ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੁਤ੍ਰਾਵੂਚਤੁਃ ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਵਾਦਿਭਿਃ ਪੌਰੈਃ ਪੁਰਃ ਪृष੍ਠੇ ਚ ਸਂਵृਤਃ । ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਪ੍ਰਭਵਾਨਨ੍ਦਃ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਪਿਤੁਰ੍ਗृਹਮ੍ ॥ ੨੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।

ਪਿਤਾ ਚ ਤਂ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਮਾਤਾ ਚਾਨ੍ਯੇ ਚ ਬਾਨ੍ਧਵਾਃ । ਚਿਰਂ ਜੀਵੇਤਿ ਕਲ੍ਯਾਣੀਰ੍ਦਦੁਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਤਦਾਸ਼ਿषਃ ॥ ੨੩.

ਉਸ ਦੇ ਪਿਓ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਮਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਕਿ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਹੋਵੇ।

ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਤਤਃ ਸੋऽਥ ਕਿਮੇਤਦਿਤਿ ਵਿਸ੍ਮਿਤਃ । ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਪਿਤਰਂ ਤਾਤ ! ਸੋऽਸ੍ਮੈ ਸਮ੍ਯਕ੍ਤਦੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ ॥ ੨੩.

ਫਿਰ ਉਹ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, 'ਇਹ ਕੀ ਹੋਇਆ?' ਤੇ ਪਿਓ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।

ਸ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਤਾਂ ਮृਤਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹृਦਯੇष੍ਟਾਂ ਮਦਾਲਸਾਮ੍ । ਪਿਤਰੌ ਚ ਪੁਰੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਲਜ੍ਜਾਸ਼ੋਕਾਬ੍ਧਿਮਧ੍ਯਗਃ ॥ ੨੩.

ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਮਦਾਲਸਾ ਮਰ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਲੱਜਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।

ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਸਾ ਬਾਲਾ ਮਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨਿਧਨਂ ਗਤਮ੍ । ਤਤ੍ਯਾਜ ਜੀਵਿਤਂ ਸਾਧ੍ਵੀ ਧਿਙ੍ਮਾਂ ਨਿष੍ਠੁਰਮਾਨਸਮ੍ ॥ ੨੩.

ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਿਆ, 'ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ, ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ—ਕਿੰਨੀ ਚੰਗੀ ਸੀ! ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਮੈਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਸਖਤ ਦਿਲ ਤੇ।'

ਨृਸ਼ਂਸੋऽਹਮਨਾਰ੍ਯੋऽਹਂ ਵਿਨਾ ਤਾਂ ਮृਗਲੋਚਨਾਮ੍ । ਮਤ੍ਕृਤੇ ਨਿਧਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਂ ਯਜ੍ਜੀਵਾਮ੍ਯਤਿਨਿਰ੍ਘृਣਃ ॥ ੨੩.

'ਮੈਂ ਕਿੰਨਾ ਨਿਰਦਈ ਹਾਂ, ਕਿੰਨਾ ਮਾੜਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਮਿਰਗ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਮਰ ਗਈ, ਤੇ ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਉਸ ਦੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ—ਇਹ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਰਦਈ ਗੱਲ ਹੈ!'

ਪੁਨਃ ਸ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਪਰਿਸਂਸ੍ਤਭ੍ਯ ਮਾਨਸਮ੍ । ਮੋਹੋਦ੍ਗਮਮਪਾਸ੍ਯਾਸ਼ੁ ਨਿਃ ਸ਼੍ਵਸ੍ਯੋਚ੍ਛਵਸ੍ਯ ਚਾਤਰਃ ॥ ੨੩.

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੋਹ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਲੰਮੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਹੰਝੂ ਵਗਾਉਂਦਾ।

ਮृਤੇਤਿ ਸਾ ਮਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਤ੍ਯਜਾਮਿ ਯਦਿ ਜੀਵਿਤਮ੍ । ਕਿਂ ਮਯੋਪਕृਤਂ ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ਼੍ਲਾਘ੍ਯਮੇਤਤ੍ਤੁ ਯੋषਿਤਾਮ੍ ॥ ੨੩.

'ਜੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਮਰ ਗਈ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਛੱਡ ਬੈਠੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਲਈ ਕੀ ਚੰਗਾ ਕੀਤਾ? ਇਹ ਤਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਗੱਲ ਹੈ।'

ਯਦਿ ਰੋਦਿਮਿ ਵਾ ਦੀਨੋ ਹਾ ਪ੍ਰਿਯੇਤਿ ! ਵਦਨ੍ਮੁਹੁਃ । ਤਥਾਪ੍ਯਸ਼੍ਲਾਘ੍ਯਮੇਤਨ੍ਨੋ ਵਯਂ ਹਿ ਪੁਰੁषਾਃ ਕਿਲ ॥ ੨੩.

'ਜੇ ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਰੋਵਾਂ, 'ਹਾਏ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ!' ਆਖਦਾ ਰਹਾਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਕੋਈ ਵਧੀਆ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਆਖਰ ਮਰਦ ਹਾਂ।'

ਅਥ ਸ਼ੋਕਜਡੋ ਦੀਨੋऽਸृਜਾ ਹੀਨੋ ਮਲਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਵਿਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਤਤਃ ਪਰਿਭਵਾਸ੍ਪਦਮ੍ ॥ ੨੩.

'ਜਾਂ, ਜੇ ਮੈਂ ਦੁੱਖ ਕਰਕੇ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਵਾਂ, ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਗੰਦਾ ਤੇ ਦੁਖੀ, ਤਾਂ ਵੈਰੀਆਂ ਲਈ ਹਾਸੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਹੰਕਾਰਨਗੇ।'

ਮਯਾਰਿਸ਼ਾਤਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਰਾਜ੍ਞਃ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁषਣਂ ਪਿਤੁਃ । ਜੀਵਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਚਾਯਤ੍ਤਂ ਸਨ੍ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਂ ਤਤ੍ਕਥਂ ਮਯਾ ॥ ੨੩.

'ਮੈਨੂੰ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਹੈ, ਪਿਓ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ—ਫਿਰ ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਨ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?'

ਕਿਨ੍ਤ੍ਵਤ੍ਰ ਮਨ੍ਯੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਸ੍ਤ੍ਯਾਗੋ ਭਾਗਸ੍ਯ ਯੋषਿਤਃ । ਸ ਚਾਪਿ ਨੋਪਕਾਰਾਯ ਤਨ੍ਵਙ੍ਗ੍ਯਾਃ ਕਿਨ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਥਾ ॥ ੨੩.

ਇਥੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਹਿਲਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਛੱਡਣਾ ਹੀ ਕਰਤਬ ਹੈ; ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਮਯਾ ਨृਸ਼ਂਸ੍ਯਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨੋਪਕਾਰ੍ਯਪਕਾਰਿ ਚ । ਯਾ ਮਦਰ੍ਥੇऽਤ੍ਯਜਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤਦਰ੍ਥੇऽਲ੍ਪਮਿਦਂ ਮਮ ॥ ੨੩.

ਮੈਨੂੰ ਦਇਆ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਲਾਭ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ; ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਛੱਡ ਬੈਠੀ—ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕੰਮ ਉਸ ਲਈ ਹੈ।

ਪੁਤ੍ਰਾਵੂਚਤੁਃ ਇਤਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਤਿਂ ਸੋऽਥ ਨਿष੍ਪਾਦ੍ਯੋਦਕਦਾਨਿਕਮ੍ । ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚਾਨਨ੍ਤਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ऋਤਧ੍ਵਜਃ ॥ ੨੩.

ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਬਣਾਇਆ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ; ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਰਤਧਵਜ ਨੇ ਬੋਲਿਆ।

ऋਤਧ੍ਵਜ ਉਵਾਚ ਯਦਿ ਸਾ ਮਮ ਤਨ੍ਵਙ੍ਗੀ ਨ ਸ੍ਯਾਦ੍ਭਾਰ੍ਯਾ ਮਦਾਲਸਾ । ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਜਨ੍ਮਨਿ ਨਾਨ੍ਯਾ ਮੇ ਭਵਿਤ੍ਰੀ ਸਹਚਾਰਿਣੀ ॥ ੨੩.

ਰਤਧਵਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਮਦਾਲਸਾ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।

ਤਾਮृਤੇ ਮृਗਸ਼ਾਵਾਕ੍ਸ਼ੀਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਤਨਯਾਮਹਮ੍ । ਨ ਭੋਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਯੋषਿਤਂ ਕਾਞ੍ਚਿਦਿਤਿ ਸਤ੍ਯਂ ਮਯੋਦਿਤਮ੍ ॥ ੨੩.

ਉਸ ਮ੍ਰਿਗ-ਸਾਵਾ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਗੰਧਰਵ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਮਹਿਲਾ ਨਾਲ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਲੈਵਾਂਗਾ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਸੱਚੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।

ਸਦ੍ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣੀਂ ਪਤ੍ਨੀਂ ਤਾਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਗਜਗਾਮਿਨੀਮ੍,। ਕਾਞ੍ਚਿਨ੍ਨਾਙ੍ਗੀਕਰਿष੍ਯਾਮੀਤ੍ਯੇਤਤ੍ਸਤ੍ਯਂ ਮਯੋਦਿਤਮ੍ ॥ ੨੩.

ਉਸ ਗਜ-ਚਾਲ ਵਾਲੀ, ਸੱਚੀ ਧਰਮ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰਾਂਗਾ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਹੈ।

ਪੁਤ੍ਰਾਵੂਚਤੁਃ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਚ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭੋਗਾਨ੍ ਤਾਤ ! ਸਰ੍ਵਂਸ੍ਤਯਾ ਵਿਨਾ । ਕ੍ਰੀਡਨ੍ਨਾਸ੍ਤੇ ਸਮਂ ਤੁਲ੍ਯੈਰ੍ਵਯਸ੍ਯੈਃ ਸ਼ੀਲਸਮ੍ਪਦਾ ॥ ੨੩.

ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਾਤਾ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਸਤਰੀ ਸੁਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ ਚੰਗੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਤੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।

ਏਤਤ੍ਤਸ੍ਯ ਪਰਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਾਤ ! ਤਤ੍ਕੇਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ । ਕਰ੍ਤੁਮਤ੍ਯਰ੍ਥਦੁष੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਮੀਸ਼੍ਵਰੈਃ ਕਿਮੁਤੇਤਰੈਃ ॥ ੨੩.

ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਰਤਬ ਹੈ, ਪਿਤਾ! ਇਹ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ।

ਜਡ ਉਵਾਚ ਇਤਿ ਵਾਕ੍ਯਂ ਤਯੋਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਿਮਰ੍ਸ਼ਮਗਮਤ੍ਪਿਤਾ । ਵਿਮृਸ਼੍ਯ ਚਾਹ ਤੌ ਪੁਤ੍ਰੌ ਨਾਗਰਾਟ੍ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਨਿਵ ॥ ੨੩.

ਜੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ; ਸੋਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ, ਹੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ।

ਨਾਗਰਾਡਸ਼੍ਵਤਰ ਉਵਾਚ ਯਦ੍ਯਸ਼ਕ੍ਯਮਿਤਿ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਨ ਕਰਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਃ । ਕਰ੍ਮਣ੍ਯੁਦ੍ਯਮਮੁਦ੍ਯੋਗਹਾਨ੍ਯਾ ਹਾਨਿਸ੍ਤਤਃ ਪਰਮ੍ ॥ ੨੩.

ਨਾਗ-ਰਾਜ ਅਸ਼ਵਤਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਲੋਕ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਉੱਦਮ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੈ।

ਆਰਭੇਤ ਨਰਃ ਕਰ੍ਮ ਸ੍ਵਪੌਰੁषਮਹਾਪਯਨ੍ । ਨਿष੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਕਰ੍ਮਣੋ ਦੈਵੇ ਪੌਰੁषੇ ਚ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾ ॥ ੨੩.

ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਲਾ ਕੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕੰਮ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਕਿਸਮਤ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਦੋਵਾਂ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਦਹਂ ਤਥਾ ਯਤ੍ਨਂ ਕਰਿष੍ਯੇ ਪੁਤ੍ਰਕਾਵਿਤਃ । ਤਪਸ਼੍ਚਰ੍ਯਾਂ ਸਮਾਸ੍ਥਾਯ ਯਥੈਤਤ੍ਸਾਧ੍ਯਤੇऽਚਿਰਾਤ੍ ॥ ੨੩.

ਇਸ ਕਰਕੇ, ਪੁੱਤਰੋ, ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਤਪ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ ਕਿ ਇਹ ਜਲਦੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।

ਜਡ ਉਵਾਚ ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਨਾਗੇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਪ੍ਲਕ੍ਸ਼ਾਵਤਰਣਂ ਗਿਰੇਃ । ਤੀਰ੍ਥਂ ਹਿਮਵਤੋ ਗਤ੍ਵਾ ਤਪਸ੍ਤੇਪੇ ਸੁਦੁਸ਼੍ਚਰਮ੍ ॥ ੨੩.

ਜੜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਨਾਗਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪਲਕਸ਼ਾਵਤਰਨ ਤੀਰਥ ਤੇ ਗਿਆ, ਤੇ ਉੱਥੇ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰਿਆ।

ਤੁष੍ਟਾਵ ਗੀਰ੍ਭਿਸ਼੍ਚ ਤਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਦੇਵੀਂ ਸਰਸ੍ਵਤੀਮ੍ । ਤਨ੍ਮਨਾ ਨਿਯਤਾਹਾਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿषਵਣਾਪ੍ਲੁਤਃ ॥ ੨੩.

ਉੱਥੇ, ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਨਿਯਮਤ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਕਰਦਾ ਤੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ।

ਅਸ਼੍ਵਤਰ ਉਵਾਚ ਜਗਦ੍ਧਾਤ੍ਰੀਮਹਂ ਦੇਵੀਮਾਰਿਰਾਧਯਿषੁਃ ਸ਼ੁਭਾਮ੍ । ਸ੍ਤੋष੍ਯੇ ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਯੋਨਿਂ ਸਰਸ੍ਵਤੀਮ੍ ॥ ੨੩.

ਅਸ਼ਵਤਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਜਨਨੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਮਾ ਕੇ ਵਡਿਆਈ ਕਰਾਂਗਾ।

ਸਦਸਦ੍ਦੇਵਿ ! ਸਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਵਚ੍ਚਾਰ੍ਥਵਤ੍ਪਦਮ੍ । ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਵਯ੍ਯਸਂਯੋਗਂ ਯੋਗਵਦ੍ਦੇਵਿ ! ਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍ ॥ ੨੩.

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਜੋ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸੱਚਾ, ਥੋੜਾ, ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਅਰਥ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜੋ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਤੇਰੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਤ੍ਵਮਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪਰਂ ਦੇਵਿ ! ਯਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਮ੍ । ਅਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪਰਮਂ ਦੇਵਿ ! ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਪਰਮਾਣੁਵਤ੍ ॥ ੨੩.

ਤੂੰ ਅਟੱਲ, ਸਰਵੋਚ ਦੇਵੀ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਅਟੱਲ, ਸਰਵੋਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਰੂਪ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਅਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪਰਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਿਸ਼੍ਵਞ੍ਚੈਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਰਾਤ੍ਮਕਮ੍ । ਦਾਰੁਣ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੋ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਭੌਮਾਸ਼੍ਚ ਪਰਮਾਣਵਃ ॥ ੨੩.

ਅਟੱਲ, ਸਰਵੋਚ ਬ੍ਰਹਮ ਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਨਾਸਵੰਤ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਹੈ; ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਕਣ ਹਨ।