ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਏਵਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹਿ ਮੇ ਬਾਲਂ ਮਾਤੁਰੁਤ੍ਸਙ੍ਗਸ਼ਾਯਿਨਮ੍ । ਸ੍ਮृਤਿਮਭ੍ਯਾਗਤੋ ਬਾਲੋ ਰੋਹਿਤਾਸ਼੍ਵੋऽਬ੍ਜਲੋਚਨਃ॥੮.

ਇਹ ਬੱਚਾ ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਲੈਟਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਰੋਹਿਤਾਸ਼ਵ, ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ।

ਸੋऽਪ੍ਯੇਤਾਮੇਵ ਮੇ ਵਤ੍ਸੋ ਵਯੋऽਵਸ੍ਥਾਮੁਪਾਗਤਃ । ਨੀਤੋ ਯਦਿ ਨ ਘੋਰੇਣ ਕृਤਾਨ੍ਤੇਨਾਤ੍ਮਨੋ ਵਸ਼ਮ੍॥੮.

ਉਹ ਵੀ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਉਮਰ ਤੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੇਕਰ ਉਸ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਮੌਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਨਾ ਲਿਆ ਹੋਵੇ।

; ਰਾਜਪਤ੍ਨ੍ਯੁਵਾਚ ਹਾ ਵਤ੍ਸ ! ਕਸ੍ਯ ਪਾਪਸ੍ਯ ਅਪਧ੍ਯਾਨਾਦਿਦਂ ਮਹਤ੍ । ਦੁਃ ਖਮਾਪਤਿਤਂ ਘੋਰਂ ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤੋ ਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ॥੮.

ਰਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹਾ ਪੁੱਤਰ! ਕਿਸੇ ਪਾਪੀ ਦੀ ਮੰਦੀ ਸੋਚ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਦੁਖ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

ਹਾ ਨਾਥ ! ਰਾਜਨ੍ ! ਭਵਤਾ ਮਾਮਨਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਦੁਃ ਖਿਤਾਮ੍ । ਕ੍ਵਾਪਿ ਸਨ੍ਤਿष੍ਠਤਾ ਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਸ਼੍ਰਬ੍ਧਂ ਸ੍ਥੀਯਤੇ ਕਥਮ੍॥੮.

ਹਾ ਸਵਾਮੀ! ਰਾਜਾ! ਮੈਨੂੰ ਦੁਖੀ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇ, ਐਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਿਵੇਂ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਟਿਕ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਰਾਜ੍ਯਨਾਸ਼ਃ ਸੁਹृਤ੍ਤ੍ਯਾਗੋ ਭਾਰ੍ਯਾਤਨਯਵਿਕ੍ਰਯਃ । ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਰਾਜਰ੍षੇਃ ਕਿਂ ਵਿਧੇ ! ਨ ਕृਤਂ ਤ੍ਵਯਾ॥੮.

ਰਾਜ ਖੋਣਾ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਚਣਾ—ਹੇ ਕਿਸਮਤ! ਹਰੀਚੰਦ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ?

ਇਤਿ ਤਸ੍ਯਾ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਤਸ਼੍ਚ੍ਯੁਤਃ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਭਿਜ੍ਞਾਯ ਦਯਿਤਾਂ ਪੁਤ੍ਰਞ੍ਚ ਨਿਧਨਂ ਗਤਮ੍॥੮.

ਉਸ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਪਛਾਣ ਲਿਆ।

ਕष੍ਟਂ ਸ਼ੈਵ੍ਯੇਯਮੇषਾ ਹਿ ਸ ਬਾਲੋऽਯਮਿਤੀਰਯਨ੍ । ਰੁਰੋਦ ਦੁਃ ਖਸਨ੍ਤਪ੍ਤੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਮਭਿਜਗਾਮ ਚ॥੮.

ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, 'ਹਾਏ, ਇਹ ਸ਼ੈਵਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ,' ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿਚ ਰੋ ਪਿਆ, ਫਿਰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

ਸਾ ਚ ਤਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਭਿਜ੍ਞਾਯ ਤਾਮਵਸ੍ਥਾਮੁਪਾਗਤਮ੍ । ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾ ਨਿਪਪਾਤਾਰ੍ਤਾ ਨਿਸ਼੍ਚੇष੍ਟਾ ਧਰਣੀਤਲੇ॥੮.

