ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਮਾਸ਼੍ਲਿष੍ਯ ਕਣ੍ਠਂ ਰਾਜ੍ਞੋ ਨृਪਾਤ੍ਮਜਾ । ਕष੍ਟਸ਼ੋਕਸ਼ਤਾਧਾਰਾ ਵਿਲਲਾਪਾਰ੍ਤਯਾ ਗਿਰਾ॥੮.

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਗਲ੍ਹ ਲਾ ਲਿਆ, ਤੇ ਸੌਂ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਦਰਦ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਈ।

; ਰਾਜਪਤ੍ਨ੍ਯੁਵਾਚ ਰਾਜਨ੍ ! ਸ੍ਵਪ੍ਨੋऽਥ ਤਥ੍ਯਂ ਵਾ ਯਦੇਤਨ੍ਮਨ੍ਯਤੇ ਭਵਾਨ੍ । ਤਤ੍ ਕਥ੍ਯਤਾਂ ਮਹਾਭਾਗ ਮਨੋ ਵੈ ਮੁਹ੍ਯਤੇ ਮਮ॥੮.

; ਰਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਰਾਜਾ! ਇਹ ਸੁਪਨਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਦੱਸੋ ਜੀ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਉਲਝ ਗਿਆ ਹੈ।

ਯਦ੍ਯੇਤਦੇਵਂ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞ ਨਾਸ੍ਤਿ ਧਰ੍ਮੇ ਸਹਾਯਤਾ । ਤਥੈਵ ਵਿਪ੍ਰਦੇਵਾਦਿਪੂਜਨੇ ਪਾਲਨੇ ਭੁਵਃ॥੮.

ਜੇ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣੂ, ਤਾਂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ।

ਨਾਸ੍ਤਿ ਧਰ੍ਮਃ ਕੁਤਃ ਸਤ੍ਯਮਾਰ੍ਜਵਂ ਚਾਨृਸ਼ਂਸਤਾ । ਯਤ੍ਰ ਤ੍ਵਂ ਧਰ੍ਮਪਰਮਃ ਸ੍ਵਰਾਜ੍ਯਾਦਵਰੋਪਿਤਃ॥੮.

ਧਰਮ ਨਹੀਂ, ਸੱਚਾਈ ਨਹੀਂ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਦਇਆ ਨਹੀਂ, ਜਦ ਤੂੰ ਧਰਮ-ਭਗਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ।

ਇਤਿ ਤਸ੍ਯਾ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਨਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯੋष੍ਣਂ ਸਗਦ੍ਗਦਮ੍ । ਕਥਯਾਮਾਸ ਤਨ੍ਵਙ੍ਗ੍ਯਾ ਯਥਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਸ਼੍ਵਪਾਕਤਾ॥੮.

ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਗਰਮ ਆਹ ਭਰੀ ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੋਲ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਤਲੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਇਸ ਹਾਲਤ 'ਚ ਆ ਗਿਆ।

ਰੁਦਿਤ੍ਵਾ ਸਾਪਿ ਸੁਚਿਰਂ ਨਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯੋष੍ਣਞ੍ਚ ਦੁਃ ਖਿਤਾ । ਸ੍ਵਪੁਤ੍ਰਮਰਣਂ ਭੀਰੁਰ੍ਯਥਾਵृਤ੍ਤਂ ਨ੍ਯਵੇਦਯਤ੍॥੮.

ਉਹ ਵੀ, ਲੰਬਾ ਰੋ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਗਰਮ ਆਹ ਭਰੀ, ਤੇ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸਿਆ।

; ਰਾਜੋਵਾਚ ਪ੍ਰਿਯੇ ! ਨ ਰੋਚਯੇ ਦੀਰ੍ਘਂ ਕਾਲਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ਮੁਪਾਸਿਤੁਮ੍ । ਨਾਤ੍ਮਾਯਤ੍ਤਸ਼੍ਚ ਤਨ੍ਵਙ੍ਗਿ ਪਸ਼੍ਯ ਮੇ ਮਨ੍ਦਭਾਗ੍ਯਤਾਮ੍॥੮.

; ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਪਿਆਰੀ! ਮੈਂ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ; ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਮੇਰੇ ਹੱਥ 'ਚ ਨਹੀਂ, ਪਤਲੀਏ, ਵੇਖ ਮੇਰੀ ਮੰਦ-ਭਾਗਤਾ।

ਚਣ੍ਡਾਲੇਨਾਨਨੁਜ੍ਞਾਤਃ ਪ੍ਰਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯੇ ਜ੍ਵਲਨਂ ਯਦਿ । ਚਣ੍ਡਾਲਦਾਸਤਾਂ ਯਾਸ੍ਯੇ ਪੁਨਰਪ੍ਯਨ੍ਯਜਨ੍ਮਨਿ॥੮.

ਜੇ ਮੈਂ ਚੰਡਾਲ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅੱਗ 'ਚ ਵੜ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਅਗਲੇ ਜਨਮ 'ਚ ਵੀ ਚੰਡਾਲ ਦਾ ਗੁਲਾਮ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗਾ।

ਨਰਕੇ ਚ ਤਪਿष੍ਯਾਮਿ ਕੋਟਕਃ ਕृਮਿਭੋਜਨਃ । ਵੈਤਰਣ੍ਯਾਂ ਮਹਾਪੂਯ-ਵਸਾਸृਕ੍-ਸ੍ਨਾਯੁਪਿਚ੍ਛਿਲੇ॥੮.

ਨਰਕ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਕੀੜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਖਾਇਆ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਵੈਤਰਨੀ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਮਾੜੀ, ਖੂਨ, ਚਰਬੀ ਤੇ ਨਸਾਂ ਨਾਲ ਫਿਸਲਣ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।

ਅਸਿਪਤ੍ਰਵਨੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਛੇਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਦਾਰੁਣਮ੍ । ਤਾਪਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਮਹਾਰੌਰਵਰੌਰਵੌ॥੮.

ਅਸੀਪੱਤਰ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਭਿਆਨਕ ਕੱਟ-ਛਾਂਟ ਸਹਿਣੀ ਪਵੇਗੀ, ਜਾਂ ਮਹਾ-ਰੌਰਵ ਤੇ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਭੋਗਾਂਗਾ।

ਮਗ੍ਨਸ੍ਯ ਦੁਃ ਖਜਲਧੌ ਪਾਰਃ ਪ੍ਰਾਣਵਿਯੋਜਨਮ੍ । ਏਕੋऽਪਿ ਬਾਲਕੋ ਯੋऽਯਮਾਸੀਦ੍ਵਂਸ਼ਕਰਃ ਸੁਤਃ॥੮.

ਜੋ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਮੌਤ ਹੀ ਇਕਲਾ ਪਾਰ ਹੈ; ਤੇ ਇਹ ਇਕ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਵੰਸ਼ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਚਲਾ ਗਿਆ।

ਮਮ ਦੈਵਾਮ੍ਬੁਵੇਗੇਨ ਮਗ੍ਨਃ ਸੋऽਪਿ ਬਲੀਯਸਾ । ਕਥਂ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਵਿਮੁਞ੍ਚਾਮਿ ਪਰਾਯਤ੍ਤੋऽਸ੍ਮਿ ਦੁਰ੍ਗਤਃ॥੮.

ਮੇਰੇ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਹਲਚਲ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋ ਕੇ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਬੇਸਹਾਰਾ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?

ਅਥਵਾ ਨਾਰ੍ਤਿਨਾ ਕ੍ਲਿष੍ਟੋ ਨਰਃ ਪਾਪਮਵੇਕ੍ਸ਼ਤੇ । ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਦ੍ਦੁਃ ਸ਼ਂ ਨਾਸਿਪਤ੍ਰਵਨੇ ਤਥਾ॥੮.

ਜਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਾਨਵਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤਲਵਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ।

ਵੈਤਰਣ੍ਯਾਙ੍ਕੁਤਸ੍ਤਾਦृਗ੍ ਯਾਦृਸ਼ਂ ਪੁਤ੍ਰਵਿਪ੍ਲਵੇ । ਸੋऽਹਂ ਸੁਤਸ਼ਿਰੀਰੇਣ ਦੀਪ੍ਯਮਾਨੇ ਹੁਤਾਸ਼ਨੇ॥੮.

ਵੈਤਰਣੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕਾਂਟਿਆਂ ਵਾਲਾ ਦੁਖ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਾਲੇ ਦੁਖ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾੜਦੇ ਹੋਏ, ਉਹੀ ਦੁਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।

ਨਿਪਤਿष੍ਯਾਮਿ ਤਨ੍ਵਙ੍ਗਿ ਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਕੁਕृਤਂ ਮਮ । ਅਨੁਜ੍ਞਾਤਾ ਚ ਗਚ੍ਛ ਤ੍ਵਂ ਵਿਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਮ ਸੁਛਿਸ੍ਮਿਤੇ॥੮.

ਮੈਂ ਡਿੱਗ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਪਤਲੀ ਕਾਇਆ ਵਾਲੀ। ਮੇਰੇ ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ। ਹੁਣ ਤੂੰ, ਸੁੰਦਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਚਲੀ ਜਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।

ਮਮ ਵਾਕ੍ਯਞ੍ਚ ਤਨ੍ਵਙ੍ਗਿ ਨਿਬੋਧਾਦृਤਮਾਨਸਾ । ਯਦਿ ਦਤ੍ਤਂ ਯਦਿ ਹੁਤਂ ਗੁਰਵੋ ਯਦਿ ਤੋषਿਤਾਃ॥੮.

ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਪਤਲੀ ਕਾਇਆ ਵਾਲੀ, ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ। ਜੇ ਮੈਂ ਕਦੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਜੇ ਕਦੇ ਹਵਨ ਕੀਤਾ, ਜੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ—

ਪਰਤ੍ਰ ਸਙ੍ਗਮੋ ਭੂਯਾਤ੍ ਪੁਤ੍ਰੇਣ ਸਹ ਚ ਤ੍ਵਯਾ । ਇਹ ਲੋਕੇ ਕੁਤਸ੍ਤ੍ਵੇਤਦ੍ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਮਮੇਙ੍ਗਿਤਮ੍॥੮.

ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਤੇਰਾ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਇਹ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਤ੍ਵਯਾ ਸਹ ਮਮ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਗਮਨਂ ਪੁਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗਣੇ । ਯਨ੍ਮਯਾ ਹਸਤਾ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਰਹਸ੍ਯੇ ਵਾ ਸ਼ੁਚਿਸ੍ਮਿਤੇ॥੮.

ਤੈਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਤੇ ਜੇ ਮੈਂ, ਹੱਸਦੇ ਜਾਂ ਰਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਗਲਤ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਸੁੰਦਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ—

ਅਸ਼੍ਲੀਲਮੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਮਮ ਯਾਚਤਃ । ਰਾਜਪਤ੍ਨੀਤਿ ਗਰ੍ਵੇਣ ਨਾਵਜ੍ਞੇਯਃ ਸ ਤੇ ਦ੍ਵਿਜਃ । ਸਰ੍ਵਯਤ੍ਨੇਨ ਤੇ ਤੋष੍ਯਃ ਸ੍ਵਾਮਿਦੈਵਤਵਚ੍ਛੁਭੇ॥੮.

ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸ਼ਲੀਲ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਸਭ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਮਾਫੀ ਮੰਗਣ 'ਤੇ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ। ਰਾਣੀ ਹੋਣ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ, ਸੁਭਾਗਨ।

; ਰਾਜਪਤ੍ਨ੍ਯੁਵਾਚ ਅਹਮਪ੍ਯਤ੍ਰ ਰਾਜਰ੍षੇ ਦੀਪ੍ਯਮਾਨੇ ਹੁਤਾਸ਼ਨੇ । ਦੁਃ ਖਭਾਰਾਸਹਾਦ੍ਯੈਵ ਸਹ ਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਵੈ ਤ੍ਵਯਾ॥੮.

ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਮੈਂ ਵੀ, ਰਾਜਾ ਜੀ, ਅੱਜ ਇਹ ਦੁਖ ਦਾ ਭਾਰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂਗੀ।

; ਪਕ੍ਸ਼ਿਣ ਊਚੁਃ ਤਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਚਿਤਾਂ ਰਾਜਾ ਆਰੋਪ੍ਯ ਤਨਯਂ ਸ੍ਵਕਮ੍ । ਭਾਰ੍ਯਯਾ ਸਹਿਤਸ਼੍ਚਾਸੌ ਬਦ੍ਧਾਞ੍ਜਲਿਪੁਟਸ੍ਤਦਾ॥੮.

ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਚਿਤਾ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ। ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਥੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਚਿਨ੍ਤਯਨ੍ ਪਰਮਾਤ੍ਮਾਨਮੀਸ਼ਂ ਨਾਰਾਯਣਂ ਹਰਿਮ੍ । ਹृਤ੍ਕੋਟਰਗੁਹਾਸੀਨਂ ਵਾਸੁਦੇਵਂ ਸੁਰੇਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਅਨਾਦਿਨਿਧਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਕृष੍ਣਂ ਪੀਤਾਮ੍ਬਰਂ ਸ਼ੁਭਮ੍॥੮.

ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਨਾਰਾਇਣ, ਹਰੀ, ਜੋ ਦਿਲ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਆਦਿ ਤੇ ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਬ੍ਰਹਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਪੀਲੇ ਕਪੜੇ ਵਾਲਾ, ਸੁਭਾਗਾ—ਇਸ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਤਸ੍ਯ ਚਿਨ੍ਤਯਮਾਨਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਾਃ ਸਵਾਸਵਾਃ । ਧਰ੍ਮਂ ਪ੍ਰਮੁਖਤਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਸਮਾਜਗ੍ਮੁਸ੍ਤ੍ਵਰਾਨ੍ਵਿਤਾਃ॥੮.

ਜਦ ਉਹ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆ ਗਏ।

ਆਗਤ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰੋਚੁਸ੍ਤੇ ਭੋ ਭੋ ਰਾਜਨ੍ ! ਸ਼ृਣੁ ਪ੍ਰਭੋ । ਅਯਂ ਪਿਤਾਮਹਃ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍॥੮.

ਉਹ ਸਾਰੇ ਆ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: 'ਰਾਜਾ ਜੀ, ਸੁਣੋ! ਇੱਥੇ ਪਿਤਾਮਹ ਖੁਦ ਹਨ, ਤੇ ਧਰਮ ਭਗਵਾਨ ਵੀ ਸਵੈ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ।'

ਸਾਧ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਮਰੁਤੋ ਲੋਕਪਾਲਾਃ ਸਵਾਹਨਾਃ । ਨਾਗਾਃ ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਸਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਰੁਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾਸ਼੍ਵਿਨੌ॥੮.

ਸਾਧਿਆ, ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ, ਮਰੁਤ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਨਾਗ, ਸਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ, ਰੁਦ੍ਰ ਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨ ਵੀ—

ਏਤੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਚ ਬਹਵੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਤਥੈਵ ਚ । ਵਿਸ਼੍ਵਤ੍ਰਯੇਣ ਯੋ ਮਿਤ੍ਰਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕਿਤਃ ਪੁਰਾ॥੮.

ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਵੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ ਸੀ—

ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਤੇ ਮੈਤ੍ਰੀਮਿष੍ਟਞ੍ਚਾਹਰ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਤਿ । ਆਰੁਰੋਹ ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਧਰ੍ਮਃ ਸ਼ਕ੍ਰੋऽਥ ਗਾਧਿਜਃ॥੮.

ਹੁਣ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਧਰਮ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਗਾਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆ ਗਏ।

; ਧਰ੍ਮਿ ਉਵਾਚ ਮਾ ਰਾਜਨ੍ ! ਸਾਹਸਂ ਕਾਰ੍षੋਰ੍ਧਰ੍ਮੋऽਹਂ ਤ੍ਵਾਮੁਪਾਗਤਃ । ਤਿਤਿਕ੍ਸ਼ਾ-ਦਮ-ਸਤ੍ਯਾਦ੍ਯੈਃ ਸ੍ਵਗੁਣੈਃ ਪਰਿਤੋषਿਤਃ॥੮.

ਧਰਮ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਰਾਜਾ ਜੀ, ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਨਾ ਕਰ। ਮੈਂ ਧਰਮ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਤੇਰੀ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ, ਸੰਯਮ, ਸਚਾਈ ਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ।'

; ਇਨ੍ਦ੍ਰ ਉਵਾਚ ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰ ਮਾਹਭਾਗ ! ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਃ ਸ਼ਕ੍ਰੋऽਸ੍ਮਿਤੇऽਨ੍ਤਿਕਮ੍ । ਤ੍ਵਯਾ ਸਭਾਰ੍ਯਪੁਤ੍ਰੇਣ ਜਿਤਾ ਲੋਕਾਃ ਸਨਾਤਨਾਃ॥੮.

ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ, ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੇ! ਮੈਂ, ਸ਼ਕਰ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ, ਸਦਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ।'