ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਾਸ੍ਤੇਨ ਸਮ੍ਭੁਕ੍ਤਾ ਯਾਵਦ੍ਵਰ੍षਾਣਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ । ਅਤੀਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇ ਵਰ੍ष ਨੀਯਮਾਨੋ ਭਟੈਰ੍ਬਲਾਤ੍॥੮.

ਉਸਨੇ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਭੋਗੀਆਂ। ਜਦ ਬਾਰਵਾਂ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਜਬਰਦਸਤੀ ਘਸੀਟ ਲਿਆ।

ਯਮਂ ਸੋऽਪਸ਼੍ਯਦਾਕਾਰਾਦੁਵਾਚ ਚ ਨਰਾਧਿਪਮ੍ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕੋਪੋऽਯਂ ਦੁਰ੍ਨਿਵਾਰ੍ਯੋ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ॥੮.

ਉਸਨੇ ਯਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਯਮ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮਹਾਨ ਦੀ ਗੁੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।'

ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤੇ ਮृਤ੍ਯੁਮਪਿ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਤਿ ਸ ਕੌਸ਼ਿਕਃ । ਗਚ੍ਛ ਤ੍ਵਂ ਮਾਨੁषਂ ਲੋਕਂ ਦੁਃ ਖਸ਼ੇषਞ੍ਚ ਭੁਙ੍ਕ੍ਸ਼੍ਵ ਵੈ । ਗਤਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸ਼੍ਰੇਯਸ੍ਤਵ ਭਵਿष੍ਯਤਿ॥੮.

'ਉਹ ਕੌਸ਼ਿਕ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਵੀ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਮਨੁੱਖਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਬਾਕੀ ਦੁੱਖ ਭੋਗ। ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਰਾਜੇ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।'

ਵ੍ਯਤੀਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇ ਵਰ੍षੇ ਦੁਃ ਖਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਨਰਾਧਿਪਃ । ਅਨ੍ਤਰੀਕ੍ਸ਼ਾਚ੍ਚ ਪਤਿਤੋ ਯਮਦੂਤੈਃ ਪ੍ਰਣੋਦਿਤਃ॥੮.

ਜਦ ਬਾਰਵਾਂ ਸਾਲ ਮੁਕ ਗਿਆ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗਾ।

ਪਤਿਤੋ ਯਮਲੋਕਾਚ੍ਚ ਵਿਬੁਦ੍ਧੋ ਭਯਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾਤ੍ । ਅਹੋ ਕष੍ਟਮਿਤਿ ਧ੍ਯਾਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸ਼ਤੇ ਕ੍ਸ਼ਾਰਾਵਸੇਵਨਮ੍॥੮.

ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਉਹ ਡਰ ਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਜਾਗ ਪਿਆ। 'ਹੈ ਰਬਾ, ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ!' ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਖਮਾਂ 'ਤੇ ਖਾਰ ਲਗਾਉਣ ਲੱਗਾ।

ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਦੁਃ ਖਂ ਮਹਦ੍ਦृष੍ਟਂ ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤੋ ਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ । ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਦृष੍ਟਂ ਮਯਾ ਯਤ੍ਤੁ ਕਿਂ ਨੁ ਮੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਃ ਸਮਾਃ॥੮.

ਉਸਨੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਸੀ, 'ਇਹ ਕੀ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ? ਕੀ ਮੇਰੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਲੰਘ ਗਏ ਹਨ?'

ਗਤੇਤ੍ਯਪृਚ੍ਛਤ੍ ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨ੍ ਪੁਕ੍ਕਸਾਂਸ੍ਤੁ ਸ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮਾਤ੍ । ਨੇਤ੍ਯੁਚੁਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾ ਏਵਮੇਵਾਪਰੇऽਬ੍ਰੁਵਨ੍॥੮.

ਉਸਨੇ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਪੁੱਕਸਾਂ ਨੂੰ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਕੀ ਇਹ ਲੰਘ ਗਿਆ?' ਉਥੇ ਕੁਝ ਨੇ ਕਿਹਾ 'ਨਹੀਂ', ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ 'ਹਾਂ, ਲੰਘ ਗਿਆ ਹੈ।'

ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਦੁਃ ਖੀ ਤਦਾ ਰਾਜਾ ਦੇਵਾਨ੍ ਸ਼ਰਣਮੀਯਿਵਾਨ੍ । ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੁ ਮੇ ਦੇਵਾਃ ਸ਼ੈਵ੍ਯਾਯਾ ਬਾਲਕਸ੍ਯ ਚ॥੮.

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਲੱਗਾ: "ਦੇਵਤਿਆਂ ਮੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ੈਵਿਆ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਰਣ।"

ਨਮੋ ਧਰ੍ਮਾਯ ਮਹਤੇ ਨਮਃ ਕृष੍ਣਾਯ ਵੇਧਸੇ । ਪਰਾਵਰਾਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਯ ਪੁਰਾਣਾਯਾਵ੍ਯਯਾਯ ਚ॥੮.

ਧਰਮ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਕਰਤਾਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਉੱਚੇ-ਨੀਵੇਂ, ਪਵਿੱਤਰ, ਪੁਰਾਣੇ ਤੇ ਅਟੱਲ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

ਨਮੋ ਬृਹਸ੍ਪਤੇ ਤੁਭ੍ਯਂ ਨਮਸ੍ਤੇ ਵਾਸਵਾਯ ਚ । ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਰਾਜਾ ਤੁ ਯੁਕ੍ਤਃ ਪੁਕ੍ਕਸਕਰ੍ਮਣਿ॥੮.

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਜੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਵਾਸਵ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜਾ ਪੱਕਾ ਹੋ ਕੇ ਚੁਹੜੇ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

ਸ਼ਵਾਨਾਂ ਮੂਲ੍ਯਕਰਣੇ ਪੁਨਰ੍ਨष੍ਟਸ੍ਮृਤਿਰ੍ਯਥਾ । ਮਲਿਨੋ ਜਟਿਲਃ ਕृष੍ਣੋ ਲਕੁਟੀ ਵਿਹ੍ਵਲੋ ਨृਪਃ॥੮.

ਮੁਰਦਿਆਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਇਕੱਠੀ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਫਿਰ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈ; ਗੰਦਾ, ਜਟਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਕਾਲਾ, ਲਕੜੀ ਫੜ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।

ਨੈਵ ਪੁਤ੍ਰੋ ਨ ਭਾਰ੍ਯਾ ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਵੈ ਸ੍ਮृਤਿਗੋਚਰੇ । ਨष੍ਟੋਤ੍ਸਾਹੋ ਰਾਜ੍ਯਨਾਸ਼ਾਤ੍ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨੇ ਨਿਵਸਂਸ੍ਤਦਾ॥੮.

ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਨਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਨਾ ਪਤਨੀ; ਰਾਜ ਖੋ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਜੋਸ਼ ਮੁੱਕ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ।

ਅਥਾਜਗਾਮ ਸ੍ਵਸੁਤਂ ਮृਤਮਾਦਾਯ ਲਾਪਿਨੀ । ਭਾਰ੍ਯਾ ਤਸ੍ਯ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਦष੍ਟਂ ਹਿ ਬਾਲਕਮ੍॥੮.

ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਰੋਦੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਈ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਦਾ ਬੱਚਾ ਸੀ ਤੇ ਸੱਪ ਨੇ ਡੱਸ ਲਿਆ ਸੀ।

ਹਾ ਵਤ੍ਸ ! ਹਾ ਪੁਤ੍ਰ ! ਸ਼ਿਸ਼ੋ ! ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਵਦਤੀ ਮੁਹੁਃ । ਕृਸ਼ਾ ਵਿਵਰ੍ਣਾ ਵਿਮਨਾਃ ਪਾਂਸ਼ੁਧ੍ਵਸ੍ਤਸ਼ਿਰੋਰੁਹਾ॥੮.

ਹਾ ਪੁੱਤਰ! ਹਾ ਬੱਚਾ! ਹਾ ਛੋਟੇ!—ਇਹ ਕਹਿ ਕਹਿ ਉਹ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਕਮਜ਼ੋਰ, ਪੀਲੀ, ਮਨ ਮਾਰੀ, ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਗੰਦੇ ਵਾਲ।

; ਰਾਜਪਤ੍ਨ੍ਯੁਵਾਚ ਹਾ ਰਾਜਨ੍ਨਦ੍ਯ ਬਾਲਂ ਤ੍ਵਂ ਪਸ਼੍ਯ ਸੋਮਂ ਮਹੀਤਲੇ । ਰਮਮਾਣਂ ਪੁਰਾ ਦृष੍ਟਂ ਦੁष੍ਟਾਹਿਨਾ ਮृਤਮ੍॥੮.

ਰਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹਾ ਰਾਜਾ! ਅੱਜ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸੋਮਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਵੇਖ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਖੇਡਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਮਾੜੇ ਸੱਪ ਦੀ ਡੱਸ ਨਾਲ ਮਰ ਗਿਆ।

ਤਸ੍ਯਾ ਵਿਲਾਪਸ਼ਬ੍ਦਂ ਤਮਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਸ ਨਰਾਧਿਪਃ । ਜਗਾਮ ਤ੍ਵਰਿਤੋऽਤ੍ਰੇਤਿ ਭਵਿਤਾ ਮृਤਕਮ੍ਬਲਃ॥੮.

ਉਸ ਦੀ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਤੁਰ ਕੇ ਉਥੇ ਗਿਆ, ਮਰੇ ਨੂੰ ਢੱਕਣ ਵਾਲਾ ਬਣਨ ਲੱਗਾ।

ਸ ਤਾਂ ਰੋਰੁਦਤੀਂ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਨਾਭ੍ਯਜਾਨਾਤ੍ਤੁ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ । ਚਿਰਪ੍ਰਵਾਸਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾਂ ਪੁਨਰ੍ਜਾਤਾਮਿਵਾਬਲਾਮ੍॥੮.

ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਰੋ ਰਹੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣ ਸਕਿਆ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਸੜ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਨਵੀਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੀ।

ਸਾਪਿ ਤਂ ਚਾਰੁਕੇਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਪੁਰਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਜਟਾਲਕਮ੍ । ਨਾਭ੍ਯਜਾਨਾਨ੍ਨृਪਸੁਤਾ ਸ਼ੁष੍ਕਵृਕ੍ਸ਼ੋਪਮਂ ਨृਪਮ੍॥੮.

ਉਹ ਵੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁੰਦਰ ਵਾਲਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੁਣ ਜਟਿਆਂ ਵਾਲਾ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੁੱਕੇ ਰੁੱਖ ਵਰਗਾ ਵੇਖ ਕੇ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣੀ।

ਸੋऽਪਿ ਕृष੍ਣਪਟੇ ਬਾਲਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾਸ਼ੀਵਿषਪੀਡਿਤਮ੍ । ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਲਕ੍ਸ਼ਣੋਪੇਤਂ ਚਿਨ੍ਤਾਮਾਪ ਨਰੇਸ਼੍ਵਰਃ॥੮.

ਉਹ, ਕਾਲੇ ਕਪੜੇ ਵਿਚ ਲਪੇਟੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ, ਸੱਪ ਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਰਾਜਸੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਾਲਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ।

ਅਹੋ ਕष੍ਟਂ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਕਸ੍ਯਾਪ੍ਯੇष ਕੁਲੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ । ਜਾਤੋ ਨੀਤਃ ਕृਤਾਨ੍ਤੇਨ ਕਾਮਪ੍ਯਾਸ਼ਾਂ ਦੁਰਾਤ੍ਮਨਾ॥੮.

ਹਾ, ਕਿੰਨਾ ਦੁਖਦਾਈ! ਕਿਸੇ ਘਰ ਵਿਚ ਇਹ ਬੱਚਾ ਜਨਮਿਆ, ਹੁਣ ਮੌਤ ਨੇ ਲੈ ਗਿਆ, ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਸ ਮਾੜੀ ਨਸਲ ਨਾਲ ਮੁੱਕਾ ਦਿੱਤੀ।

ਏਵਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹਿ ਮੇ ਬਾਲਂ ਮਾਤੁਰੁਤ੍ਸਙ੍ਗਸ਼ਾਯਿਨਮ੍ । ਸ੍ਮृਤਿਮਭ੍ਯਾਗਤੋ ਬਾਲੋ ਰੋਹਿਤਾਸ਼੍ਵੋऽਬ੍ਜਲੋਚਨਃ॥੮.

ਇਹ ਬੱਚਾ ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਲੈਟਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਰੋਹਿਤਾਸ਼ਵ, ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ।

ਸੋऽਪ੍ਯੇਤਾਮੇਵ ਮੇ ਵਤ੍ਸੋ ਵਯੋऽਵਸ੍ਥਾਮੁਪਾਗਤਃ । ਨੀਤੋ ਯਦਿ ਨ ਘੋਰੇਣ ਕृਤਾਨ੍ਤੇਨਾਤ੍ਮਨੋ ਵਸ਼ਮ੍॥੮.

ਉਹ ਵੀ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਉਮਰ ਤੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੇਕਰ ਉਸ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਮੌਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਨਾ ਲਿਆ ਹੋਵੇ।

; ਰਾਜਪਤ੍ਨ੍ਯੁਵਾਚ ਹਾ ਵਤ੍ਸ ! ਕਸ੍ਯ ਪਾਪਸ੍ਯ ਅਪਧ੍ਯਾਨਾਦਿਦਂ ਮਹਤ੍ । ਦੁਃ ਖਮਾਪਤਿਤਂ ਘੋਰਂ ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤੋ ਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ॥੮.

ਰਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹਾ ਪੁੱਤਰ! ਕਿਸੇ ਪਾਪੀ ਦੀ ਮੰਦੀ ਸੋਚ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਦੁਖ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

ਹਾ ਨਾਥ ! ਰਾਜਨ੍ ! ਭਵਤਾ ਮਾਮਨਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਦੁਃ ਖਿਤਾਮ੍ । ਕ੍ਵਾਪਿ ਸਨ੍ਤਿष੍ਠਤਾ ਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਸ਼੍ਰਬ੍ਧਂ ਸ੍ਥੀਯਤੇ ਕਥਮ੍॥੮.

ਹਾ ਸਵਾਮੀ! ਰਾਜਾ! ਮੈਨੂੰ ਦੁਖੀ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇ, ਐਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਿਵੇਂ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਟਿਕ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਰਾਜ੍ਯਨਾਸ਼ਃ ਸੁਹृਤ੍ਤ੍ਯਾਗੋ ਭਾਰ੍ਯਾਤਨਯਵਿਕ੍ਰਯਃ । ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਰਾਜਰ੍षੇਃ ਕਿਂ ਵਿਧੇ ! ਨ ਕृਤਂ ਤ੍ਵਯਾ॥੮.

ਰਾਜ ਖੋਣਾ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਚਣਾ—ਹੇ ਕਿਸਮਤ! ਹਰੀਚੰਦ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ?

ਇਤਿ ਤਸ੍ਯਾ ਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਤਸ਼੍ਚ੍ਯੁਤਃ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਭਿਜ੍ਞਾਯ ਦਯਿਤਾਂ ਪੁਤ੍ਰਞ੍ਚ ਨਿਧਨਂ ਗਤਮ੍॥੮.

ਉਸ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਪਛਾਣ ਲਿਆ।

ਕष੍ਟਂ ਸ਼ੈਵ੍ਯੇਯਮੇषਾ ਹਿ ਸ ਬਾਲੋऽਯਮਿਤੀਰਯਨ੍ । ਰੁਰੋਦ ਦੁਃ ਖਸਨ੍ਤਪ੍ਤੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਮਭਿਜਗਾਮ ਚ॥੮.

ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, 'ਹਾਏ, ਇਹ ਸ਼ੈਵਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ,' ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਿਚ ਰੋ ਪਿਆ, ਫਿਰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

ਸਾ ਚ ਤਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਭਿਜ੍ਞਾਯ ਤਾਮਵਸ੍ਥਾਮੁਪਾਗਤਮ੍ । ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾ ਨਿਪਪਾਤਾਰ੍ਤਾ ਨਿਸ਼੍ਚੇष੍ਟਾ ਧਰਣੀਤਲੇ॥੮.

ਉਹ ਵੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਡਿੱਗ ਪਈ।

ਚੇਤਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਰਾਜਪਤ੍ਨੀ ਚ ਤੈ ਸਮਮ੍ । ਵਿਲੇਪਤੁਃ ਸੁਸਨ੍ਤਪ੍ਤੌ ਸ਼ੋਕਭਾਰਾਵਪੀਡਿਤੌ॥੮.

ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਤੇ ਰਾਣੀ ਇਕੱਠੇ, ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ।