ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਤਤ੍ਰ ਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਰਯਂ ਸਰ੍ਵਮਸ੍ਤਿ ਯਦ੍ਦੇਵਿ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚ । ਤ੍ਰਯੋ ਲੋਕਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਵੇਦਾਸ੍ਤ੍ਰੈਵਿਦ੍ਯਂ ਪਾਵਕਤ੍ਰਯਮ੍ ॥ ੨੩.

ਉਥੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ! ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਤਿੰਨ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਤਿੰਨ ਵੇਦ, ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਗਿਆਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਗਾਂ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ।

ਤ੍ਰੀਣਿ ਜ੍ਯੋਤੀਂषਿ ਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਯੋ ਧਰ੍ਮਾਗਮਾਸ੍ਤਥਾ । ਤ੍ਰਯੋ ਗੁਣਾਸ੍ਤ੍ਰਯਃ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਵੇਦਾਸ੍ਤਥਾਸ਼੍ਰਮਾਃ ॥ ੨੩.

ਤਿੰਨ ਚਾਨਣੀਆਂ, ਤਿੰਨ ਰੰਗ, ਤਿੰਨ ਧਰਮ ਦੇ ਸਰੋਤ, ਤਿੰਨ ਗੁਣ, ਤਿੰਨ ਧੁਨੀਆਂ, ਤਿੰਨ ਵੇਦ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਆਸ਼ਰਮ ਵੀ ਉਥੇ ਹਨ।

ਤ੍ਰਯਃ ਕਾਲਾਸ੍ਤਥਾਵਸ੍ਥਾਃ ਪਿਤਰੋऽਹਰ੍ਨਿਸ਼ਾਦਯਃ । ਏਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਰਯਂ ਦੇਵਿ ! ਤਵ ਰੂਪਂ ਸਰਸ੍ਵਤਿ ॥ ੨੩.

ਤਿੰਨ ਸਮੇਂ, ਤਿੰਨ ਹਾਲਤਾਂ, ਪਿਤਰ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਾਤਰਾਵਾਂ, ਹੇ ਸਰਸਵਤੀ! ਤੇਰਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ।

ਵਿਭਿਨ੍ਨਦਰ੍ਸ਼ਿਨਾਮਾਦ੍ਯਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਹਿ ਸਨਾਤਨਾਃ । ਸੋਮਸਂਸ੍ਥਾ ਹਵਿਃ ਸਂਸ੍ਥਾਃ ਪਾਕਸਂਸ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤ ਯਾਃ ॥ ੨੩.

ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਆਦਿ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ: ਸੱਤ ਸੋਮ ਯਜਨ, ਸੱਤ ਹਵਨ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਪਕਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਭੇਟਾਂ।

ਤਾਸ੍ਤ੍ਵਦੁਚ੍ਚਾਰਣਾਦ੍ਦੇਵਿ ! ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਭਿਃ । ਅਨਿਰ੍ਦੇਸ਼੍ਯਂ ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਯਦਰ੍ਧਮਾਤ੍ਰਾਨ੍ਵਿਤਂ ਪਰਮ੍ ॥ ੨੩.

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਇਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੇ ਇਕ ਹੋਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੱਧੀ ਮਾਤਰਾ ਵੀ ਹੈ।

ਅਵਿਕਾਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ਯਂ ਦਿਵ੍ਯਂ ਪਰਿਣਾਮਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਤਵੈਤਤ੍ਪਰਮਂ ਰੂਪਂ ਯਨ੍ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਮਯੋਦਿਤੁਮ੍ ॥ ੨੩.

ਜੋ ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਨਾਸ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਦਿਵਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ—ਇਹ ਤੇਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।

ਨ ਚਾਸ੍ਯੇ ਨ ਚ ਤਜ੍ਜਿਹ੍ਵਾ ਤਾਮ੍ਰੋष੍ਠਾਦਿਭਿਰੁਚ੍ਯਤੇ । ਇਨ੍ਦ੍ਰੋऽਪਿ ਵਸਵੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕੌ ਜ੍ਯੋਤਿਰੇਵ ਚ ॥ ੨੩.

ਉਸ ਰੂਪ ਦੀ ਨਾ ਜੀਭ ਹੈ, ਨਾ ਲਾਲ ਹੋਠ ਹਨ, ਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਅੰਗ। ਇੰਦਰ, ਵਸੁ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚਾਨਣ ਵੀ—

ਵਿਸ਼੍ਵਾਵਾਸਂ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਂ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਂ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਸਾਂਖ੍ਯਵੇਦਾਨ੍ਤਵਾਦੋਕ੍ਤਂ ਬਹੁਸ਼ਾਖਾਸ੍ਥਿਰੀਕृਤਮ੍ ॥ ੨੩.

ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਦਾ ਰੂਪ, ਜਗਤ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ—ਸਾਂਖਿਆ ਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਈ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਅਨਾਦਿਮਧ੍ਯਨਿਧਨਂ ਸਦਸਨ੍ਨ ਸਦੇਵ ਯਤ੍ । ਏਕਨ੍ਤ੍ਵਨੇਕਂ ਨਾਪ੍ਯੇਕਂ ਭਵਭੇਦਸਮਾਸ਼੍ਰੈਤਮ੍ ॥ ੨੩.

ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਾ ਅੰਤ; ਜੋ ਹੈ ਤੇ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਸਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਕ ਹੈ ਤੇ ਅਨੇਕ ਹੈ, ਪਰ ਇਕ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।

ਅਨਾਖ੍ਯਂ षਡ੍ਗੁਣਾਖ੍ਯਞ੍ਚ ਵਰ੍ਗਾਖ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਸ਼੍ਰਯਮ੍ । ਨਾਨਾਸ਼ਕ੍ਤਿਮਤਾਮੇਕਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਵੈਭਵਿਕਂ ਪਰਮ੍ ॥ ੨੩.

ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਨਾਮ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਛੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ; ਜੋ ਅਨੇਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਕ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਸੁਖਾਸੁਖਂ ਮਹਾਸੌਖ੍ਯਰੂਪਂ ਤ੍ਵਯਿ ਵਿਭਾਵ੍ਯਤੇ । ਏਵਂ ਦੇਵਿ ! ਤ੍ਵਯਾ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਸਕਲਂ ਨਿष੍ਕਲਞ੍ਚ ਯਤ੍ । ਅਦ੍ਵੈਤਾਵਸ੍ਥਿਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਯਚ੍ਚ ਦ੍ਵੈਤੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ ੨੩.

ਸੁਖ ਤੇ ਦੁਖ, ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਦਾ ਰੂਪ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ! ਜੋ ਕੁਝ ਵਿਖੇ ਜਾਂ ਅਵਿਖੇ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮ ਜੋ ਅਦਵੈਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਦਵੈਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਯੇऽਰ੍ਥਾ ਨਿਤ੍ਯਾ ਯੇ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਚਾਨ੍ਯੇ ਯੇ ਵਾ ਸ੍ਥੂਲਾ ਯੇ ਚ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਤਿਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਃ । ਯੇ ਵਾ ਭੂਮੌ ਯੇऽਨ੍ਤਰੀਕ੍ਸ਼ੇऽਨ੍ਯਤੋ ਵਾ ਤੇषਾਂ ਤੇषਾਂ ਤ੍ਵਤ੍ਤ ਏਵੋਪਲਬ੍ਧਿਃ ॥ ੨੩.

ਜੋ ਵਸਤੂਆਂ ਸਦੀਵੀ ਹਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜੋ ਭਾਰੀ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਸੁਖਮ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹਨ; ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੇ ਹਨ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਹਨ—ਉਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਯਚ੍ਚਾਮੂਰ੍ਤਂ ਯਚ੍ਚ ਮੂਰ੍ਤਂ ਸਮਸ੍ਤਂ ਯਦ੍ਵਾ ਭੂਤੇष੍ਵੇਕਮੇਕਞ੍ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ । ਯਦ੍ਦਿਵ੍ਯਸ੍ਤਿ ਕ੍ਸ਼੍ਮਾਤਲੇ ਖੇऽਨ੍ਯਤੋ ਵਾ ਤ੍ਵਤ੍ਸਮ੍ਬਦ੍ਧਂ ਤ੍ਵਤ੍ਸ੍ਵਰੈਰ੍ਵ੍ਯਞ੍ਜਨੈਸ਼੍ਚ ॥ ੨੩.

ਜੋ ਰੂਪ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ; ਜੋ ਇਕ ਜਾਂ ਅਨੇਕ ਹੈ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ; ਜੋ ਦਿਵਿਆ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਸੁਰਾਂ ਤੇ ਅੱਖਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਜਡ ਉਵਾਚ ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤਾ ਤਦਾ ਦੇਵੀ ਵਿष੍ਣੋਰ੍ਜਿਹ੍ਵਾ ਸਰਸ੍ਵਤੀ । ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਨਾਗਮਸ਼੍ਵਤਰਂ ਤਤਃ ॥ ੨੩.

ਜੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਜੀਭ, ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨਾਗ ਅਸ਼ਵਤਰਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯੁਵਾਚ ਵਰਂ ਤੇ ਕਮ੍ਬਲਭ੍ਰਾਤਃ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਾਮ੍ਯੁਰਗਾਧਿਪ ! । ਤਦੁਚ੍ਯਤਾਂ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਯਤ੍ਤੇ ਮਨਸਿ ਵਰ੍ਤਤੇ ॥ ੨੩.

ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਕੰਬਲਾ ਦੇ ਭਰਾ, ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ; ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਗ, ਮੈਂ ਉਹ ਦੇਵਾਂਗੀ।

ਅਸ਼੍ਵਤਰ ਉਵਾਚ ਸਹਾਯਂ ਦੇਹਿ ਦੇਵਿ ! ਤ੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕਮ੍ਬਲਮੇਵ ਮੇ । ਸਮਸ੍ਤਸ੍ਵਰਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮੁਭਯੋਃ ਸਂਪ੍ਰਯਚ੍ਛ ਚ ॥ ੨੩.

ਅਸ਼ਵਤਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ! ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕੰਬਲਾ ਨੂੰ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਦੇ। ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰ।

ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯੁਵਾਚ ਸਪ੍ਤ ਸ੍ਵਰਾ ਗ੍ਰਾਮਰਾਗਾਃ ਸਪ੍ਤ ਪਨ੍ਨਗਸਤ੍ਤਮ ! । ਗੀਤਕਾਨਿ ਚ ਸਪ੍ਤੈਵ ਤਾਵਤੀਸ਼੍ਚਾਪਿ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨਾਃ ॥ ੨੩.

ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ! ਸੱਤ ਸੁਰ, ਗ੍ਰਾਮ ਰਾਗ, ਸੱਤ ਗੀਤ ਅਤੇ ਇੰਨੇ ਹੀ ਮੂਰਛਨਾਵਾਂ ਵੀ।

ਤਾਲਾਸ਼੍ਚੈਕੋਨਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਥਾ ਗ੍ਰਾਮਤ੍ਰਯਞ੍ਚ ਯਤ੍ । ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਭਵਾਨ੍ ਗਾਤਾ ਕਮ੍ਬਲਸ਼੍ਚ ਤਥਾਨਘ ! ॥ ੨੩.

ਇਕਵੰਜਾ ਤਾਲ ਤੇ ਤਿੰਨ ਗ੍ਰਾਮਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਕੰਬਲਾ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋਗੇ।

ਜ੍ਞਾਸ੍ਯਸੇ ਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦੇਨ ਭੁਜਗੇਨ੍ਦ੍ਰਾਪਰਂ ਤਥਾ । ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਂ ਪਦਂ ਤਾਲਂ ਤ੍ਰਿਃ ਪ੍ਰਕਾਰਂ ਲਯਤ੍ਰਯਮ੍ ॥ ੨੩.

ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਉੱਚਤਮ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾ, ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪਦ, ਤਾਲ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਲਯਾ ਜਾਣ ਲਵੋਗੇ।

ਗਤਿਤ੍ਰਯਂ ਤਥਾ ਤਾਲਂ ਮਯਾ ਦਤ੍ਤਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍ । ਏਤਦ੍ਭਵਾਨ੍ਮਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਾਤ੍ਪਨ੍ਨਗੇਨ੍ਦ੍ਰਾਪਰਞ੍ਚ ਯਤ੍ ॥ ੨੩.

ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਚਾਲ ਤੇ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਤਾਲ ਮੈਂ ਦਿੱਤੇ ਹਨ; ਇਹ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਉੱਚਤਮ ਸੰਗੀਤ ਸਮੇਤ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਲਵੋਗੇ।

ਅਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਮਾਯਤ੍ਤਂ ਸ੍ਵਰਵ੍ਯਞ੍ਜਨਸਂਮਿਤਮ੍ । ਤਦਸ਼ੇषਂ ਮਯਾ ਦਤ੍ਤਂ ਭਵਤਃ ਕਮ੍ਬਲਸ੍ਯ ਚ ॥ ੨੩.

ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਸੁਰਾਂ ਤੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੇ ਕੰਬਲਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਤਥਾ ਨਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਭੂਰ੍ਲੋਕੇ ਪਾਤਾਲੇ ਚਾਪਿ ਪਨ੍ਨਗ । ਪ੍ਰਣੇਤਾਰੌ ਭਵਨ੍ਤੌ ਚ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਤਃ । ਪਾਤਾਲੇ ਦੇਵਲੋਕੇ ਚ ਭੂਰ੍ਲੋਕੇ ਚੈਵ ਪਨ੍ਨਗੌ ॥ ੨੩.

ਹੇ ਸੱਪ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ; ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਪਾਤਾਲ, ਦੇਵ ਲੋਕ ਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇਸ ਸਾਰੇ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋਵੋਗੇ।

ਜਡ ਉਵਾਚ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਾ ਤਦਾ ਦੇਵੀ ਸਰ੍ਵਜਿਹ੍ਵਾ ਸਰਸ੍ਵਤੀ । ਜਗਾਮਾਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸਦ੍ਯੋ ਨਾਗਸ੍ਯ ਕਮਲੇਕ੍ਸ਼ਣਾ ॥ ੨੩.

ਜੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਬੋਲ ਦੀ ਮਾਲਕ, ਸਰਸਵਤੀ, ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੱਪ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ।

ਤਯੋਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਯਥਾਵृਤ੍ਤਂ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰੋਃ ਸਰ੍ਵਮਜਾਯਤ । ਵਿਜ੍ਞਾਨਮੁਭਯੋਰਗ੍ਰ੍ਯਂ ਪਦਤਾਲਸ੍ਵਰਾਦਿਕਮ੍ ॥ ੨੩.

ਉਹ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ; ਪਦ, ਤਾਲ, ਸੁਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਗਿਆਨ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਗਈ।

ਤਤਃ ਕੈਲਾਸਸ਼ੈਲੇਨ੍ਦ੍ਰਸ਼ਿਖਰਸ੍ਥਿਤਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਗੀਤਕੈਃ ਸਪ੍ਤਭਿਰ੍ਨਾਗੌ ਤਨ੍ਤ੍ਰੀਲਯਸਮਨ੍ਵਿਤੌ ॥ ੨੩.

ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਸੱਪ, ਸੱਤ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਤੰਤਰੀ ਤੇ ਲਯਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਗਏ।

ਆਰਿਰਾਧਯਿषੂ ਦੇਵਮਨਙ੍ਗਾਙ੍ਗਹਰਂ ਹਰਮ੍ । ਪ੍ਰਚਕ੍ਰਤੁਃ ਪਰਂ ਯਤ੍ਨਮੁਭੌ ਸਂਹਤਵਾਕ੍ਕਲੌ ॥ ੨੩.

ਕਾਮ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਤੇ ਕਲਾ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਪੂਰਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ।

ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਨਿਸ਼ਾਯਾਂ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਸਨ੍ਧ੍ਯਯੋਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਤ੍ਪਰੌ । ਤਯੋਃ ਕਾਲੇਨ ਮਹਤਾ ਸ੍ਤੂਯਮਾਨੋ ਵृषਧ੍ਵਜਃ ॥ ੨੩.

ਸਵੇਰੇ, ਰਾਤ, ਦੁਪਹਿਰ ਤੇ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ, ਦੋਵੇਂ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹੇ; ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਜਦ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਵੱਛਾ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।

ਤੁਤੋष ਗੀਤਕੈਸ੍ਤੌ ਚ ਪ੍ਰਾਹੇਸ਼ੋ ਗृਹ੍ਯਤਾਂ ਵਰਃ । ਤਤਃ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯਾਸ਼੍ਵਤਰਃ ਕਮ੍ਬਲੇਨ ਸਮਂ ਤਦਾ ॥ ੨੩.

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ: 'ਇੱਕ ਵਰ ਮੰਗੋ।' ਫਿਰ, ਕੰਬਲਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਸ਼ਵਤਰਾ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

ਵ੍ਯਜ੍ਞਾਪਯਨ੍ਮਹਾਦੇਵਂ ਸ਼ਿਤਿਕਣ੍ਠਮੁਮਾਪਤਿਮ੍ । ਯਦਿ ਨੌ ਭਗਵਾਨ੍ ਪ੍ਰੀਤੋ ਦੇਵਦੇਵਸ੍ਤ੍ਰਿਲੋਚਨਃ ॥ ੨੩.

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਨੀਲੇ ਗਲੇ ਵਾਲੇ, ਉਮਾ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ: 'ਜੇਕਰ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਸਾਡੇ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈ—'