ਉਹ ਵੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਡਿੱਗ ਪਈ।

ਚੇਤਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਰਾਜਪਤ੍ਨੀ ਚ ਤੈ ਸਮਮ੍ । ਵਿਲੇਪਤੁਃ ਸੁਸਨ੍ਤਪ੍ਤੌ ਸ਼ੋਕਭਾਰਾਵਪੀਡਿਤੌ॥੮.

ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਤੇ ਰਾਣੀ ਇਕੱਠੇ, ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ।

; ਰਾਜੋਵਾਚ ਹਾ ਵਤ੍ਸ ! ਸੁਕੁਮਾਰਂ ਤੇ ਸ੍ਵਕ੍ਸ਼ਿਭ੍ਰੂਨਾਸਿਕਾਲਕਮ੍ । ਪਸ਼੍ਯਤੋ ਮੇ ਮੁਖਂ ਦੀਨਂ ਹृਦਯਂ ਕਿਂ ਨ ਦੀਰ੍ਯਤੇ॥੮.

ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਹਾਏ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ! ਤੇਰਾ ਨਰਮ ਚਿਹਰਾ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਭੰਵਾਂ, ਨੱਕ ਤੇ ਕਾਲਾ ਵਾਲ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਦੁਖੀ ਸੂਰਤ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦਾ?'

ਤਾਤ ! ਤਾਤੇਤਿ ਮਧੁਰਂ ਬ੍ਰੁਵਾਣਂ ਸ੍ਵਯਮਾਗਤਮ੍ । ਉਪਗੁਹ੍ਯ ਵਦਿष੍ਯੇ ਕਂ ਵਤ੍ਸ ! ਵਤ੍ਸੇਤਿ ਸੌਹृਦਾਤ੍॥੮.

'ਪੁੱਤਰ! ਪੁੱਤਰ!'—ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਵਾਂ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ 'ਪੁੱਤਰ! ਪੁੱਤਰ!' ਕਹਾਂ?

ਕਸ੍ਯ ਜਾਨੁਪ੍ਰਣੀਤੇਨ ਪਿਙ੍ਗੇਨ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਰੇਣੁਨਾ । ਮਮੋਤ੍ਤਰੀਯਮੁਤ੍ਸਙ੍ਗਂ ਤਥਾਙ੍ਗਂ ਮਲਮੇष੍ਯਤਿ॥੮.

ਹੁਣ ਕਿਸ ਦੇ ਘੁਟਣ, ਪੀਲੇ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ, ਮੇਰੇ ਉਪਰਲੇ ਕਪੜੇ ਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗੰਦੇ ਕਰਨਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਰਦਾ ਸੀ?

ਅਙ੍ਗਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਸਮ੍ਭੂਤੋ ਮਨੋਹृਦਯਨਨ੍ਦਨਃ । ਮਯਾ ਕੁਪਿਤ੍ਰਾ ਹਾ ਵਤ੍ਸ ! ਵਿਕ੍ਰੀਤੋ ਯੇਨ ਵਸ੍ਤੁਵਤ੍॥੮.

ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਦਿਲ ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ—ਹਾਏ ਪੁੱਤਰ!—ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਸਤੂ ਵਾਂਗ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ।

ਹृਤ੍ਵਾ ਰਾਜ੍ਯਮਸ਼ੇषਂ ਮੇ ਸਸਾਧਨਧਨਂ ਮਹਤ੍ । ਦੈਵਾਹਿਨਾ ਨृਸ਼ਂਸੇਨ ਦष੍ਟੋ ਮੇ ਤਨਯਸ੍ਤਤਃ॥੮.

ਸਾਰਾ ਰਾਜ, ਵੱਡਾ ਧਨ-ਸਮਾਨ ਗੁਆ ਕੇ, ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਕ੍ਰੂਰ ਸੱਪ ਵਲੋਂ ਡੱਸਿਆ ਗਿਆ।

ਅਹਂ ਦੈਵਾਹਿਦष੍ਟਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯਾਨਨਪਙ੍ਕਜਮ੍ । ਨਿਰੀਕ੍ਸ਼ਨ੍ਨਪਿ ਘੋਰੇਣ ਵਿषੇਣਾਨ੍ਧੀਕृਤੋऽਧੁਨਾ॥੮.

ਹੁਣ, ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਸੱਪ ਵਲੋਂ ਡੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਏਕਮੁਕ੍ਤ੍ਤਵਾ ਤਮਾਦਾਯ ਬਾਲਕਂ ਬਾष੍ਪਗਦ੍ਗਦਃ । ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਚ ਨਿਸ਼੍ਚੇष੍ਟੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਯਾ ਨਿਪਪਾਤ ਹ॥੮.

ਇਕਲੌਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਰਾਜਾ, ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

; ਰਾਜਪਤ੍ਨ੍ਯੁਵਾਚ ਅਯਂ ਸ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰਃ ਸ੍ਵਰੇਣੈਵੋਪਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ । ਵਿਦ੍ਵਜ੍ਜਨਮਨਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ॥੮.

ਰਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਇਹ ਹੀ ਉਹ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਹੈ—ਇਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੋਂ ਹੀ ਪਛਾਣ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਹੈ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਚੰਦ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।'

ਤਥਾਸ੍ਯ ਨਾਸਿਕਾ ਤੁਙ੍ਗਾ ਅਗ੍ਰਤੋऽਧੋਮੁਖਂ ਗਤਾ । ਦਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਮੁਕੁਲਪ੍ਰਖ੍ਯਾਃ ਖ੍ਯਾਤਕੀਰ੍ਤੇਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ॥੮.

ਇਸ ਦੀ ਨੱਕ ਉੱਚੀ ਤੇ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲਦੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਦੰਦ ਕਲੀ ਵਰਗੇ ਹਨ—ਇਹ ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ।

ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਮਾਗਤਃ ਕਸ੍ਮਾਦਦ੍ਯੈष ਸ ਨਰੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਅਪਹਾਯ ਪੁਤ੍ਰਸ਼ੋਕਂ ਸਾਪਸ਼੍ਯਤ੍ ਪਤਿਤਂ ਪਤਿਮ੍॥੮.

ਇਹ ਨਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅੱਜ ਸਮਸ਼ਾਨ ਕਿਉਂ ਆਇਆ? ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦੁਖ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।

ਪ੍ਰਕृष੍ਟਾ ਵਿਸ੍ਮਿਤਾ ਦੀਨਾ ਭਰ੍ਤृਪੁਤ੍ਰਾਧਿਪੀਡਿਤਾ । ਵੀਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੀ ਸਾ ਤਤੋऽਪਸ਼੍ਯਦ੍ ਭਰ੍ਤृਦਣ੍ਡਂ ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਮ੍॥੮.

ਵੱਡੀ ਪੀੜ੍ਹਾ, ਹੈਰਾਨੀ ਤੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪਤੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪਤੀ ਦੀ ਲਾਠੀ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਵਾਲੀ ਲੱਗੀ।

ਸ਼੍ਵਪਾਕਾਰ੍ਹਮਤੋ ਮੋਹਂ ਜਗਾਮਾਯਤਲੋਚਨਾ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਚੇਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ਨਕੈਃ ਸਗਦ੍ਗਦਮਭਾषਤ॥੮.

ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਭਟਕਾਏ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਡਾਲੀ ਦੀ ਹਾਲਤ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੋਸ਼ ਆਇਆ ਤੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ।

ਧਿਕ੍ ਤ੍ਵਾਂ ਦੈਵਾਤਿਕਰੁਣਾਂ ਨਿਰ੍ਮਰ੍ਯਾਦਂ ਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਮ੍ । ਯੇਨਾਯਮਮਰਪ੍ਰਖ੍ਯੋ ਨੀਤੋ ਰਾਜਾ ਸ਼੍ਵਪਾਕਤਾਮ੍॥੮.

ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਵੇ, ਓ ਬੇਦਰਦੀ ਤੇ ਨਿਰਮਰਯਾਦਾ ਕਿਸਮਤ! ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਚੰਡਾਲੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।

ਰਾਜ੍ਯਨਾਸ਼ਂ ਸੁਹृਤ੍ਤ੍ਯਾਗਂ ਭਾਰ੍ਯਾ-ਤਨਯਵਿਕ੍ਰਯਮ੍ । ਪ੍ਰਾਪਯਿਤ੍ਵਾਪਿ ਨੋ ਕੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚਣ੍ਡਾਲੋऽਯਂ ਕृਤੋ ਨृਪਃ॥੮.

ਰਾਜ ਗੁਆ ਕੇ, ਮਿਤਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਚ ਕੇ, ਤੂੰ ਇਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਵਾਲਾ ਚੰਡਾਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।

ਹਾ ਰਾਜਨ੍ ! ਜਾਤਸਨ੍ਤਾਪਾਮਿਤ੍ਥਂ ਮਾਂ ਧਰਣੀਤਲਾਤ੍ । ਉਤ੍ਥਾਪ੍ਯ ਨਾਦ੍ਯ ਪਰ੍ਯਙ੍ਕਮਾਰੋਹੇਤਿ ਕਿਮੁਚ੍ਯਤੇ॥੮.

ਹਾ ਰਾਜਾ! ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹਾਂ, ਅੱਜ ਕੋਈ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਪਲੰਗ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਬਿਠਾਉਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਦੇ ਸੀ; ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ?

ਨਾਦ੍ਯ ਪਸ਼੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਛਤ੍ਰਂ ਭृਙ੍ਗਾਰਮਥਵਾ ਪੁਨਃ । ਚਾਮਰਂ ਵ੍ਯਜਨਞ੍ਚਾਪਿ ਕੋऽਯਂ ਵਿਧਿਵਿਪਰ੍ਯਯਃ॥੮.

ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਰਾਜਸੀ ਛਤਰੀ, ਭੁੰਨ-ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਜਾਂ ਚਾਮਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਇਹ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਉਲਟਾ ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਿਆ?

ਯਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇ ਵ੍ਰਜਤਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਰਾਜਾਨੋ ਭृਤ੍ਯਤਾਂ ਗਤਾਃ । ਸ੍ਵੋਤ੍ਤਰੀਯੈਰਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ ਨੀਰਜਸ੍ਕਂ ਮਹੀਤਲਮ੍॥੮.

ਜਦ ਤੂੰ ਅੱਗੇ ਵੱਧਦਾ ਸੀ, ਹੋਰ ਰਾਜੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨੌਕਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਪਰਲੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੀ ਧੂੜ ਸਾਫ ਕਰਦੇ ਸੀ।

ਸੋऽਯਂ ਕਪਾਲਸਂਲਗ੍ਨ-ਘਟੀਘਟਨਿਰਨ੍ਤਰੇ । ਮृਤਨਿਰ੍ਮਾਲ੍ਯਸੂਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗੂਗ੍ਕੇਸ਼ੇ ਸੁਦਾਰੁਣੇ॥੮.

ਹੁਣ, ਗਲ੍ਹ 'ਤੇ ਖੋਪੜੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ, ਟੁੱਟੇ ਘੜਿਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਾਈ ਹੋਈ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਡਰਾਉਣਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਵਸਾਨਿਸ੍ਯਨ੍ਦਸਂਸ਼ੁष੍ਕ-ਮਹੀਪੁਟਕਮਣ੍ਡਿਤੇ । ਭਸ੍ਮਾਙ੍ਗਾਰਾਰ੍ਧਦਗ੍ਧਾਸ੍ਥਿ-ਮਜ੍ਜਾਸਙ੍ਘਟ੍ਟਭੀषਣੇ॥੮.

ਚਰਬੀ ਨਾਲ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪੱਟੀ ਲਾਈ ਹੋਈ, ਅੱਧ-ਸੜੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ, ਭਸਮ, ਤੇ ਮੱਜਾ ਨਾਲ ਡਰਾਉਣਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।

ਗृਧ੍ਰ-ਗੋਮਾਯੁਨਾਦਾਰ੍ਤਨष੍ਟਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਵਿਹਙ੍ਗਮੇ । ਚਿਤਾਧੂਮਾਤਤਿਰੁਚਾ ਨੀਲੀਕृਤਦਿਗਨ੍ਤਰੇ॥੮.

ਗਿੱਧ ਤੇ ਕੁੱਤੇ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਛੋਟੇ ਪੰਛੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਚਿਤਾ ਦੀ ਧੂੰਆਂ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾ ਨੀਲੀ ਹੋ ਗਈ।