ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੁਤ੍ਰ ਉਵਾਚ ਤਤੋ ਵਿਪ੍ਰਃ ਸਮੁਤ੍ਤਸ੍ਥੌ ਵ੍ਯਾਧਿਮੁਕ੍ਤਃ ਪੁਨਰ੍ਯੁਵਾ । ਸ੍ਵਭਾਭਿਰ੍ਭਾਸਯਨ੍ ਵੇਸ਼੍ਮ ਵृਨ੍ਦਾਰਕ ਇਵਾਜਰਃ॥੧੬.

ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਠ ਗਿਆ, ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਮੁੜ ਜਵਾਨ, ਆਪਣੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਘਰ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਅਮਰ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ।

ਤਤੋऽਪਤਤ੍ ਪੁष੍ਪਵृष੍ਟਿਰ੍ਦੇਵਵਾਦ੍ਯਾਦਿਨਿਸ੍ਵਨਃ । ਲੇਭਿਰੇ ਚ ਮੁਦਂ ਦੇਵਾ ਅਨਸੂਯਾਮਥਾਬ੍ਰੁਵਨ੍॥੧੬.

ਫਿਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰ ਵੱਜੀ, ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ; ਉਹ ਅਨਸੂਯਾ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ।

ਦੇਵਾ ਊਚੁਃ ਵਰਂ ਵृਣੀष੍ਵ ਕਲ੍ਯਾਣਿ ਦੇਵਕਾਰ੍ਯਂ ਮਹਤ੍ ਕृਤਮ੍ । ਤ੍ਵਯਾ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਤੋ ਦੇਵਾ ਵਰਦਾਸ੍ਤੇ ਤਪਸ੍ਵਿਨਿ॥੧੬.

ਦੇਵਤੇ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਹੇ ਭਾਗਵਤੀ, ਵਰ ਮੰਗ! ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਤਪਸਵਿਨੀ, ਦੇਵਤੇ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਅਨਸੂਯੋਵਾਚ ਯਦਿ ਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ ਮੇ ਪਿਤਾਮਹਪੁਰੋਗਮਾਃ । ਵਰਦਾ ਵਰਯੋਗ੍ਯਾ ਚ ਯਦ੍ਯਹਂ ਭਵਤਾਂ ਮਤਾ॥੧੬.

ਅਨਸੂਯਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਪਿਤਾਮਹ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ ਹਨ, ਜੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਵਰ ਮੰਗਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹਾਂ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਸਮਝਦੇ ਹੋ—

ਤਦ੍ਯਾਨ੍ਤੁ ਮਮ ਪੁਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ-ਵਿष੍ਣੁ-ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਾਃ । ਯੋਗਞ੍ਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਂ ਭਰ੍ਤृਸਹਿਤਾ ਕ੍ਲੇਸ਼ਮੁਕ੍ਤਯੇ॥੧੬.

ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣ ਜਾਣ, ਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਜੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੇ।

ਏਵਮਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਤਾਂ ਦੇਵਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮ-ਵਿष੍ਣੁ-ਸ਼ਿਵਾਦਯਃ । ਪ੍ਰੋਕ੍ਤ੍ਵਾ ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਮਨੁਮਾਨ੍ਯ ਤਪਸ੍ਵਿਨੀਮ੍॥੧੬.

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇ,' ਤੇ ਉਸ ਤਪਸਵਿਨੀ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਢੰਗ ਸੀ, ਉਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ।

ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ ਪੁਤ੍ਰਾਵੂਚਤੁਃ ਸ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਃ ਸਂਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵੇਗਾਦਾਤ੍ਮਪੁਰਂ ਤਤਃ । ਪਿਤ੍ਰੋਰ੍ਵਵਨ੍ਦਿषੁਃ ਪਾਦੌ ਦਿਦृਕ੍ਸ਼ੁਸ਼੍ਚ ਮਦਾਲਸਾਮ੍ ॥ ੨੩.

ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਜਦ ਆਪਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਸੀਸ ਨਿਵਾਇਆ, ਤੇ ਮਦਾਲਸਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਤੜਪ ਸੀ।

ਦਦਰ੍ਸ਼ ਜਨਮੁਦ੍ਵਿਗ੍ਨਮਪ੍ਰਹृष੍ਟਮੁਖਂ ਪੁਰਃ । ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਵਿਸ੍ਮਿਤਾਕਾਰਂ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਵਦਨਂ ਤਤਃ ॥ ੨੩.

ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਤਤ ਤੇ ਉਦਾਸ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ; ਫਿਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਪਏ।

ਅਨ੍ਯਮੁਤ੍ਫੁਲ੍ਲਨਯਨਂ ਦਿष੍ਟ੍ਯਾ ਦਿष੍ਟ੍ਯੇਤਿਵਾਦਿਨਮ੍ । ਪਰਿष੍ਵਜਨ੍ਤਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਤਿਕੌਤੂਹਲਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ॥ ੨੩.

ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖਿੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, 'ਵਾਹ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ!' ਆਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ।

ਚਿਰਂ ਜੀਵੋਰੁਕਲ੍ਯਾਣ ! ਹਤਾਸ੍ਤੇ ਪਰਿਪਨ੍ਥਿਨਃ । ਪਿਤ੍ਰੋਃ ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਯ ਮਨਸ੍ਤਥਾਸ੍ਮਾਕਮਕਣ੍ਟਕਮ੍ ॥ ੨੩.

'ਤੇਰੇ ਜੀਵਣ ਲੰਮੇ ਹੋਣ, ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ! ਤੇਰੇ ਵੈਰੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ, ਤੇ ਸਾਡੇ ਦੁੱਖ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ।'

ਪੁਤ੍ਰਾਵੂਚਤੁਃ ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਵਾਦਿਭਿਃ ਪੌਰੈਃ ਪੁਰਃ ਪृष੍ਠੇ ਚ ਸਂਵृਤਃ । ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਣਪ੍ਰਭਵਾਨਨ੍ਦਃ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਪਿਤੁਰ੍ਗृਹਮ੍ ॥ ੨੩.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।

ਪਿਤਾ ਚ ਤਂ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਮਾਤਾ ਚਾਨ੍ਯੇ ਚ ਬਾਨ੍ਧਵਾਃ । ਚਿਰਂ ਜੀਵੇਤਿ ਕਲ੍ਯਾਣੀਰ੍ਦਦੁਸ੍ਤਸ੍ਮੈ ਤਦਾਸ਼ਿषਃ ॥ ੨੩.

ਉਸ ਦੇ ਪਿਓ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਮਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਕਿ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਹੋਵੇ।

ਪ੍ਰਣਿਪਤ੍ਯ ਤਤਃ ਸੋऽਥ ਕਿਮੇਤਦਿਤਿ ਵਿਸ੍ਮਿਤਃ । ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਪਿਤਰਂ ਤਾਤ ! ਸੋऽਸ੍ਮੈ ਸਮ੍ਯਕ੍ਤਦੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ ॥ ੨੩.

ਫਿਰ ਉਹ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, 'ਇਹ ਕੀ ਹੋਇਆ?' ਤੇ ਪਿਓ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।

ਸ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਤਾਂ ਮृਤਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਹृਦਯੇष੍ਟਾਂ ਮਦਾਲਸਾਮ੍ । ਪਿਤਰੌ ਚ ਪੁਰੋ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਲਜ੍ਜਾਸ਼ੋਕਾਬ੍ਧਿਮਧ੍ਯਗਃ ॥ ੨੩.

ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਮਦਾਲਸਾ ਮਰ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਲੱਜਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।

ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਸਾ ਬਾਲਾ ਮਾਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨਿਧਨਂ ਗਤਮ੍ । ਤਤ੍ਯਾਜ ਜੀਵਿਤਂ ਸਾਧ੍ਵੀ ਧਿਙ੍ਮਾਂ ਨਿष੍ਠੁਰਮਾਨਸਮ੍ ॥ ੨੩.

ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਿਆ, 'ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ, ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ—ਕਿੰਨੀ ਚੰਗੀ ਸੀ! ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਮੈਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਸਖਤ ਦਿਲ ਤੇ।'

ਨृਸ਼ਂਸੋऽਹਮਨਾਰ੍ਯੋऽਹਂ ਵਿਨਾ ਤਾਂ ਮृਗਲੋਚਨਾਮ੍ । ਮਤ੍ਕृਤੇ ਨਿਧਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਂ ਯਜ੍ਜੀਵਾਮ੍ਯਤਿਨਿਰ੍ਘृਣਃ ॥ ੨੩.

