ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਏਕਾਨ੍ਤਰਾਸ਼ੀ ਵਸ਼੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਭਵ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਰਤਨ੍ਦ੍ਰਿਤਃ । ਤਤ੍ਰ ਯੋਗਾਪਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਬਾਹ੍ਯਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ॥੧੬.

ਥੋੜ੍ਹਾ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਲਸ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਭਿਖਾਰੀ ਬਣ; ਉਥੇ, ਯੋਗ ਵਿਚ ਲਗ ਕੇ, ਬਾਹਰਲੇ ਵਸਤਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿ।

ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਤਿ ਤਂ ਯੋਗਂ ਦੁਃ ਸ਼ਸਂਯੋਗਭੇषਜਮ੍ । ਮੁਕ੍ਤਿਹੇਤੁਮਨੌਪਮ੍ਯਮਨਾਖ੍ਯੇਯਮਸਙ੍ਗਿਨਮ੍ । ਯਤ੍ਸਂਯੋਗਾਨ੍ਨ ਤੇ ਯੋਗੋ ਭੂਯੋ ਭੂਤੈਰ੍ਭਵਿष੍ਯਤਿ॥੧੬.

ਫਿਰ ਤੂੰ ਉਹ ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ, ਜੋ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਅਦੁੱਤੀ ਤੇ ਬਿਆਨ ਨਾ ਹੋ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਉਸ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਮੁੜ ਭੂਤਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜੇਗਾ।

ਪਿਤੋਵਾਚ ਵਤ੍ਸ ਯੋਗਂ ਮਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਮੁਕ੍ਤਿਹੇਤੁਮਤਃ ਪਰਮ੍ । ਯੇਨ ਭੂਤੈਃ ਪੁਨਰ੍ਭੂਤੋ ਨੇਦृਗਃ ਖਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਮ੍॥੧੬.

ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁੱਤਰ, ਉਹ ਯੋਗ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਭੂਤਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਐਸਾ ਹਾਲ ਨਹੀਂ ਪਾਵਾਂ।

ਯਤ੍ਰਾਸਕ੍ਤਿਪਰਸ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਮਮ ਸਂਸਾਰਬਨ੍ਧਨੈਃ । ਨੈਤਿ ਯੋਗਮਯੋਗੋऽਪਿ ਤਂ ਯੋਗਮਧੁਨਾ ਵਦ॥੧੬.

ਉਹ ਯੋਗ ਜਿਸ ਵਿਚ, ਚਾਹੇ ਮਨ ਲਗਾ ਹੋਵੇ, ਮੇਰਾ ਆਪ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ, ਯੋਗ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਯੋਗ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।

ਸਂਸਾਰਾਦਿਤ੍ਯਤਾਪਾਰ੍ਤਿ-ਵਿਪ੍ਲੁष੍ਯਦ੍ਦੇਹਮਾਨਸਮ੍ । ਬ੍ਰਹ੍ਮਜ੍ਞਾਨਾਮ੍ਬੁਸ਼ੀਤੇਨ ਸਿਞ੍ਚ ਮਾਂ ਵਾਕ੍ਯਵਾਰਿਣਾ॥੧੬.

ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਤੇ ਮਨ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦੇ ਠੰਢੇ ਬੋਲਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸੀਤਲ ਕਰ।

ਅਵਿਦ੍ਯਾਕृष੍ਣਸਰ੍ਪੇਣ ਦष੍ਟਂ ਤਦ੍ਵਿषਪੀਡਿਤਮ੍ । ਸ੍ਵਵਾਕ੍ਯਾਮृਤਪਾਨੇਨ ਮਾਂ ਜੀਵਯ ਪੁਨਰ੍ਮृਤਮ੍॥੧੬.

ਅਵਿਦਿਆ ਦੇ ਕਾਲੇ ਸੱਪ ਨੇ ਕਟਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ, ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਬੋਲਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਮੁੜ ਜੀਵੰਤ ਕਰ।

ਪੁਤ੍ਰ-ਦਾਰ-ਗृਹ-ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ-ਮਮਤ੍ਵਨਿਗਜਡਾਰ੍ਦਿਤਮ੍ । ਮਾਂ ਮੋਚਯੇष੍ਟਸਦ੍ਭਾਵ-ਵਿਜ੍ਞਾਨੋਦ੍ਘਾਟਨੈਸ੍ਤ੍ਵਰਨ੍॥੧੬.

ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਘਰ, ਜਮੀਨ ਦੀ ਮਮਤਾ ਦੇ ਹਾਥੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੱਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਸੱਚ ਤੇ ਚੰਗੇ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਮੁਕਤ ਕਰ।

ਪੁਤ੍ਰ ਉਵਾਚ ਸ਼ृਣੁ ਤਾਤ ! ਯਥਾ ਯੋਗੋ ਦਤ੍ਤਾਤ੍ਰੇਯੇਣ ਧੀਮਤਾ । ਅਲਰ੍ਕਾਯ ਪੁਰਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪृष੍ਟੇਨ ਵਿਸ੍ਤਰਾਤ੍॥੧੬.

ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣੋ, ਪਿਤਾ! ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੀਰਜਵਾਨ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਅਲਰਕ ਨੂੰ ਯੋਗ ਬਖੂਬੀ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ।

ਪਿਤੋਵਾਚ ਦਤ੍ਤਾਤ੍ਰੇਯਃ ਸੁਤਃ ਕਸ੍ਯ ਕਥਂ ਵਾ ਯੋਗਮੁਕ੍ਤਵਾਨ੍ । ਕਸ਼੍ਚਾਲਰ੍ਕੋ ਮਹਾਭਾਗੋ ਯੋ ਯੌਗਂ ਪਰਿਪृष੍ਟਵਾਨ੍॥੧੬.

ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਯੋਗ ਸਿਖਾਇਆ? ਇਹ ਅਲਰਕ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਯੋਗ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲਾ ਹੈ?

ਪੁਤ੍ਰ ਉਵਾਚ ਕੌਸ਼ਿਕੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਨੇऽਭਵਤ੍ ਪੁਰੇ । ਸੋऽਨ੍ਯਜਨ੍ਮਕृਤੈਃ ਪਾਪੈਃ ਕੁष੍ਠਰੋਗਾਤੁਰੋऽਭਵਤ੍॥੧੬.

ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੌਸ਼ਿਕ ਸੀ; ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕੁਸ਼ਟ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ।

ਤਂ ਤਥਾ ਵ੍ਯਾਧਿਤਂ ਭਾਰ੍ਯਾ ਪਤਿਂ ਦੇਵਮਿਵਾਰ੍ਚ੍ਚਯਤ੍ । ਪਾਦਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਙ੍ਗਸਂਵਾਹ-ਸ੍ਤ੍ਰਾਨਾਚ੍ਛਾਦਨਭੋਜਨੈਃ॥੧੬.

ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਮਾਰ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ—ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਮਲਿਸ਼, ਸਰੀਰ ਦੀ ਮਲਿਸ਼, ਨ੍ਹਾਉਣ, ਕਪੜੇ ਪਹਿਨਾਉਣ ਤੇ ਖਾਣਾ ਖਵਾਉਣ ਨਾਲ।

ਸ਼੍ਲੇष੍ਮ-ਮੂਤ੍ਰ-ਪੁਰੀषਾਸृਕ੍-ਪ੍ਰਵਾਹਕ੍ਸ਼ਾਲਨੇਨ ਚ । ਰਹਸ਼੍ਚੈਵੋਪਚਾਰੇਣ ਪ੍ਰਿਯਸਮ੍ਭਾषਣੇਨ ਚ॥੧੬.

ਉਹ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਕਫ਼, ਪਿਸ਼ਾਬ, ਗੰਦ ਅਤੇ ਖੂਨ ਨੂੰ ਧੋ ਕੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਸੀ।

ਸ ਤਯਾ ਪੂਜ੍ਯਮਾਨੋऽਪਿ ਸਦਾਤੀਵ ਵਿਨੀਤਯਾ । ਅਤੀਵ ਤੀਵ੍ਰਕੋਪਤ੍ਵਾਨ੍ਨਿਰ੍ਭਰ੍ਤ੍ਸਯਤਿ ਨਿष੍ਠੁਰਃ॥੧੬.

ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਹੁਤ ਨਿਮਰ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਪਤੀ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੜੀ ਤੇ ਨਿਰਦਈ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਡਾਂਟਦਾ ਸੀ।

ਤਥਾਪਿ ਪ੍ਰਣਤਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਤਮਮਨ੍ਯਤ ਦੈਵਤਮ੍ । ਤਂ ਤਥਾਪ੍ਯਤਿਬੀਭਤ੍ਸਂ ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਰੇष੍ਠਮਮਨ੍ਯਤ॥੧੬.

ਫਿਰ ਵੀ, ਉਹ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਦੀ ਸੀ; ਉਹ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਮਝਦੀ ਸੀ।

ਅਚਙ੍ਕ੍ਰਮਣਸ਼ੋਲੋऽਪਿ ਸ ਕਦਾਚਿਦ੍ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ । ਪ੍ਰਾਹ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਨਯਸ੍ਵੇਤਿ ਤ੍ਵਂ ਮਾਂ ਤਸ੍ਯਾ ਨਿਵੇਸ਼ਨਮ੍॥੧੬.

ਉਹ ਜੋ ਚਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਚਲੋ।'

ਯਾ ਸਾ ਵੇਸ਼੍ਯਾ ਮਯਾ ਦृष੍ਟਾ ਰਾਜਮਾਰ੍ਗੇ ਗृਹੋषਿਤਾ । ਤਾਂ ਮਾਂ ਪ੍ਰਾਪਯ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞੇ ! ਸੈਵ ਮੇ ਹृਦਿ ਵਰ੍ਤਤੇ॥੧੬.

‘ਉਹ ਵੈਸ਼ਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਤੇ ਘਰ ਵਾਲੀ ਦੇਖਿਆ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾ, ਧਰਮ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੀ! ਉਹ ਹੀ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।’

ਦृष੍ਟਾ ਸੂਰ੍ਯੋਦਯੇ ਬਾਲਾ ਰਾਤ੍ਰਿਸ਼੍ਚੇਯਮੁਪਾਗਤਾ । ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਸਾ ਮੇ ਹृਦਯਾਨ੍ਨਾਪਸਰ੍ਪਤਿ॥੧੬.

‘ਜਿਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੇਲੇ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆ ਗਈ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।’

ਯਦਿ ਸਾ ਚਾਰੁਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੀ ਪੀਨਸ਼੍ਰੋਣਿਪਯੋਧਰਾ । ਨੋਪਗੂਹਤਿ ਤਨ੍ਵਙ੍ਗੀ ਤਨ੍ਮਾਂ ਦ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਸਿ ਵੈ ਮृਤਮ੍॥੧੬.

‘ਜੇ ਉਹ ਸੋਹਣੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਹਿੱਪ ਤੇ ਛਾਤੀ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਗਲੇ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖੇਗੀ, ਪਤਲੀ।’

ਵਾਮਃ ਕਾਮੋ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਬਹੁਭਿਃ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥ੍ਯਤੇ ਚ ਸਾ । ਮਮਾਸ਼ਕ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਗਮਨੇ ਸਙ੍ਕੁਲਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾਤਿ ਮੇ॥੧੬.

‘ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਕੁੜੀ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੀ ਚਾਹਤ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਚੱਲਣ ਦੀ ਅਸਮਰਥਤਾ ਕਰਕੇ ਰਸਤਾ ਮੈਨੂੰ ਔਖਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।’

ਤਤ੍ ਤਦਾ ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਭਰ੍ਤੁਃ ਕਾਮਾਤੁਰਸ੍ਯ ਸਾ । ਤਤ੍ਪਤ੍ਨੀ ਸਤ੍ਕੁਲੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਮਹਾਭਾਗਾ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ॥੧੬.

ਉਸ ਪਤੀ ਦੇ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਪਤਨੀ ਜੋ ਉੱਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਸੀ, ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸੇਵਕ ਸੀ,

ਗਾਗ੍ਂ ਪਰਿਕਰਂ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਸ਼ੁਲ੍ਕਮਾਦਾਯ ਚਾਧਿਕਮ੍ । ਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਭਰ੍ਤਾਰਮਾਦਾਯ ਜਗਾਮ ਮृਦੁਗਾਮਿਨੀ॥੧੬.

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਬੰਨ੍ਹੇ, ਵਧੇਰੇ ਪੈਸਾ ਲਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ ਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲ ਪਈ।

ਨਿਸ਼ਿ ਮੇਘਾਸ੍ਤृਤੇ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਚਲਦ੍ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਿਤੇ । ਰਾਜਮਾਰ੍ਗੇ ਪ੍ਰਿਯਂ ਭਰ੍ਤੁਸ਼੍ਚਿਕੀਰ੍षਨ੍ਤੀ ਦ੍ਵਿਜਾਙ੍ਗਨਾ॥੧੬.

