ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

; ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਉਵਾਚ ਪੂਰ੍ਣਃ ਸ ਮਾਸੋ ਰਾਜਰ੍षੇ ਦੀਯਤਾਂ ਮਮ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ । ਰਾਜਸੂਯਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਹਿ ਸ੍ਮਰ੍ਯਤੇ ਸ੍ਵਵਚੋ ਯਦਿ॥੮.

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਜਾ, ਮਹੀਨਾ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਦੱਖਣਾ ਦਿਓ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਲਈ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਚਨ ਯਾਦ ਹੋਵੇ।

; ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰ ਉਵਾਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਨ੍ਨਦ੍ਯੈਵ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣੋ ਮਾਸੋऽਮ੍ਲਾਨਤਪੋਧਨ । ਤਿष੍ਠਤ੍ਯੇਤਦ੍ ਦਨਾਰ੍ਧਂ ਯਤ੍ਤਤ੍ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ਼ਸ੍ਵ ਮਾਚਿਰਮ੍॥੮.

ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅੱਜ ਮਹੀਨਾ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਉਡੀਕੋ, ਮੈਂ ਬਾਕੀ ਦਾਨ ਜਲਦੀ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ।

; ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਉਵਾਚ ਏਵਮਸ੍ਤੁ ਮਹਾਰਾਜ ਆਗਮਿष੍ਯਾਮ੍ਯਹਂ ਪੁਨਃ । ਸ਼ਾਪਂ ਤਵ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਨ ਚੇਦਦ੍ਯ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਸਿ॥੮.

ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਠੀਕ ਹੈ ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਆਵਾਂਗਾ। ਪਰ ਜੇ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ।

; ਪਕ੍ਸ਼ਿਣ ਊਚੁਃ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯਯੌ ਵਿਪ੍ਰੋ ਰਾਜਾ ਚਾਚਿਨ੍ਤਯਤ੍ ਤਦਾ । ਕਥਮਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਾਮਿ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਯਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰੁਤਾ॥੮.

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਰਾਜਾ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, 'ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਅਦੇ ਵਾਲੀ ਦੱਖਣਾ ਕਿਵੇਂ ਦਿਆਂ?'

ਕੁਤਃ ਪੁष੍ਟਾਨਿ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਕੁਤੋਰ੍ऽਥਃ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਮਮ । ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਃ ਪ੍ਰਦੁष੍ਟੋ ਮੇ ਨਾਹਂ ਯਾਯਾਮਧਃ ਕਥਮ੍॥੮.

ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਾਂ ਦੋਸਤ ਹਨ, ਨਾਂ ਧਨ। ਦਾਨ ਲੈਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਨਾਹੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਨਾਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?

ਕਿਮੁ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਵਿਮੁਞ੍ਚਾਮਿ ਕਾਂ ਦਿਸ਼ਂ ਯਾਮ੍ਯਕਿਞ੍ਚਨਃ । ਯਦਿ ਨਾਸ਼ਂ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਅਪ੍ਰਦਾਯ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰੁਤਮ੍॥੮.

ਕੀ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਛੱਡ ਦਿਆਂ? ਮੈਂ ਕਿਹੜੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ? ਜੇ ਵਾਅਦਾ ਨਾ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਮਰ ਗਿਆ—

ਬ੍ਰਹ੍ਮਸ੍ਵਹृਤ੍ਕृਮਿਃ ਪਾਪੋ ਭਵਿष੍ਯਾਮ੍ਯਧਮਾਧਮਃ । ਅਥਵਾ ਪ੍ਰੇष੍ਯਤਾਂ ਯਾਸ੍ਯੇ ਵਰਮੇਵਾਤ੍ਮਵਿਕ੍ਰਯਃ॥੮.

ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ, ਪਾਪੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਕੀੜਾ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਜਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਨੌਕਰ ਵਜੋਂ ਵੇਚ ਦਿਓ—ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਚਣਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ।

; ਪਕ੍ਸ਼ਿਣ ਊਚੁਃ ਰਾਜਾਨਂ ਵ੍ਯਾਕੁਲਂ ਦੀਨਂ ਚਿਨ੍ਤਯਾਨਮਧੋਮੁਖਮ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਤਦਾ ਪਤ੍ਨੀ ਬਾष੍ਪਗਦ੍ਗਦਯਾ ਗਿਰਾ॥੮.

ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਉਦਾਸ ਤੇ ਸੋਚ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁੰਝੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲ ਪਈ।

ਤ੍ਯਜ ਚਿਨ੍ਤਾਂ ਮਹਾਰਜਾ ਸ੍ਵਸਤ੍ਯਮਨੁਪਾਲਯ । ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਵਦ੍ ਵਰ੍ਜਨੀਯੋ ਨਰਃ ਸਤ੍ਯਬਹਿष੍ਕृਤਃ॥੮.

ਮਹਾਰਾਜ, ਚਿੰਤਾ ਛੱਡੋ ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਚ ਪੂਰਾ ਕਰੋ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਚ ਛੱਡ ਦੇਂਦਾ, ਉਹ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਰਗਾ ਤਿਆਗਣਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਨਾਤਃ ਪਰਤਰਂ ਧਰ੍ਮਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਤੁ । ਯਾਦृਸ਼ਂ ਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਸ੍ਵਸਤ੍ਯਪਰਿਪਾਲਨਮ੍॥੮.

ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼ੇਰ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਪਣੇ ਸਚ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ।

ਅਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਮਧੀਤਂ ਵਾ ਦਾਨਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਖਿਲਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ । ਭਜਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਯ ਵੈਫਲ੍ਯਂ ਯਸ੍ਯ ਵਾਕ੍ਯਮਕਾਰਣਮ੍॥੮.

ਚਾਹੇ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਾਰੇ ਦਾਨ-ਕਰਮ, ਇਹ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਬਚਨ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਸਤ੍ਯਮਤ੍ਯਨ੍ਤਮੁਦਿਤਂ ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਧੀਮਤਾਮ੍ । ਤਾਰਣਾਯਾਨृਤਂ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪਾਤਨਾਯਾਕृਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍॥੮.

ਸਿਆਣਿਆਂ ਦੇ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਚ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਸਚ, ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਲਈ ਜਹਾਜ਼ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਅਡੋਲ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸਪ੍ਤਾਸ਼੍ਵਮੇਧਾਨਾਹृਤ੍ਯ ਰਾਜਸੂਯਂ ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵਃ । ਕृਤਿਰ੍ਨਾਮ ਚ੍ਯੁਤਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਦਸਤ੍ਯਵਚਨਾਤ੍ ਸਕृਤ੍॥੮.

ਸੱਤ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਤੇ ਰਾਜਸੂਯ ਕਰ ਕੇ ਵੀ, ਰਾਜਾ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਝੂਠ ਬੋਲ ਕੇ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰਾਜਨ੍ ਜਾਤਮਪਤ੍ਯਂ ਮੇ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਰੁਰੋਦ ਹ । ਬਾष੍ਪਾਮ੍ਬੁਪ੍ਲੁਤਨੇਤ੍ਰਾਨ੍ਤਾਮੁਵਾਚੇਦਂ ਮਹੀਪਤਿਃ॥੮.

ਰਾਜਾ ਜੀ, "ਮੇਰਾ ਪੂਤ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈ," ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ।

; ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰ ਉਵਾਚ ਵਿਮੁਞ੍ਚ ਭਦ੍ਰੇ ਸਨ੍ਤਾਪਮਯਂ ਤਿष੍ਠਤਿ ਬਾਲਕਃ । ਉਚ੍ਯਤਾਂ ਵਕ੍ਤੁਕਾਮਾਸਿ ਯਦ੍ਵਾ ਤ੍ਵਂ ਗਜਗਾਮਿਨਿ॥੮.

ਹਰਿਸਚੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਭਲੀਏ, ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦੇ; ਬੱਚਾ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਬੋਲ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਚਾਲ ਵਾਲੀ।"

; ਪਤ੍ਨ੍ਯੁਵਾਚ ਰਾਜਨ੍ ਜਾਤਮਪਤ੍ਯਂ ਮੇ ਸਤਾਂ ਪੁਤ੍ਰਫਲਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ । ਸ ਮਾਂ ਪ੍ਰਦਾਯ ਵਿਤ੍ਤੇਨ ਦੇਹਿ ਵਿਪ੍ਰਾਯ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍॥੮.

ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਰਾਜਾ ਜੀ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਚੰਗੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਪੁੱਤ ਹੀ ਫਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਨੂੰ ਧਨ ਦੇ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ।"

; ਪਕ੍ਸ਼ਿਣ ਊਚੁਃ ਏਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮੁਪਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਯਯੌ ਮੋਹਂ ਮਹੀਪਤਿਃ । ਪ੍ਰਤਿਲਭ੍ਯ ਚ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਸ ਵਿਲਲਾਪਾਤਿਦੁਃ ਖਿਤਃ॥੮.

ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਹੋਸ਼ ਆਉਣ 'ਤੇ ਉਹ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

ਮਹਦ੍ਦੁਃ ਖਮਿਦਂ ਭਦ੍ਰੇ ਯਤ੍ ਤ੍ਵਮੇਵਂ ਬ੍ਰਵੀषਿ ਮਾਮ੍ । ਕਿਂ ਤਵ ਸ੍ਮਿਤਸਂਲਾਪਾ ਮਮ ਪਾਪਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਮृਤਾਃ॥੮.

"ਇਹ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਭਲੀਏ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇੰਝ ਆਖ ਰਹੀ ਹੈਂ। ਕੀ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਹੱਸਣ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਭੁੱਲ ਗਈ ਹੈਂ, ਜੋ ਮੈਂ ਪਾਪੀ ਹਾਂ?"

ਹਾ ਹਾ ਕਥਂ ਤ੍ਵਯਾ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਵਕ੍ਤੁਮੇਤਤ੍ ਸ਼ੁਚਿਸ੍ਮਿਤੇ । ਦੁਰ੍ਵਾਚ੍ਯਮੇਤਦ੍ਵਚਨਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਨੋਮ੍ਯਹਂ ਕਥਮ੍॥੮.

"ਹਾਏ ਹਾਏ! ਤੂੰ, ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਸੇ ਵਾਲੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਿਵੇਂ ਆਖ ਸਕਦੀ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਠਿਨ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਆਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?"

ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ ਨਰਸ਼੍ਰੇष੍ਠੋ ਧਿਗ੍ਧਿਗਿਤ੍ਯਸਕृਦ੍ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ । ਨਿਪਪਾਤ ਮਹੀਪृष੍ਠੇ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਯਾਭਿਪਰਿਪ੍ਲੁਤਃ॥੮.

ਇੰਝ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ, "ਧਿਗ ਧਿਗ" ਕਈ ਵਾਰੀ ਕਹਿ ਕੇ, ਮੂੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

ਸ਼ਯਾਨਂ ਭੁਵਿ ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਮਹੀਪਤਿਮ੍ । ਉਵਾਚੇਦਂ ਸਕਰੁਣਂ ਰਾਜਪਤ੍ਨੀ ਸੁਦੁਃ ਖਿਤਾ॥੮.

ਹਰਿਸਚੰਦਰ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਣੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ।

; ਪਤ੍ਨ੍ਯੁਵਾਚ ਹਾ ਮਹਾਰਜਾ ਕਸ੍ਯੇਦਮਪਧ੍ਯਾਨਮੁਪਸ੍ਥਿਤਮ੍ । ਯਤ੍ ਤ੍ਵਂ ਨਿਪਤਿਤੋ ਭੂਮੌ ਰਾਙ੍ਕਵਾਸ੍ਤਰਣੋਚਿਤਃ॥੮.

ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਹਾਏ ਮਹਾਰਾਜਾ, ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਅਕਸਮਾਤ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਤੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਜਦ ਤੂੰ ਰਾਜਸੀ ਵਿਛੋਣਿਆਂ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ?"

ਯੇਨ ਕੋਟ੍ਯਗ੍ਰਗੋਵਿਤ੍ਤਂ ਵਿਪ੍ਰਾਣਾਮਪਵਰ੍ਜਿਤਮ੍ । ਸ ਏष ਪृਥਿਵੀਨਾਥੋ ਭੂਮੌ ਸ੍ਵਪਿਤਿ ਮੇ ਪਤਿਃ॥੮.

"ਜਿਸ ਕੋਲ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧਨ ਸੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਮੇਰਾ ਪਤੀ, ਹੁਣ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।"

ਹਾ ਕष੍ਟਂ ਕਿਂ ਤਵਾਨੇਨ ਕृਤਂ ਦੇਵ ! ਮਹੀਕ੍ਸ਼ਿਤਾ । ਯਦਿਨ੍ਦ੍ਰੋਪੇਨ੍ਦ੍ਰਤੁਲ੍ਯੋऽਯਂ ਨੀਤਃ ਪ੍ਰਸ੍ਵਾਪਨੀਂ ਦਸ਼ਾਮ੍॥੮.

"ਹਾਏ, ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਦੁੱਖ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ, ਦੇਵ! ਮਹਾਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਇੰਦ੍ਰ ਤੇ ਉਪਿੰਦ੍ਰ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਤੇ ਹੁਣ ਇੰਝ ਹਾਲਤ 'ਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ।"

ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਾਪਿ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾ ਨਿਪਪਾਤ ਹ । ਭਰ੍ਤृਦੁਃ ਖਮਹਾਭਾਰੇਣਾਸਹ੍ਯੇਨ ਨਿਪੀਡਿਤਾ॥੮.

ਇੰਝ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਸੋਹਣੀ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਅਸਹਿਣੀ ਦੁੱਖ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ, ਮੂੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।

ਤੌ ਤਥਾ ਪਤਿਤੌ ਭੂਮਾਵਨਾਥੌ ਪਿਤਰੌ ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾਵਿष੍ਟਃ ਪ੍ਰਾਹ ਵਾਕ੍ਯਂ ਸੁਦੁਃ ਖਿਤਃ॥੮.

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਬੇਸਹਾਰੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਬੱਚਾ, ਜੋ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ।

ਤਾਤ ਤਾਤ ! ਦਦਸ੍ਵਾਨ੍ਨਮਮ੍ਬਾਮ੍ਬ ! ਭੋਜਨਂ ਦਦ । ਕ੍ਸ਼ੁਨ੍ਮੇ ਬਲਵਤੀ ਜਾਤਾ ਜਿਹ੍ਵਾਗ੍ਰਂ ਸ਼ੁष੍ਯਤੇ ਤਥਾ॥੮.

"ਪਿਤਾ ਜੀ, ਪਿਤਾ ਜੀ! ਮੈਨੂੰ ਰੋਟੀ ਦੇਓ! ਮਾਂ ਜੀ, ਮਾਂ ਜੀ! ਮੈਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਕੁਝ ਦੇਓ! ਮੇਰੀ ਭੁੱਖ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਈ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਜੀਭ ਸੁੱਕ ਰਹੀ ਹੈ।"

; ਪਕ੍ਸ਼ਿਣ ਊਚੁਃ ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਮਹਾਤਪਾਃ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਤਂ ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਪਤਿਤਂ ਭੁਵਿ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਮ੍॥੮.

ਇਸ ਵੇਲੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਹਰਿਸਚੰਦਰ ਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮੂੜ੍ਹ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ—

ਸ ਵਾਰਿਣਾ ਸਮਭ੍ਯੁਕ੍ਸ਼੍ਯ ਰਾਜਾਨਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ । ਉਤ੍ਤਿष੍ਠੋਤਿष੍ਠ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਤਾਂ ਦਦਸ੍ਵੇष੍ਟਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍॥੮.

ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ: "ਉਠ, ਉਠ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ! ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਚਾਹੀ ਦਾਨ ਦੇ।"