ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

; ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਉਵਾਚ ਚਣ੍ਡਾਲੋऽਯਮਨਲ੍ਪਂ ਤੇ ਦਾਤੁਂ ਵਿਤ੍ਤਮੁਪਸ੍ਥਿਤਃ । ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਦੀਯਤੇ ਮਹ੍ਯਮਸ਼ੇषਾ ਯਜ੍ਞਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ॥੮.

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਚੰਡਾਲ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਧਨ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਪੂਰੀ ਯਜਨ ਦੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ?

; ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰ ਉਵਾਚ ਭਗਵਨ੍ ! ਸੂਰ੍ਯਵਂਸ਼ੋਤ੍ਥਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵੇਦ੍ਮੇ ਕੌਸ਼ਿਕ । ਕਥਂ ਚਣ੍ਡਾਲਦਾਸਤ੍ਵਂ ਗਮਿष੍ਯੇ ਵਿਤ੍ਤਕਾਮੁਕਃ॥੮.

ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪ੍ਰਭੂ ਜੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਕੌਸ਼ਿਕ। ਮੈਂ ਧਨ ਦੀ ਲੋਭੀ ਹੋ ਕੇ ਚੰਡਾਲ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?

; ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਉਵਾਚ ਯਦਿ ਚਣ੍ਡਾਲਵਿਤ੍ਤਂ ਤ੍ਵਮਾਤ੍ਮਵਿਕ੍ਰਯਜਂ ਮਮ । ਨ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਸਿ ਕਾਲੇਨ ਸ਼ਾਪ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਤ੍ਵਾਮਸਂਸ਼ਯਮ੍॥੮.

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਤੂੰ ਚੰਡਾਲ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਧਨ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵੇਚ ਕੇ ਲਿਆ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।

; ਪਕ੍ਸ਼ਿਣ ਊਚੁਃ ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤਤੋ ਰਾਜਾ ਚਿਨ੍ਤਾਵਸ੍ਥਿਤਜੀਵਿਤਃ । ਪ੍ਰਸੀਦੇਤਿ ਵਦਨ੍ ਪਾਦਾਵृषੇਰ੍ਜਗ੍ਰਾਹ ਵਿਹ੍ਵਲਃ॥੮.

ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ, ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਾ ਹੋਇਆ, ਕੰਪਦਾ ਹੋਇਆ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ, 'ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ!'

ਦਾਸੋऽਸ੍ਮ੍ਯਾਰ੍ਤੋऽਸ੍ਮਿ ਭੀਤੋऽਸ੍ਮਿ ਤ੍ਵਦ੍ਭਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । ਕੁਰੁ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਵਿਪ੍ਰਰ੍षੇ ਕष੍ਟਸ਼੍ਚਣ੍ਡਾਲਸਙ੍ਕਰਃ॥੮.

ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਨੌਕਰ ਹਾਂ, ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੁਹਾਡਾ ਭਗਤ ਹਾਂ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਜੀ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ; ਚੰਡਾਲ ਨਾਲ ਇਹ ਮਿਲਾਪ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਖਦਾਇਕ ਹੈ।

ਭਵੇਯਂ ਵਿਤ੍ਤਸ਼ੇषੇਣ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਕਰੋ ਵਸ਼ਃ । ਤਵੈਵ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ! ਪ੍ਰੇष੍ਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਾਨੁਵਰ੍ਤਕਃ॥੮.

ਬਚੀ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ! ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸੇਵਕ ਬਣ ਕੇ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਾਂਗਾ।

; ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਉਵਾਚ ਯਦਿ ਪ੍ਰੇष੍ਯੋ ਮਮ ਭਵਾਨ੍ ਚਣ੍ਡਾਲਾਯ ਤਤੋ ਮਯਾ । ਦਾਸਭਾਵਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਦਤ੍ਤੋ ਵਿਤ੍ਤਾਰ੍ਬੁਦੇਨ ਵੈ॥੮.

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਸੇਵਕ ਬਣਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਚੰਡਾਲ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਦੌਲਤ ਦੇ ਕੇ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਸੌਂਪਿਆ।

; ਪਕ੍ਸ਼ਿਣ ਊਚੁਃ ਏਕਮੁਕ੍ਤੇ ਤਦਾ ਤੇਨ ਸ਼੍ਵਪਾਕੋ ਹृष੍ਟਮਾਨਸਃ । ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਾਯ ਤਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਨਰੇਸ਼੍ਵਰਮ੍॥੮.

ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਚੰਡਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਦੌਲਤ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ।

ਦਣ੍ਡਪ੍ਰਹਾਰਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਮਤੀਵ ਵ੍ਯਾਕੁਲੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍ । ਇष੍ਟਬਨ੍ਧੁਵਿਯੋਗਾਰ੍ਤਮਨਯਨ੍ਨਿਜਪਤ੍ਤਨਮ੍॥੮.

ਲਾਠੀ ਦੇ ਮਾਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਭਟਕ ਗਿਆ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਪਿਆਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ।

ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤਤੋ ਰਾਜਾ ਵਸਂਸ਼੍ਚਣ੍ਡਾਲਪਤ੍ਤਨੇ । ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਸਮਯੇ ਸਾਯਞ੍ਚੈਤਦਗਾਯਤ॥੮.

ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ, ਤੇ ਸਵੇਰੇ, ਦੁਪਹਿਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮ, ਉਹ ਇਹ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦਾ ਸੀ:

ਬਾਲਾ ਦੀਨਮੁਖੀ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਬਾਲਂ ਦੀਨਮੁਖਂ ਪੁਰਃ । ਮਾਂ ਸ੍ਮਰਤ੍ਯਸੁਖਾਵਿष੍ਟਾ ਮੋਚਯਿष੍ਯਤਿ ਨੌ ਨृਪਃ॥੮.

ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਚਿਹਰਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਤੇ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੁਖੀ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ।

ਉਪਾਤ੍ਤਵਿਤ੍ਤੋ ਵਿਪ੍ਰਾਯ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਤ੍ਤਮਤੋऽਧਿਕਮ੍ । ਨ ਸਾ ਮਾਂ ਮृਗਸ਼ਾਵਾਕ੍ਸ਼ੀ ਵੇਤ੍ਤਿ ਪਾਪਤਰਂ ਕृਤਮ੍॥੮.

ਦੌਲਤ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧ ਕੇ ਦੌਲਤ ਦਿੱਤੀ; ਪਰ ਉਹ ਮਿਰਗ-ਆਖਾਂ ਵਾਲੀ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ।

ਰਾਜ੍ਯਨਾਸ਼ਃ ਸੁਹृਤ੍ਤ੍ਯਾਗੋ ਭਰ੍ਯਾਤਨਯਵਿਕ੍ਰਯਃ । ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਚਣ੍ਡਾਲਤਾ ਚੇਯਮਹੋ ਦੁਃ ਖਪਰਮ੍ਪਰਾ॥੮.

ਰਾਜ ਗੁਆਚਣਾ, ਦੋਸਤ ਛੱਡਣਾ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਚਣਾ, ਤੇ ਹੁਣ ਚੰਡਾਲ ਬਣ ਜਾਣਾ—ਹਾਏ, ਇਹ ਕਿੰਨੀ ਦੁਖਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਹੈ!

ਏਵਂ ਸ ਨਿਵਸਨ੍ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਸ੍ਮਾਰ ਦਯਿਤਂ ਸੁਤਮ੍ । ਆਰ੍ਯਾਞ੍ਚਾਤ੍ਮਸਮਾਵਿष੍ਟਾਂ ਹृਤਸਰ੍ਵਸ੍ਵ ਆਤੁਰਃ॥੮.

ਉਹ ਉਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਿਹੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਗੁਆ ਕੇ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿਚ ਸੀ।

ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ਤ੍ਵਥ ਕਾਲਸ੍ਯ ਮृਤਚੇਲਾਪਹਾਰਕਃ । ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੋऽਭਵਦ੍ਰਾਜਾ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨੇ ਤਦ੍ਵਸ਼ਾਨੁਗਃ॥੮.

ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਚੀਤਾਂ ਤੋਂ ਕਫਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ।

ਚਣ੍ਡਾਲੇਨਾਨੁਸ਼ਿष੍ਟਸ਼੍ਵ ਮृਤਚੇਲਾਪਹਾਰਿਣਾ । ਸ਼ਵਾਗਮਨਮਨ੍ਵਿਚ੍ਛਨ੍ਨਿਹ ਤਿष੍ਠ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਮ੍॥੮.

ਚੰਡਾਲ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ, ਜੋ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕਫਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਸੀ।

ਇਦਂ ਰਾਜ੍ਞੇऽਪਿ ਦੇਯਞ੍ਚ षਡ੍ਭਾਗਨ੍ਤੁ ਸ਼ਵਂ ਪ੍ਰਤਿ । ਤ੍ਰਯਸ੍ਤੁ ਮਮ ਭਾਗਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਦ੍ਵੋ ਭਾਗੌ ਤਵ ਵੇਤਨਮ੍॥੮.

ਇਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਣਾ ਹੈ—ਲਾਸ਼ ਤੋਂ ਛੇਵਾਂ ਹਿੱਸਾ; ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਮੇਰੇ ਹਨ, ਤੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਤੇਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ।

ਇਤਿ ਪ੍ਰਤਿਸਮਾਦਿष੍ਟੋ ਜਗਾਮ ਸ਼ਵਮਨ੍ਦਿਰਮ੍ । ਦਿਸ਼ਨ੍ਤੁ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਯਤ੍ਰ ਵਾਰਾਣਸ੍ਯਾਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਤਦਾ॥੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਕਮ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ।

ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਂ ਘੋਰਸਂਨਾਦਂ ਸ਼ਿਵਾਸ਼ਤਸਮਾਕੁਲਮ੍ । ਸ਼ਵਮੌਲਿਸਮਾਕੀਰ੍ਣਂ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਂ ਬਹੁਧੂਮਕਮ੍॥੮.

ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ, ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਸੈਂਕੜੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ, ਬਦਬੂਦਾਰ ਤੇ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਪਿਸ਼ਾਚ-ਭੂਤ-ਵੇਤਾਲ-ਡਾਕਿਨੀ-ਯਕ੍ਸ਼ਸਙ੍ਕੁਲਮ੍ । ਗृਧ੍ਰਗੋਮਾਯੁਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਂ ਸ਼੍ਵਵृਨ੍ਦਪਰਿਵਾਰਿਤਮ੍॥੮.

ਉਥੇ ਪਿਸ਼ਾਚ, ਭੂਤ, ਵੇਤਾਲ, ਡਾਕਿਨੀਆਂ, ਯਕਸ਼, ਗ੍ਰਿਧ, ਗੋਮਾਯਾ, ਤੇ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਅਸ੍ਥਿਸਂਘਾਤਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਂ ਮਹਾਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਸਂਕੁਲਮ੍ । ਨਾਨਾਮृਤਸੁਹृਨ੍ਨਾਦ-ਰੌਦ੍ਰਕੋਲਾਹਲਾਯੁਤਮ੍॥੮.

ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਭਿਆਨਕ ਬਦਬੂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰੋਣੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਹਲਚਲ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ।

ਹਾ ਪੁਤ੍ਰ ! ਮਿਤ੍ਰ ! ਹਾ ਬਨ੍ਧੋ ! ਭ੍ਰਾਤਰ੍ਵਤ੍ਸ ! ਪ੍ਰਿਯਾਦ੍ਯ ਮੇ । ਹਾ ਪਤੇ ! ਭਗਿਨਿ ! ਮਾਤਰ੍ਹਾ ਮਾਤੁਲ ! ਪਿਤਾਮਹ॥੮.

ਹਾਏ ਪੁੱਤਰ! ਦੋਸਤ! ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ! ਭਰਾ! ਪਿਆਰੇ! ਹਾਏ ਪਤੀ! ਭੈਣ! ਮਾਂ! ਮਾਮਾ! ਦਾਦਾ!

ਮਾਤਾਮਹ ! ਪਿਤਃ ! ਕ੍ਵ ਗਤੋऽਸ੍ਯੇਹਿ ਬਾਨ੍ਧਵ । ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਵਦਤਾਂ ਯਤ੍ਰ ਧ੍ਵਨਿਃ ਸਂਸ਼੍ਰੁਯਤੇ ਮਹਾਨ੍॥੮.

ਮਾਤਾ, ਦਾਦਾ! ਪਿਤਾ! ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ? ਆ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੋ!—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਥੇ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਜ੍ਵਲਨ੍ਮਾਂਸ-ਵਸਾ-ਮੇਦਚ੍ਛਮਚ੍ਛਮਿਤਸਂਕੁਲਮ੍॥੮.

ਉਹ ਥਾਂ ਸੜਦੇ ਹੋਏ ਮਾਸ, ਚਰਬੀ, ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਅਧ-ਸੜੀ ਚਮੜੀ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਅਰ੍ਧਦਗ੍ਧਾਃ ਸ਼ਵਾਃ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਵਿਕਸਦ੍ਦਨ੍ਤਪਙ੍ਕ੍ਤਯਃ । ਹਸਨ੍ਤੀਵਾਗ੍ਨਿਮਧ੍ਯਸ੍ਥਾਃ ਕਾਯਸ੍ਯੇਯਂ ਦਸ਼ਾ ਤ੍ਵਿਤਿ॥੮.

ਅਧ-ਸੜੇ, ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਲਾਸ਼ਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਖੁੱਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਅੱਗ ਵਿਚ ਪਏ ਹੋਏ ਹੱਸਦੇ ਜਾਪਦੇ ਸਨ—ਇਹੀ ਹੈ ਸਰੀਰ ਦੀ ਹਾਲਤ।

ਅਗ੍ਨੇਸ਼੍ਚਟਚਟਾਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵਯਸਾਮਸ੍ਥਿਪਙ੍ਕ੍ਤਿषੁ । ਬਾਨ੍ਧਵਾਕ੍ਰਾਨ੍ਦਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਚ ਪੁਕ੍ਕਸੇषੁ ਪ੍ਰਹਰ੍षਜਃ॥੮.

ਅੱਗ ਦੀ ਚਟਚਟਾਹਟ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰੋਣੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਚਮੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ।

ਗਾਯਤਾਂ ਭੂਤ-ਵੇਤਾਲ-ਪਿਸ਼ਾਚਗਣਃ ਰਕ੍ਸ਼ਸਾਮ੍ । ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਸੁਮਹਾਨ੍ ਘੋਰਃ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤ ਇਵ ਨਿਃ ਸ੍ਵਨਃ॥੮.

ਭੂਤ, ਵੇਤਾਲ, ਪਿਸਾਚ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਟੋਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਚੀਕਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਸਮੇਂ, ਉਥੇ ਗੂੰਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।

ਮਹਾਮਹਿषਕਾਰੀष-ਗੋਸ਼ਕृਦ੍ਰਾਸ਼ਿਸਙ੍ਕੁਲਮ੍ । ਤਦੁਤ੍ਥਭਸ੍ਮਕੂਟੈਸ਼੍ਚ ਵृਤਂ ਸਾਸ੍ਥਿਭਿਰੁਨ੍ਨਤੈਃ॥੮.

ਉਹ ਥਾਂ ਮਹਾਂ-ਭੈਂਸਾਂ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੀ ਗੋਬਰ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਅੱਗ ਤੋਂ ਉਠੀ ਰਾਖ ਅਤੇ ਉਭਰੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਵੀ ਪਈਆਂ ਸਨ।

ਨਾਨੋਪਹਾਰਸ੍ਤ੍ਰਗ੍ਦੀਪ-ਕਾਕਵਿਕ੍ਸ਼ੇਪਕਾਲਿਕਮ੍ । ਅਨੇਕਸ਼ਬ੍ਦਬਹੁਲਂ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਂ ਨਰਕਾਯਤੇ॥੮.

ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੜ੍ਹਾਵੇ, ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਪਏ ਦੀਵੇ, ਅਤੇ ਕਾਂ ਉਲਝੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਚੁਗਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਮਸ਼ਾਨ ਅਨੇਕ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਨਰਕ ਵਰਗਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ।