ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਵਾਪ੍ਯ ਚੇਤਨਾਂ ਰਾਜਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਮਵੇਕ੍ਸ਼੍ਯ ਚ । ਪੁਨਰ੍ਮੋਹਂ ਸਮਾਪੇਦੇ ਸ ਚ ਕ੍ਰੋਧਂ ਯਯੌ ਮੁਨਿਃ॥੮.

ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਪਰ ਉਹ ਮੁੜ ਮੂੜ੍ਹ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਰਿਸੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ।

ਸ ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਰਾਜਾਨਂ ਵਾਕ੍ਯਮਾਹ ਦ੍ਵਿਜੋਤ੍ਤਮਃ । ਦੀਯਤਾਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਸਾ ਮੇ ਯਦਿ ਧਰ੍ਮਮਵੇਕ੍ਸ਼ਸੇ॥੮.

ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਫਿਰ ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਜੇ ਤੂੰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਦੱਖਣੀ ਦੇ।'

ਸਤ੍ਯੇਨਾਰ੍ਕਃ ਪ੍ਰਤਪਤਿ ਸਤ੍ਯੇ ਤਿष੍ਠਤਿ ਮੇਦਿਨੀ । ਸਤ੍ਯਂ ਚੋਕ੍ਤਂ ਪਰੋ ਧਰ੍ਮਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਃ ਸਤ੍ਯੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਃ॥੮.

ਸਚ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਸਚ ਉੱਤੇ ਧਰਤੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਸਚ ਹੈ, ਤੇ ਸਵਰਗ ਵੀ ਸਚ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਸਹਸ੍ਰਂ ਚ ਸਤ੍ਯਂ ਚ ਤੁਲਯਾ ਧृਤਮ੍ । ਅਸ਼੍ਵਮੇਧਸਹਸ੍ਰਾਦ੍ਧਿ ਸਤ੍ਯਮੇਵ ਵਿਸ਼ਿष੍ਯਤੇ॥੮.

ਜੇ ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਯਜਨਾ ਤੇ ਸਚ ਨੂੰ ਤੋਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸਚ ਹਜ਼ਾਰ ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।

ਅਥਵਾ ਕਿਂ ਮਮੈਤੇਨ ਸਾਮ੍ਨਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੇਨ ਕਾਰਣਮ੍ । ਅਨਾਰ੍ਤ੍ਯੇ ਪਾਪਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇ ਕ੍ਰੂਰੇ ਚਾਨृਤਵਾਦਿਨਿ॥੮.

ਪਰ ਇਹ ਮਿੱਠੀ ਗੱਲਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਫਾਇਦਾ? ਜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲਾ ਗਰੀਬ, ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਕਠੋਰ ਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ।

ਤ੍ਵਯਿ ਰਾਜ੍ਞਿ ਪ੍ਰਭਵਤਿ ਸਦ੍ਭਾਵਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮਯਮ੍ । ਅਦ੍ਯ ਮੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਂ ਰਾਜਨ੍ ਨ ਦਾਸ੍ਯਤਿ ਭਵਾਨ੍ ਯਦਿ॥੮.

ਰਾਜਾ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹਕ ਹੈ, ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ: ਜੇ ਅੱਜ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਦੱਖਣੀ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਂ—

ਅਸ੍ਤਾਚਲਂ ਪ੍ਰਯਾਤੇਰ੍ऽਕੇ ਸ਼ਪ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਤ੍ਵਾਂ ਤਤੋ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ । ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਯਯੌ ਵਿਪ੍ਰੋ ਰਾਜਾ ਚਾਸੀਦ੍ਭਯਾਤੁਰਃ॥੮.

ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਪੱਛਮੀ ਪਹਾੜ ਪਿੱਛੇ ਡੁੱਬੇਗਾ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਤੇ ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਕਾਨ੍ਦਿਗ੍ਭੂਤੋऽਧਮੋ ਨਿਃ ਸ੍ਵੋ ਨृਸ਼ਂਸਧਨਿਨਾਰ੍ਦਿਤਃ । ਭਾਰ੍ਯਾਸ੍ਯ ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਾਹੇਦਂ ਕ੍ਰਿਯਤਾਂ ਵਚਨਂ ਮਮ॥੮.

ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪਿਆ, ਨਿਕੰਮਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਦੌਲਤ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀਆਂ ਕਠੋਰ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਤੰਗ ਆਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ: 'ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ।'

ਮਾ ਸ਼ਾਪਾਨਲਨਿਰ੍ਦਗ੍ਧਃ ਪਞ੍ਚਤ੍ਵਮੁਪਯਾਸ੍ਯਸਿ । ਸ ਤਥਾ ਚੋਦ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੁ ਰਾਜਾ ਪਤ੍ਨ੍ਯਾ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ॥੮.

'ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਨਾ ਕਰ ਲੈ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਤਨੀ ਵਲੋਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਕਸਾਏ ਜਾਣ ਤੇ—

ਪ੍ਰਾਹ ਭਦ੍ਰੇ ਕਰੋਮ੍ਯੇष ਵਿਕ੍ਰਯਂ ਤਵ ਨਿਰ੍ਘृਣਃ । ਨृਸ਼ਂਸੈਰਪਿ ਯਦ੍ ਕਰ੍ਤੁਂ ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਤਤ੍ ਕਰੋਮ੍ਯਹਮ੍

ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਭਲੀਏ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੇਚਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਬੇਦਰਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਕੰਮ ਕਠੋਰ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ।'

ਯਦਿ ਮੇ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਵਾਣੀ ਵਕ੍ਤੁਮੀਦृਕ੍ ਸੁਦੁਰ੍ਵਚਃ । ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਗਤ੍ਵਾ ਨਾਗਰਮਾਤੁਰਃ । ਬਾष੍ਪਾਪਿਹਿਤਕਣ੍ਠਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਤਤੋ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍॥੮.

'ਜੇ ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਕਠੋਰ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਆਖ ਸਕਾਂ...' ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਚਲਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਗਲਾ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ।

; ਰਾਜੋਵਾਚ ਭੋ ਭੋ ਨਾਗਰਿਕਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸ਼ृਣੁਧ੍ਵਂ ਵਚਨਂ ਮਮ । ਕਿਂ ਮਾਂ ਪृਚ੍ਛਥ ਕਸ੍ਤ੍ਵਂ ਭੋ ਨृਸ਼ਂਸੋऽਹਮਮਾਨੁषਃ॥੮.

ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਓ, ਓ! ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕੋ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?" ਮੈਂ ਕਠੋਰ ਦਿਲ ਵਾਲਾ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ ਹਾਂ।'

ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੋ ਵਾਤਿਕਠਿਨਸ੍ਤਤਃ ਪਾਪਤਰੋऽਪਿ ਵਾ । ਵਿਕ੍ਰੇਤੁਂ ਦਯਿਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਯੋ ਨ ਪ੍ਰਾਣਾਂਸ੍ਤ੍ਯਜਾਮ੍ਯਹਮ੍॥੮.

'ਮੈਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵਰਗਾ, ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ ਹਾਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ।'

ਯਦਿ ਵਃ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਂ ਦਾਸ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਣੇष੍ਟਯਾ ਮਮ । ਸ ਬ੍ਰੀਵੀਤੁ ਤ੍ਵਰਾਯੁਕ੍ਤੋ ਯਾਵਤ੍ ਸਨ੍ਧਾਰਯਾਮ੍ਯਹਮ੍॥੮.

'ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਆਖੋ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਇਹ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।'

; ਪਕ੍ਸ਼ਿਣ ਊਚੁਃ ਅਥ ਵृਦ੍ਧੋ ਦ੍ਵਿਜਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦਾਗਤ੍ਯਾਹ ਨਰਾਧਿਪਮ੍ । ਸਮਰ੍ਪਯਸ੍ਵ ਮੇ ਦਾਸੀਮਹਂ ਕ੍ਰੇਤਾ ਧਨਪ੍ਰਦਃ॥੮.

ਫਿਰ ਇੱਕ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਇਆ ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦਾਸੀ ਵਜੋਂ ਦੇ ਦੇ; ਮੈਂ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ ਤੇ ਦਾਮ ਦੇਵਾਂਗਾ।'

ਅਸ੍ਤਿ ਮੇ ਵਿਤ੍ਤਮਸ੍ਤੋਕਂ ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਚ ਮੇ ਪ੍ਰਿਯਾ । ਗृਹਕਰ੍ਮ ਨ ਸ਼ਕ੍ਨੋਤਿ ਕਰ੍ਤੁਮਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛ ਮੇ॥੮.

'ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਧਨ ਹੈ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਨਾਜੁਕ ਹੈ; ਉਹ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦੇ।'

ਕਰ੍ਮਣ੍ਯਤਾ-ਵਯੋ-ਰੂਪ-ਸ਼ੀਲਾਨਾਂ ਤਵ ਯੋषਿਤਃ । ਅਨੁਰੂਪਮਿਦਂ ਵਿਤ੍ਤਂ ਗृਹਾਣਾਰ੍ਪਯ ਮੇऽਬਲਾਮ੍॥੮.

'ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਸਮਰਥਾ, ਉਮਰ, ਸੋਹਣਾਪਣ ਤੇ ਚੰਗੀ ਆਦਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਧਨ ਠੀਕ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਅਬਲਾ ਦੇ ਦੇ।'

ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰੇਣ ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਭੂਪਤੇਃ । ਵ੍ਯਦੀਰ੍ਯਤ ਮਨੋ ਦੁਃ ਖਾਨ੍ਨ ਚੈਨਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਬ੍ਰਵੀਤ੍॥੮.

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਹਰਿਸਚੰਦਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਚੀਰਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਆਖ ਸਕਿਆ।

ਤਤਃ ਸ ਵਿਪ੍ਰੋ ਨृਪਤੇਰ੍ਵਲ੍ਕਲਾਨ੍ਤੇ ਦृਢਂ ਧਨਮ੍ । ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਕੇਸ਼ੇष੍ਵਥਾਦਾਯ ਨृਪਪਤ੍ਨੀਮਕਰ੍षਯਤ੍॥੮.

ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਪੈਸਾ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਤੇ ਕੇਸਾਂ ਨਾਲ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਖਿੱਚ ਲਿਆ।

ਰੁਰੋਦ ਰੋਹਿਤਾਸ਼੍ਵੋऽਪਿ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕृष੍ਟਾਂ ਤੁ ਮਾਤਰਮ੍ । ਹਸ੍ਤੇਨ ਵਸ੍ਤ੍ਰਮਾਕਰ੍षਨ੍ ਕਾਕਪਕ੍ਸ਼ਧਰਃ ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ॥੮.

ਰੋਹਿਤਾਸ਼ਵ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਕਾਗ ਦੀ ਪੰਛੀ ਵਰਗੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਛੋਟਾ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

; ਰਾਜਪਤ੍ਨ੍ਯੁਵਾਚ ਮੁਞ੍ਚਾਰ੍ਯ ਮੁਞ੍ਚ ਤਾਵਨ੍ਮਾਂ ਯਾਵਤ੍ਪਸ਼੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਸ਼ਿਸ਼ੁਮ੍ । ਦੁਰ੍ਲਭਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਤਾਤ ਪੁਨਰਸ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਤਿ॥੮.

ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਪੰਡਿਤ ਜੀ, ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਛੱਡੋ ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਵਾ। ਪਿਆਰੇ, ਮੁੜ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੋਵੇਗਾ।'

ਪਸ਼੍ਯੈਹਿ ਵਤ੍ਸ ਮਾਮੇਵਂ ਮਾਤਰਂ ਦਾਸ੍ਯਤਾਂ ਗਤਾਮ੍ । ਮਾਂ ਮਾ ਸ੍ਪ੍ਰਾਰ੍ਕ੍ਸ਼ੋ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ ! ਅਸ੍ਪृਸ਼੍ਯਾਹਂ ਤਵਾਧੁਨਾ॥੮.

ਮੈਂਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈ, ਪੁੱਤ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਦਾਸੀ ਬਣ ਕੇ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਛੁਹੀਂ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਅਛੂਤੀ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ।

ਤਤਃ ਸ ਬਾਲਃ ਸਹਸਾ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕृष੍ਟਾਂ ਤੁ ਮਾਤਰਮ੍ । ਸਮਭ੍ਯਧਾਵਦਮ੍ਬੇਤਿ ਰੁਦਨ੍ ਸਾਸ੍ਤ੍ਰਾਵਿਲੇਕ੍ਸ਼ਣਃ॥੮.

ਫਿਰ ਉਹ ਬੱਚਾ, ਮਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਚਾਨਕ 'ਮਾਂ!' ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਰੋਦਿਆਂ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜ ਪਿਆ।

ਤਮਾਗਤਂ ਦ੍ਵਿਜਃ ਕ੍ਰੋਧਾਦ੍ਵਾਲਮਭ੍ਯਾਹਨਤ੍ ਪਦਾ । ਵਦਂਸ੍ਤਥਾਪਿ ਸੋऽਮ੍ਬੇਤਿ ਨੈਵਾਮੁਞ੍ਚਤ ਮਾਤਰਮ੍॥੮.

ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੱਚਾ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਬੱਚਾ 'ਮਾਂ!' ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

; ਰਾਜਪਤ੍ਨ੍ਯੁਵਾਚ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕੁਰੁ ਮੇਂ ਨਾਥ ਕ੍ਰੀਣੀष੍ਵੇਮਂ ਚ ਬਾਲਕਮ੍ । ਕ੍ਰੀਤਾਪਿ ਨਾਹਂ ਭਵਤੋ ਵਿਨੈਨਂ ਕਾਰ੍ਯਸਾਧਿਕਾ॥੮.

ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਮੇਰੇ ਉਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ, ਮਾਲਕ; ਇਹ ਬੱਚਾ ਵੀ ਖਰੀਦ ਲਵੋ। ਜੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਹੋ ਵੀ ਜਾਵਾਂ, ਬਿਨਾ ਇਸ ਦੇ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।'

ਇਤ੍ਥਂ ਮਮਾਲ੍ਪਭਾਗ੍ਯਾਯਾਃ ਪ੍ਰਸਾਦਸੁਮੁਖੋ ਭਵ । ਮਾਂ ਸਂਯੋਜਯ ਬਾਲੇਨ ਵਤ੍ਸੇਨੇਵ ਪਯਸ੍ਵਿਨੀਮ੍॥੮.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਨਸੀਬ ਮਾਰੀ ਉਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ; ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦੋ, ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਵੱਛੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

; ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣ ਉਵਾਚ ਗृਹ੍ਯਤਾਂ ਵਿਤ੍ਤਮੇਤਤ੍ ਤੇ ਦੀਯਤਾਂ ਬਾਲਕੋ ਮਮ । ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸੋਰ੍ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਜ੍ਞੈਃ ਕृਤਮੇਵ ਹਿ ਵੇਤਨਮ੍ । ਸ਼ਤਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਲਕ੍ਸ਼ਂ ਚ ਕੋਟਿਮੂਲ੍ਯਂ ਤਥਾ ਪਰੈਃ॥੮.

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਇਹ ਦੌਲਤ ਲੈ ਲਵੋ, ਤੇ ਬੱਚਾ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦੋ। ਮਰਦ-ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੀਮਤ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ — ਚਾਹੇ ਸੌ ਹੋਵੇ, ਹਜ਼ਾਰ, ਲੱਖ ਜਾਂ ਕਰੋੜ।'

; ਪਕ੍ਸ਼ਿਣ ਊਚੁਃ ਤਥੈਵ ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਿਤ੍ਤਂ ਬਦ੍ਧ੍ਵੋਤ੍ਤਰਪਟੇ ਤਤਃ । ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯ ਬਾਲਕਂ ਮਾਤ੍ਰਾ ਸਹੈਕਸ੍ਥਮਬਨ੍ਧਯਤ੍॥੮.

ਪੰਛੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਉਹ ਦੌਲਤ ਉਪਰਲੇ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਮਾਂ ਤੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਇਕਠੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।'

ਨੀਯਮਾਨੌ ਤੁ ਤੌ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਭਾਰ੍ਯਾ-ਪੁਤ੍ਰੌ ਸ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ । ਵਿਲਲਾਪ ਸੁਦੁਃ ਖਾਰ੍ਤੋ ਨਿਃ ਸ਼੍ਵਸ੍ਯੋष੍ਣਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ॥੮.

ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗਰਮ ਆਹ ਭਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।