ਰਾਤ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਅਸਮਾਨ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚੱਲੀ।

ਪਥਿ ਸ਼ੂਲੇ ਤਥਾ ਪ੍ਰੋਤਮਚੌਰਂ ਯੌਰਸ਼ਙ੍ਕਯਾ । ਮਾਣ੍ਡਵ੍ਯਮਤਿਦੁਃ ਖਾਰ੍ਤਮਨ੍ਧਕਾਰੇऽਥ ਸ ਦ੍ਵਿਜਃ॥੧੬.

ਰਸਤੇ ਤੇ, ਇੱਕ ਚੋਰ ਜੋ ਚੋਰੀ ਦੇ ਸ਼ੱਕ 'ਚ ਸੂਲ ਤੇ ਲਟਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮਾਂਡਵਿਆ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਉਥੇ ਸੀ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।

ਪਤ੍ਨੀਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਸਮਾਰੂਢਸ਼੍ਚਾਲਯਾਮਾਸ ਕੌਸ਼ਿਕਃ । ਪਾਦਾਵਮਰ੍षਣਾਤ੍ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਮਾਣ੍ਡਵ੍ਯਸ੍ਤਮੁਵਾਚ ਹ॥੧੬.

ਪਤਨੀ ਦੇ ਮੋਢੇ ਤੇ ਪਤੀ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕੌਸ਼ਿਕਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ; ਮਾਂਡਵਿਆ, ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।

ਯੇਨਾਹਮੇਵਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੁਃ ਖਿਤਸ਼੍ਚਾਲਿਤਃ ਪਦਾ । ਦਸ਼ਾਂ ਕष੍ਟਾਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਸ ਪਾਪਾਤ੍ਮਾ ਨਰਾਧਮਃ॥੧੬.

‘ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਦੁਖੀ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਹਿਲਾਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ—ਉਹ ਪਾਪੀ ਤੇ ਨਿਕੰਮਾ ਮਨੁੱਖ—’

ਸੂਰ੍ਯੋਦਯੇऽਵਸ਼ਃ ਪ੍ਰਾਣੈਰ੍ਵਿਮੋਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ । ਭਾਸ੍ਕਰਾਲੋਕਨਾਦੇਵ ਸ ਵਿਨਾਸ਼ਮਵਾਪ੍ਸ੍ਯਤਿ॥੧੬.

‘ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੀ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਗਵਾ ਦੇਵੇਗਾ; ਸਿਰਫ਼ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।’

ਤਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾਤਤਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਂ ਸ਼ਾਪਮਤਿਦਾਰੁਣਮ੍ । ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਵ੍ਯਥਿਤਾ ਸੂਰ੍ਯੋ ਨੈਵੋਦਯਮੁਪੈष੍ਯਤਿ॥੧੬.

ਉਸ ਪਤੀ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਾਪ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਤਨੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਖੀ, 'ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹੇਗਾ ਹੀ ਨਹੀਂ।'

ਤਤਃ ਸੂਰ੍ਯੋਦਯਾਭਾਵਾਦਭਵਤ੍ ਸਨ੍ਤਤਾ ਨਿਸ਼ਾ । ਬਹੂਨ੍ਯਹਃ ਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਤਤੋ ਦੇਵਾ ਭਯਂ ਯਯੁਃ॥੧੬.

ਫਿਰ, ਸੂਰਜ ਨਾ ਚੜ੍ਹਣ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਲਗਾਤਾਰ ਰਹੀ; ਬਹੁਤ ਦਿਨ ਇਹ ਹਾਲਤ ਚੱਲੀ, ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਡਰ ਗਏ।

ਨਿਃ ਸ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯਵषਟ੍ਕਾਰ-ਸ੍ਵਧਾਸ੍ਵਾਹਾਵਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਕਥਂ ਨੁ ਖਲ੍ਵਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਨ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ ਸਂਕ੍ਸ਼ਯਂ ਜਗਤ੍॥੧੬.

ਜਦੋਂ ਪਾਠ, ਹਵਨ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਵੇਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ?