ਵਾਮ੍ । ਯਤ੍ਤੁ ਵਾਂ ਵਾਞ੍ਛਿਤਂ ਦਾਤੁਂ ਧਨਂ ਰਤ੍ਨਮਥਾਪਿ ਵਾ ॥ ੨੩.

ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਧਨ, ਵਾਹਨ, ਕਪੜੇ ਆਦਿ ਤੁਹਾਡੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਚਾਹੋ, ਚਾਹੇ ਧਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰਤਨ—

ਤਦ੍ਦੀਯਤਾਂ ਦ੍ਵਿਜਸੁਤੌ ਯਦਿ ਵਾਂ ਪ੍ਰਣਯੋ ਮਯਿ । ਏਤਾਵਤਾਹਂ ਦੈਵੇਨ ਵਞ੍ਚਿਤੋऽਸ੍ਮਿ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਾ ॥ ੨੩.

ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੌਜਵਾਨੋ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੈਂ ਕਿਸਮਤ ਵਲੋਂ ਧੋਖਾ ਖਾ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੁਰਾਚਾਰੀ—

ਯਦ੍ਭਵਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਮਮਤ੍ਵਂ ਨੋ ਮਦੀਯੇ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਗृਹੇ । ਯਦਿ ਵਾਂ ਮਤ੍ਪ੍ਰਿਯਂ ਕਾਰ੍ਯਮਨੁਗ੍ਰਾਹ੍ਯੋऽਸ੍ਮਿ ਵਾਂ ਯਦਿ ॥ ੨੩.

ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਘਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸਮਝਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਜੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹਾਂ—

ਤਦ੍ਧਨੇ ਮਮ ਗੇਹੇ ਚ ਮਮਤ੍ਵਮਨੁਕਲ੍ਪ੍ਯਤਾਮ੍ । ਯੁਵਯੋਰ੍ਯਨ੍ਮਦੀਯਂ ਤਨ੍ਮਾਮਕਂ ਯੁਵਯੋਃ ਸ੍ਵਕਮ੍ ॥ ੨੩.

ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਧਨ ਤੇ ਮੇਰਾ ਘਰ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਸਮਝੋ। ਜੋ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਹੈ; ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਹੈ।

ਏਤਤ੍ਸਤ੍ਯਂ ਵਿਜਾਨੀਤਂ ਯੁਵਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾ ਬਹਿਸ਼੍ਚਰਾਃ । ਪੁਨਰ੍ਨੈਵਂ ਵਿਭਿਨ੍ਨਾਰ੍ਥਂ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮੌ ॥ ੨੩.

ਇਹ ਸੱਚ ਜਾਣੋ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰੇ ਹੋ। ਮੁੜ ਕਦੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰਨੀ।

ਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਪਰੌ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਸ਼ਾਪਿਤੌ ਹृਦਯੇਨ ਮੇ । ਤਤਃ ਸ੍ਨੇਹਾਰ੍ਦ੍ਰਵਦਨੌ ਤਾਵੁਭੌ ਨਾਗਨਨ੍ਦਨੌ ॥ ੨੩.

ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੇ ਉਪਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋ। ਫਿਰ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ, ਨਾਗਪਤੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—

ਊਚਤੁਰ੍ਨृਪਤੇਃ ਪੁਤ੍ਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਣਯਕੋਪਿਤੌ । ऋਤਧ੍ਵਜ ! ਨ ਸਨ੍ਦੇਹੋ ਯਥੈਵਾਹ ਭਵਾਨਿਦਮ੍ ॥ ੨੩.

ਉਹ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਪਿਆਰ ਤੇ ਨਾਰਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: "ਰਤਧਵਜ, ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ—"

ਤਥੈਵ ਚਾਸ੍ਮਨ੍ਮਨਸਿ ਨਾਤ੍ਰ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮਤੋऽਨ੍ਯਥਾ । ਕਿਨ੍ਤ੍ਵਾਵਯੋਃ ਸ੍ਵਯਂ ਪਿਤ੍ਰਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮੇਤਨ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਾ ॥ ੨੩.

ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹੀ ਗੱਲ ਹੈ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਸੋਚ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੇ ਕਹੀ ਸੀ।

ਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਕੁਵਲਯਾਸ਼੍ਵਂ ਤਮਿਚ੍ਛਾਮੀਤਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ । ਤਤਃ ਕੁਵਲਯਾਸ਼੍ਵੋऽਸੌ ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਵਰਾਸਨਾਤ੍ । ਯਥਾਹ ਤਾਤੇਤਿ ਵਦਨ੍ ਪ੍ਰਣਾਮਮਕਰੋਦ੍ਭੁਵਿ ॥ ੨੩.

ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਖਦਾ ਸੀ, 'ਮੈਂ ਕੁਵਲਯਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।' ਫਿਰ ਕੁਵਲਯਾਸ਼ਵ ਆਪਣੀ ਵਧੀਆ ਸੀਟ ਤੋਂ ਉਠਿਆ, 'ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਦੇ ਹੋ, ਪਿਤਾ ਜੀ,' ਕਹਿ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

ਕੁਵਲਯਾਸ਼੍ਵ ਉਵਾਚ ਧਨ੍ਯੋऽਹਮਤਿਪੁਣ੍ਯੋऽਹਂ ਕੋऽਨ੍ਯੋऽਸ੍ਤਿ ਸਦृਸ਼ੋ ਮਯਾ । ਯਤ੍ਤਾਤੋ ਮਾਮਭਿਦ੍ਰष੍ਟੁਂ ਕਰੋਤਿ ਪ੍ਰਵਣਂ ਮਨਃ ॥ ੨੩.

ਕੁਵਲਯਾਸ਼ਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਧਨਿਆ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਸੀਬ ਵਾਲਾ ਹਾਂ—ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਇੰਨਾ ਉਤਸੁਕ ਹੋਏ ਹਨ?'

ਤਦੁਤ੍ਤਿष੍ਠਤ ਗਚ੍ਛਾਮਸ੍ਤਾਤਾਜ੍ਞਾਂ ਕ੍ਸ਼ਣਮਪ੍ਯਹਮ੍ । ਨਾਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੁਮਿਹੇਚ੍ਛਾਮਿ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਪਾਮ੍ਯਹਮ੍ ॥ ੨੩.

'ਚਲੋ ਉਠੀਏ ਤੇ ਜਾਈਏ; ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਦੇਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ।'

ਜਡ ਉਵਾਚ ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਯੌ ਸੋऽਥ ਸਹ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਨृਪਾਤ੍ਮਜਃ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ਼੍ਚ ਗੋਮਤੀਂ ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਨਿਰ੍ਗਮ੍ਯ ਨਗਰਾਦ੍ਬਹਿਃ ॥ ੨੩.

ਜੜ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ, ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ।

ਤਨ੍ਮਧ੍ਯੇਨ ਯਯੁਸ੍ਤੇ ਵੇ ਨਾਗੇਨ੍ਦ੍ਰਨृਪਨਨ੍ਦਨਾਃ । ਮੇਨੇ ਚ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੋऽਸੌ ਪਾਰੇ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਯੋਰ੍ਗृਹਮ੍ ॥ ੨੩.

ਉਹ ਨਾਗ ਰਾਜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਦੀ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘੇ, ਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਰ ਹੈ।

ਤਤਸ਼੍ਚਾਕृष੍ਯ ਪਾਤਾਲਂ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਨੀਤੋ ਨृਪਾਤ੍ਮਜਃ । ਪਾਤਾਲੇ ਦਦृਸ਼ੇ ਚੋਭੌ ਸ ਪਨ੍ਨਗਕੁਮਾਰਕੌ ॥ ੨੩.

ਫਿਰ, ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਤਾਲ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ, ਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲੈ ਗਏ; ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਨਾਗ ਪੁੱਤਰ ਵੇਖੇ।

ਫਣਾਮਣਿਕृਤੋਦ੍ਯੋਤੌ ਵ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਲਕ੍ਸ਼ਣੌ । ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਤੌ ਸੁਰੂਪਾਙ੍ਗੌ ਵਿਸ੍ਮਯੋਤ੍ਫੁਲ੍ਲਲੋਚਨਃ ॥ ੨੩.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਣਾਂ ਉੱਤੇ ਮਣੀਆਂ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਸਵਸਤਿਕ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਆਕਰਤੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਖੁਲ ਗਈਆਂ।

ਵਿਹਸ੍ਯ ਚਾਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪ੍ਰੇਮ੍ਣਾ ਸਾਧੁ ਭੋ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮੌ । ਕਥਯਾਮਾਸਤੁਸ੍ਤੌ ਚ ਪਿਤਰਂ ਪਨ੍ਨਗੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ ॥ ੨੩.

ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਹ ਆਖਿਆ, 'ਵਧੀਆ ਕੀਤਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸਰਤਾਜੋ!' ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ।

ਸ਼ਾਨ੍ਤਮਸ਼੍ਵਤਰਂ ਨਾਮ ਮਾਨਨੀਯਂ ਦਿਵੌਕਸਾਮ੍ । ਰਮਣੀਯਂ ਤਤੋऽਪਸ੍ਯਤ੍ਪਾਤਾਲਂ ਸ ਨृਪਾਤ੍ਮਜਃ ॥ ੨੩.

ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਦਰਯੋਗ ਅਸ਼ਵਤਰਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਣਯੋਗ ਸੀ; ਫਿਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਪਾਤਾਲ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਧਰਤੀ ਵੇਖੀ।

ਕੁਮਾਰੈਸ੍ਤਰੁਣੈਰ੍ਵृਦ੍ਧੈਰੁਰਗੈਰੁਪਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ । ਤਥੈਵ ਨਾਗਕਨ੍ਯਾਭਿਃ ਕ੍ਰੀਡਨ੍ਤੀਭਿਰਿਤਸ੍ਤਤਃ ॥ ੨੩.

ਉਹ ਥਾਂ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਨਾਗ ਕਨਿਆਵਾਂ ਵੀ ਇधर-ਉਧਰ ਖੇਡ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।

ਚਾਰੁਕੁਣ੍ਡਲਹਾਰਾਭਿਸ੍ਤਾਰਾਭਿਰ੍ਗਗਨਂ ਯਥਾ । ਗੀਤਸ਼ਬ੍ਦੈਸ੍ਤਥਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵੀਣਾਵੇਣੁਸ੍ਵਨਾਨੁਗੈਃ ॥ ੨੩.

ਸੋਹਣੀਆਂ ਕੁੰਡਲਾਂ ਤੇ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਹੋਰ ਥਾਂ, ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੀਣਾ ਤੇ ਵੰਸਰੀ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆ ਰਹੀ ਸੀ।

ਮृਦਙ੍ਗਪਣਵਾਤੋਦ੍ਯਂ ਹਾਰਿਵੇਸ਼੍ਮਸ਼ਤਾਕੁਲਮ੍ । ਵੀਕ੍ਸ਼ਮਾਣਃ ਸ ਪਾਤਾਲਂ ਯਯੌ ਸ਼ਤ੍ਰੁਜਿਤਃ ਸੁਤਃ ॥ ੨੩.

ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਤੇ ਪਣਵਾ ਦੀ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਪਾਤਾਲ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਜਿਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

ਸਹ ਤਾਭ੍ਯਾਮਭੀष੍ਟਾਭ੍ਯਾਂ ਪਨ੍ਨਗਾਭ੍ਯਾਮਰਿਨ੍ਦਮਃ । ਤਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਨਾਗਰਾਜਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍ ॥ ੨੩.

ਉਹ ਦੋ ਪਿਆਰੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਨਾਗ ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।

ਦਦृਸ਼ੁਸ੍ਤੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਮੁਰਗਾਧਿਪਤਿਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਦਿਵ੍ਯਮਾਲ੍ਯਾਮ੍ਬਰਧਰਂ ਮਣਿਕੁਣ੍ਡਲਭੂषਣਮ੍ ॥ ੨੩.

ਉਹ ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦਿਵਿਆ ਹਾਰ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਮਣੀ ਕੁੰਡਲ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਸ੍ਵਚ੍ਛਮੁਕ੍ਤਾਫਲਲਤਾਹਾਰਿਹਾਰੋਪਸ਼ੋਭਿਤਮ੍ । ਕੇਯੂਰਿਣਂ ਮਹਾਭਾਗਮਾਸਨੇ ਸਰ੍ਵਕਾਞ੍ਚਨੇ ॥ ੨੩.

ਉਹ ਸਾਫ਼ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਲਤਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਰ ਪਹਿਨੇ, ਕੇਯੂਰ ਪਹਿਨੇ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਸੋਨੇ ਦੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ।

ਮਣਿਵਿਦ੍ਰੁਮਵੈਦੂਰ੍ਯਜਾਲਾਨ੍ਤਰਿਤਰੂਪਕੇ । ਸ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਾਤੋऽਸ੍ਮਾਕਮਸਾਵਿਤਿ ॥ ੨੩.

ਉਸ ਦੀ ਆਕਰਤੀ ਮਣੀ, ਮੂंगा ਤੇ ਵਿਦੂਰਯ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ ਹੈ।'