'ਮੈਂ ਕਿੰਨਾ ਨਿਰਦਈ ਹਾਂ, ਕਿੰਨਾ ਮਾੜਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਮਿਰਗ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਮਰ ਗਈ, ਤੇ ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਉਸ ਦੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹਾਂ—ਇਹ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਰਦਈ ਗੱਲ ਹੈ!'

ਪੁਨਃ ਸ ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਪਰਿਸਂਸ੍ਤਭ੍ਯ ਮਾਨਸਮ੍ । ਮੋਹੋਦ੍ਗਮਮਪਾਸ੍ਯਾਸ਼ੁ ਨਿਃ ਸ਼੍ਵਸ੍ਯੋਚ੍ਛਵਸ੍ਯ ਚਾਤਰਃ ॥ ੨੩.

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੋਹ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਲੰਮੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਹੰਝੂ ਵਗਾਉਂਦਾ।

ਮृਤੇਤਿ ਸਾ ਮਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਤ੍ਯਜਾਮਿ ਯਦਿ ਜੀਵਿਤਮ੍ । ਕਿਂ ਮਯੋਪਕृਤਂ ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ਼੍ਲਾਘ੍ਯਮੇਤਤ੍ਤੁ ਯੋषਿਤਾਮ੍ ॥ ੨੩.

'ਜੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਕਰਕੇ ਮਰ ਗਈ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਛੱਡ ਬੈਠੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਲਈ ਕੀ ਚੰਗਾ ਕੀਤਾ? ਇਹ ਤਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਵਧੀਆ ਗੱਲ ਹੈ।'

ਯਦਿ ਰੋਦਿਮਿ ਵਾ ਦੀਨੋ ਹਾ ਪ੍ਰਿਯੇਤਿ ! ਵਦਨ੍ਮੁਹੁਃ । ਤਥਾਪ੍ਯਸ਼੍ਲਾਘ੍ਯਮੇਤਨ੍ਨੋ ਵਯਂ ਹਿ ਪੁਰੁषਾਃ ਕਿਲ ॥ ੨੩.

'ਜੇ ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਰੋਵਾਂ, 'ਹਾਏ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ!' ਆਖਦਾ ਰਹਾਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਕੋਈ ਵਧੀਆ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਆਖਰ ਮਰਦ ਹਾਂ।'

ਅਥ ਸ਼ੋਕਜਡੋ ਦੀਨੋऽਸृਜਾ ਹੀਨੋ ਮਲਾਨ੍ਵਿਤਃ । ਵਿਪਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਤਤਃ ਪਰਿਭਵਾਸ੍ਪਦਮ੍ ॥ ੨੩.

'ਜਾਂ, ਜੇ ਮੈਂ ਦੁੱਖ ਕਰਕੇ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਵਾਂ, ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਗੰਦਾ ਤੇ ਦੁਖੀ, ਤਾਂ ਵੈਰੀਆਂ ਲਈ ਹਾਸੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਹੰਕਾਰਨਗੇ।'

ਮਯਾਰਿਸ਼ਾਤਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਰਾਜ੍ਞਃ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁषਣਂ ਪਿਤੁਃ । ਜੀਵਿਤਂ ਤਸ੍ਯ ਚਾਯਤ੍ਤਂ ਸਨ੍ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਂ ਤਤ੍ਕਥਂ ਮਯਾ ॥ ੨੩.

'ਮੈਨੂੰ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਹੈ, ਪਿਓ ਰਾਜੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ—ਫਿਰ ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਨ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?'

ਕਿਨ੍ਤ੍ਵਤ੍ਰ ਮਨ੍ਯੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਸ੍ਤ੍ਯਾਗੋ ਭਾਗਸ੍ਯ ਯੋषਿਤਃ । ਸ ਚਾਪਿ ਨੋਪਕਾਰਾਯ ਤਨ੍ਵਙ੍ਗ੍ਯਾਃ ਕਿਨ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਥਾ ॥ ੨੩.

ਇਥੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਹਿਲਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਛੱਡਣਾ ਹੀ ਕਰਤਬ ਹੈ; ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਮਯਾ ਨृਸ਼ਂਸ੍ਯਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨੋਪਕਾਰ੍ਯਪਕਾਰਿ ਚ । ਯਾ ਮਦਰ੍ਥੇऽਤ੍ਯਜਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤਦਰ੍ਥੇऽਲ੍ਪਮਿਦਂ ਮਮ ॥ ੨੩.

ਮੈਨੂੰ ਦਇਆ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਲਾਭ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ; ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਛੱਡ ਬੈਠੀ—ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕੰਮ ਉਸ ਲਈ ਹੈ।

ਪੁਤ੍ਰਾਵੂਚਤੁਃ ਇਤਿ ਕृਤ੍ਵਾ ਮਤਿਂ ਸੋऽਥ ਨਿष੍ਪਾਦ੍ਯੋਦਕਦਾਨਿਕਮ੍ । ਕ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚਾਨਨ੍ਤਰਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ऋਤਧ੍ਵਜਃ ॥ ੨੩.

ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਬਣਾਇਆ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ; ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਰਤਧਵਜ ਨੇ ਬੋਲਿਆ।

ऋਤਧ੍ਵਜ ਉਵਾਚ ਯਦਿ ਸਾ ਮਮ ਤਨ੍ਵਙ੍ਗੀ ਨ ਸ੍ਯਾਦ੍ਭਾਰ੍ਯਾ ਮਦਾਲਸਾ । ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਜਨ੍ਮਨਿ ਨਾਨ੍ਯਾ ਮੇ ਭਵਿਤ੍ਰੀ ਸਹਚਾਰਿਣੀ ॥ ੨੩.

ਰਤਧਵਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਮਦਾਲਸਾ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।

ਤਾਮृਤੇ ਮृਗਸ਼ਾਵਾਕ੍ਸ਼ੀਂ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਤਨਯਾਮਹਮ੍ । ਨ ਭੋਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਯੋषਿਤਂ ਕਾਞ੍ਚਿਦਿਤਿ ਸਤ੍ਯਂ ਮਯੋਦਿਤਮ੍ ॥ ੨੩.

ਉਸ ਮ੍ਰਿਗ-ਸਾਵਾ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਗੰਧਰਵ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਮਹਿਲਾ ਨਾਲ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਲੈਵਾਂਗਾ—ਇਹ ਮੇਰੀ ਸੱਚੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।

ਸਦ੍ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣੀਂ ਪਤ੍ਨੀਂ ਤਾਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਗਜਗਾਮਿਨੀਮ੍,। ਕਾਞ੍ਚਿਨ੍ਨਾਙ੍ਗੀਕਰਿष੍ਯਾਮੀਤ੍ਯੇਤਤ੍ਸਤ੍ਯਂ ਮਯੋਦਿਤਮ੍ ॥ ੨੩.

ਉਸ ਗਜ-ਚਾਲ ਵਾਲੀ, ਸੱਚੀ ਧਰਮ ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰਾਂਗਾ—ਇਹ ਮੇਰਾ ਸੱਚਾ ਵਚਨ ਹੈ।

ਪੁਤ੍ਰਾਵੂਚਤੁਃ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਚ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭੋਗਾਨ੍ ਤਾਤ ! ਸਰ੍ਵਂਸ੍ਤਯਾ ਵਿਨਾ । ਕ੍ਰੀਡਨ੍ਨਾਸ੍ਤੇ ਸਮਂ ਤੁਲ੍ਯੈਰ੍ਵਯਸ੍ਯੈਃ ਸ਼ੀਲਸਮ੍ਪਦਾ ॥ ੨੩.

ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਾਤਾ ਦੇ ਬਿਨਾ, ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਸਤਰੀ ਸੁਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ ਚੰਗੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਤੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।

ਏਤਤ੍ਤਸ੍ਯ ਪਰਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਾਤ ! ਤਤ੍ਕੇਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ । ਕਰ੍ਤੁਮਤ੍ਯਰ੍ਥਦੁष੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਮੀਸ਼੍ਵਰੈਃ ਕਿਮੁਤੇਤਰੈਃ ॥ ੨੩.

ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਰਤਬ ਹੈ, ਪਿਤਾ! ਇਹ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ।