ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਵਿਸृष੍ਟੌ ਸृष੍ਟਿਰੂਪਾ ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਥਿਤਿਰੂਪਾ ਚ ਪਾਲਨੇ । ਤਥਾ ਸਂਹृਤਿਰੂਪਾਨ੍ਤੇ ਜਗਤੋऽਸ੍ਯ ਜਗਨ੍ਮਯੇ॥੮੧.

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈਂ; ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਪਾਲਣ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈਂ; ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈਂ, ਹੇ ਜਗਤਮਈ।

ਮਹਾਵਿਦ੍ਯਾ ਮਹਾਮਾਯਾ ਮਹਾਮੇਧਾ ਮਹਾਸ੍ਮृਤਿਃ । ਮਹਾਮੋਹਾ ਚ ਭਵਤੀ ਮਹਾਦੇਵੀ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰੀ॥੮੧.

ਤੂੰ ਵੱਡੀ ਗਿਆਨ, ਵੱਡੀ ਮਾਇਆ, ਵੱਡੀ ਸਮਝ, ਵੱਡੀ ਯਾਦ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਭੁਲਾਵਾ, ਵੱਡੀ ਦੇਵੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮਾਲਕ ਹੈਂ।

ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ਤ੍ਵਞ੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਗੁਣਤ੍ਰਯਵਿਭਾਵਿਨੀ । ਕਾਲਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਮਹਾਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਮੋਹਰਾਤ੍ਰਿਸ਼੍ਚ ਦਾਰੁਣਾ॥੮੧.

ਤੂੰ ਸਭ ਦੀ ਮੂਲ ਸਰੂਪ ਹੈਂ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਾਤ, ਵੱਡੀ ਰਾਤ ਤੇ ਭੁਲੇਖੇ ਦੀ ਡਰਾਉਣੀ ਰਾਤ ਹੈਂ।

ਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਤ੍ਵਮੀਸ਼੍ਵਰੀ ਤ੍ਵਂ ਹ੍ਰੀਸ੍ਤ੍ਵਂ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਬੋਧਲਕ੍ਸ਼ਣਾ । ਲਜ੍ਜਾ ਪੁष੍ਟਿਸ੍ਤਥਾ ਤੁष੍ਟਿਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰੇਵ ਚ॥੮੧.

ਤੂੰ ਲੱਖਮੀ, ਤੂੰ ਰਾਜਵਤੀ, ਤੂੰ ਲਾਜਵਤੀ, ਤੂੰ ਸਮਝਵਤੀ, ਤੂੰ ਸ਼ਰਮ, ਤੂੰ ਪੋਸ਼ਣ, ਤੂੰ ਸੰਤੋਖ, ਤੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਤੂੰ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਹੈਂ।

ਖਡਿਗਨੀ ਸ਼ੂਲਿਨੀ ਘੋਰਾ ਗਦਿਨੀ ਚਕ੍ਰਿਣੀ ਤਥਾ । ਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀ ਚਾਪਿਨੀ ਬਾਣ-ਭੁਸ਼ੁਣ੍ਡੀ ਪਰਿਘਾਯੁਧਾ॥੮੧.

ਤੂੰ ਤਲਵਾਰ ਫੜਦੀ, ਭਾਲਾ ਫੜਦੀ, ਡਰਾਉਣੀ ਹੈਂ, ਗਦਾ ਤੇ ਚੱਕਰ ਫੜਦੀ; ਤੂੰ ਸ਼ੰਖ, ਧਨੁ, ਤੀਰ, ਗੁਲੇਲ ਤੇ ਲੋਹਾ ਦੀ ਲਾਠੀ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਫੜਦੀ ਹੈਂ।

ਸੌਮ੍ਯਾ ਸੌਮ੍ਯਤਰਾਸ਼ੇष-ਸੌਮ੍ਯੇਭ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਤਿਸੁਨ੍ਦਰੀ । ਪਰਾਪਰਾਣਾਂ ਪਰਮਾ ਤ੍ਵਮੇਵ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰੀ॥੮੧.

ਤੂੰ ਮਿੱਠੀ, ਸਭ ਮਿੱਠਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਉੱਚੀ ਹੈਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਤੇ ਨੀਵੇਂ ਵਿਚੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ, ਹੇ ਪਰਮ ਦੇਵੀ।

ਯਚ੍ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਵਸ੍ਤੁ ਸਦਸਦ੍ਵਾਖਿਲਾਤ੍ਮਿਕੇ । ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਯਾ ਸ਼ਿਕ੍ਤਿਃ ਸਾ ਤ੍ਵਂ ਕਿਂ ਸ੍ਤੂਯਤੇ ਤਦਾ॥੮੧.

ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਦੇ ਕਿਤੇ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ ਜਾਂ ਝੂਠ, ਹੇ ਸਭ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਉਸ ਸਭ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ—ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ?

ਯਯਾ ਤ੍ਵਯਾ ਜਗਤ੍ਸ੍ਤ੍ਰष੍ਟਾ ਜਗਤ੍ਪਾਤ੍ਯਤ੍ਤਿ ਯੋ ਜਗਤ੍ । ਸੋऽਪਿ ਨਿਦ੍ਰਾਵਸ਼ਂ ਨੀਤਃ ਕਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਸ੍ਤੋਤੁਮਿਹੇਸ਼੍ਵਰਃ॥੮੧.

ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ, ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਪਾਲਣਹਾਰ ਤੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਨੀਂਦ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਕੌਣ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ?

ਵਿष੍ਣੁਃ ਸ਼ਰੀਰਗ੍ਰਹਣਮਹਾਮੀਸ਼ਾਨ ਏਵ ਚ । ਕਾਰਿਤਾਸ੍ਤੇ ਯਤੋऽਤਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਕਃ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਭਵੇਤ੍॥੮੧.

ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜੋ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਮਾਲਕ ਮਹੇਸ਼, ਇਹ ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਕੌਣ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ?

ਸਾ ਤ੍ਵਮਿਤ੍ਥਂ ਪ੍ਰਭਾਵੈਃ ਸ੍ਵੈਰੁਦਾਰੈਰ੍ਦੇਵਿ ਸਂਸ੍ਤੁਤਾ । ਮੋਹਯੈਤੌ ਦੁਰਾਧਰ੍षਾਵਸੁਰੋ ਮਧੁਕੈਟਭੌ॥੮੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਹੋਈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਮਧੂ ਤੇ ਕੈਟਭਾ, ਇਹ ਦੋ ਅਟੱਲ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਦੇ।

ਪ੍ਰਬੋਧਞ੍ਚ ਜਗਤ੍ਸ੍ਵਾਮੀ ਨੀਯਤਾਮਚ੍ਯੁਤੋ ਲਘੁ । ਬੋਧਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਿਯਤਾਮਸ੍ਯ ਹਨ੍ਤੁਮੇਤੌ ਮਹਾਸੁਰੌ॥੮੧.

ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਚੁਤ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਜਗਾ ਦੇ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਇਹ ਦੋ ਵੱਡੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕੇ।

ऋषਿਰੁਵਾਚ ਏਵਂ ਸ੍ਤੁਤਾ ਤਦਾ ਦੇਵੀ ਤਾਮਸੀ ਤਤ੍ਰ ਵੇਧਸਾ । ਵਿष੍ਣੋਃ ਪ੍ਰਬੋਧਨਾਰ੍ਥਾਯ ਨਿਹਨ੍ਤੁਂ ਮਧੁਕੈਟਭੌ॥੮੧.

ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਚਨਹਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤੀ ਹੋਈ, ਤਾਮਸੀ ਦੇਵੀ ਉੱਥੇ ਵਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ, ਮਧੂ ਤੇ ਕੈਟਭਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ।

ਨੇਤ੍ਰਾਸ੍ਯਨਾਸਿਕਾ-ਬਾਹੁ-ਹृਦਯੇਭ੍ਯਸ੍ਤਥੋਰਸਃ । ਨਿਰ੍ਗਮ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਤਸ੍ਥੌ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਵ੍ਯਕ੍ਤਜਨ੍ਮਨਃ॥੮੧.

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਮੂੰਹ, ਨੱਕ, ਬਾਂਹਾਂ, ਦਿਲ ਤੇ ਛਾਤੀ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।

ਉਤ੍ਤਸ੍ਥੌ ਚ ਜਗਨ੍ਨਾਥਸ੍ਤਯਾ ਮੁਕ੍ਤੋ ਜਨਾਰ੍ਦਨਃ । ਏਕਾਰ੍ਣਵੇऽਹਿਸ਼ਯਨਾਤ੍ਤਤਃ ਸ ਦਦृਸ਼ੇ ਚ ਤੌ॥੮੧.

ਫਿਰ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਵਲੋਂ ਛੱਡੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਜਨਾਰਦਨ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ 'ਤੇ ਸੱਪ ਦੀ ਸੇਜ ਤੋਂ ਉਠੇ, ਤੇ ਉਹ ਦੋ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

ਮਧੁਕੈਟਭੌ ਦੁਰਾਤ੍ਮਾਨਾਵਤਿਵੀਰ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮੌ । ਕ੍ਰੋਧਰਕ੍ਤੇਕ੍ਸ਼ਣਾਵਤ੍ਤੁਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਂ ਜਨਿਤੋਦ੍ਯਮੌ॥੮੧.

ਮਧੂ ਤੇ ਕੈਟਭਾ, ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਾਨ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ, ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਏ।

ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਤਤਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁਯੁਧੇ ਭਗਵਾਨ੍ ਹਰਿਃ । ਪਞ੍ਚਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਬਾਹੁਪ੍ਰਹਰਣੋ ਵਿਭੁਃ॥੮੧.

ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਉਠੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਲੜੇ, ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ, ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ।

ਤਾਵਪ੍ਯਤਿਬਲੋਨ੍ਮਤ੍ਤੌ ਮਹਾਮਾਯਾਵਿਮੋਹਿਤੌ । ਉਕ੍ਤਵਨ੍ਤੌ ਵਰੋऽਸ੍ਮਤ੍ਤੋ ਵ੍ਰਿਯਤਾਮਿਤਿ ਕੇਸ਼ਵਮ੍॥੮੧.

ਉਹ ਦੋ, ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮਸਤ ਤੇ ਵੱਡੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਭੁਲੇ ਹੋਏ, ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗੋ।'

ਭਗਵਾਨੁਵਾਚ ਭਵਨੇਤਾਮਦ੍ਯ ਮੇ ਤੁष੍ਟੌ ਮਮ ਵਧ੍ਯਾਵੁਭਾਵਪਿ । ਕਿਮਨ੍ਯੇਨ ਵਰੇਣਾਤ੍ਰ ਏਤਾਵਦ੍ਧਿ ਵृਤਂ ਮਮ॥੮੧.

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਾਜੀ ਹੋ—ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਓ। ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ।'

ऋषਿਰੁਵਾਚ ਵਞ੍ਚਿਤਾਭ੍ਯਾਮਿਤਿ ਤਦਾ ਸਰ੍ਵਮਾਪੋਮਯਂ ਜਗਤ੍ । ਵਿਲੋਕ੍ਯ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਗਦਿਤੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਕਮਲੇਕ੍ਸ਼ਣਃ॥੮੧.

ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸਮਝ ਗਏ ਕਿ ਉਹ ਧੋਖਾ ਖਾ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਪੂਰਾ ਜਗਤ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਕਮਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

ਆਵਾਂ ਜਹਿ ਨ ਯਤ੍ਰੋਰ੍ਵੋ ਸਲਿਲੇਨ ਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾ । ਪ੍ਰੀਤੌ ਸ੍ਵਸ੍ਤਵ ਯੁਦ੍ਧੇਨ ਸ਼੍ਲਾਘ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਮृਤ੍ਯੁਰਾਵਯੋਃ॥੮੧.

ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਥਾਂ ਮਾਰੋ ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਅਸੀਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਈਏ, ਤੂੰ ਵਧੀਆ ਹੈਂ, ਮੌਤ ਸਾਡੀ ਹੋਵੇ।

ऋषਿਰੁਵਾਚ ਤਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭਗਵਤਾ ਸ਼ਙ੍ਖ-ਚਕ੍ਰ-ਗਦਾਭृਤਾ । ਕृਤ੍ਵਾ ਚਕ੍ਰੇਣ ਵੈ ਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇ ਜਘਨੇ ਸ਼ਿਰਸੀ ਤਯੋਃ॥੮੧.

ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ।" ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨੇ ਚਕਰ ਨਾਲ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਕਮਰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

ਏਵਮੇषਾ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਸਂਸ੍ਤੁਤਾ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਪ੍ਰਭਾਵਮਸ੍ਯਾ ਦੇਵ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਭੂਯਃ ਸ਼ृਣੁ ਵਦਾਮਿ ਤੇ॥੮੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ ਇਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਤਮੋऽਧ੍ਯਾਯਃ

ਇਕੱਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ।