ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਤਨ੍ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਯਤ੍ਤੇषਾਂ ਮृਗृਪਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਚ ਯਤ੍ਤੇषਾਂ ਤੁਲ੍ਯਮਨ੍ਯਤ੍ਤਥੋਭਯੋਃ॥੮੧.

ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਕੋਲ ਵੀ ਹੈ—ਦੋਵੇਂ ਵਿਚ ਇਹ ਮਿਲਾਪ ਹੈ।

ਜ੍ਞਾਨੇऽਪਿ ਸਤਿ ਪਸ਼੍ਯੈਤਾਨ੍ ਪਤਙ੍ਗਾਞ੍ਛਾਵਚਞ੍ਚੁषੁ । ਕਣਮੋਕ੍ਸ਼ਾਦृਤਾਨ੍ ਮੋਹਾਤ੍ਪੀਡ੍ਯਮਾਨਾਨਪਿ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾ॥੮੧.

ਗਿਆਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਤੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ: ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਅੱਗ ਵਿਚ ਜਾ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਾਨੁषਾ ਮਨੁਜਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਸਾਭਿਲਾषਾਃ ਸੁਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿ । ਲੋਭਾਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਕਾਰਾਯ ਨਨ੍ਵੇਤਾਨ੍ ਕਿਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਸਿ॥੮੧.

ਮਨੁੱਖ ਵੀ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਛਾ ਵਿਚ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ?

ਤਥਾਪਿ ਮਮਤਾਵਰ੍ਤੇ ਮੋਹਗਰ੍ਤੇ ਨਿਪਾਤਿਤਾਃ । ਮਹਾਮਾਯਾਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਸਂਸਾਰਸ੍ਥਿਤਿਕਾਰਿਣਾ॥੮੧.

ਫਿਰ ਵੀ, ਮਹਾਂਮਾਇਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਲੋਕ ਮਮਤਾ ਦੇ ਭਵਰ ਅਤੇ ਭਟਕਾਵ ਦੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਟਿਕਾਊ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਤਨ੍ਨਾਤ੍ਰ ਵਿਸ੍ਮਯਃ ਕਾਰ੍ਯੋ ਯੋਗਨਿਦ੍ਰਾ ਜਗਤ੍ਪਤੇਃ । ਮਹਾਮਾਯਾ ਹਰੇਸ਼੍ਚੈਤਤ੍ਤਥਾ ਸਂਮੋਹ੍ਯਤੇ ਜਗਤ੍॥੮੧.

ਇਸ ਲਈ, ਇੱਥੇ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਯੋਗ ਨੀਂਦ ਹੈ; ਇਹ ਹਰੀ ਦੀ ਮਹਾਂਮਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜ੍ਞਾਨਿਨਾਮਪਿ ਚੇਤਾਂਸਿ ਦੇਵੀ ਭਗਵਤੀ ਹਿ ਸਾ । ਬਲਾਦਾਕृष੍ਯ ਮੋਹਾਯ ਮਹਾਮਾਯਾ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ॥੮੧.

ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵੀ, ਉਹ ਭਗਵਤੀ ਦੇਵੀ ਮਹਾਂਮਾਇਆ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ, ਭਟਕਾਵ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਯਾ ਵਿਸृਜ੍ਯਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਜਗਦੇਤਚ੍ਚਰਾਚਰਮ੍ । ਸੈषਾ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ ਵਰਦਾ ਨृਣਾਂ ਭਵਤਿ ਮੁਕ੍ਤਯੇ॥੮੧.

ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਲਦਾ ਤੇ ਨਾ ਚਲਦਾ, ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।

ਸਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਪਰਮਾ ਮੁਕ੍ਤੇਰ੍ਹੇਤੁਭੂਤਾ ਸਨਾਤਨੀ । ਸਂਸਾਰਬਨ੍ਧਹੇਤੁਸ਼੍ਚ ਸੈਵ ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੇਸ਼੍ਵਰੀ॥੮੧.

ਉਹ ਉੱਚੀ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਉਹ ਸੰਸਾਰਿਕ ਬੰਧਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ।

ਰਾਜੋਵਾਚ ਭਗਵਨ੍ ! ਕਾ ਹਿ ਸਾ ਦੇਵੀ ਮਹਾਮਾਯੇਤਿ ਯਾਂ ਭਵਾਨ੍ । ਬ੍ਰਵੀਤਿ ਕਥਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਸਾ ਕਰ੍ਮਾਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਕਿਂ ਦ੍ਵਿਜ॥੮੧.

ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਭਗਵਾਨ! ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਦੇਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਂਮਾਇਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ? ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮ ਲੈਈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਕੀ ਹਨ, ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ?

ਯਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਾ ਚ ਸਾ ਦੇਵੀ ਯਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਾ ਯਦੁਦ੍ਭਵਾ । ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਤ੍ਵਤ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦਾਂ ਵਰ॥੮੧.

ਉਹ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਭਾਵ, ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ, ਤੇ ਉਹ ਕਿੱਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ — ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ।

ऋषਿਰੁਵਾਚ ਨਿਤ੍ਯੈਵ ਸਾ ਜਗਨ੍ਮੂਰ੍ਤਿਸ੍ਤਯਾ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਤਤਮ੍ । ਤਥਾਪਿ ਤਤ੍ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਬਹੁਧਾ ਸ਼੍ਰੁਯਤਾਂ ਮਮ॥੮੧.

ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਹੈ, ਜਗਤ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ, ਉਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਹੋਈ — ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਣੋ।

ਦੇਵਾਨਾਂ ਕਾਰ੍ਯਸਿਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਮਾਵਿਰ੍ਭਵਤਿ ਸਾ ਯਦਾ । ਉਤ੍ਪਨ੍ਨੇਤਿ ਤਦਾ ਲੋਕੇ ਸਾ ਨਿਤ੍ਯਾਪ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ॥੮੧.

ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਦੀਵੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਯੋਗਨਿਦ੍ਰਾਂ ਯਦਾ ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਜਗਤ੍ਯੇਕਾਰ੍ਣਵੀਕृਤੇ । ਆਸ੍ਤੀਰ੍ਯ ਸ਼ੇषਮਭਜਤ੍ ਕਲ੍ਪਾਨ੍ਤੇ ਭਗਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਭੁਃ॥੮੧.

ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣਾਕੇ ਯੋਗ ਨੀਂਦ ਫੈਲਾਈ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕੀਤਾ।

ਤਦਾ ਦ੍ਵਾਵਸੁਰੌ ਘੋਰੌ ਵਿਖ੍ਯਾਤੌ ਮਧੁਕੈਟਭੌ । ਵਿष੍ਣੁਕਰ੍ਣਮਲੋਦ੍ਭੂਤੌ ਹਨ੍ਤੁਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਣਮੁਦ੍ਯਤੌ॥੮੧.

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਕੰਨ ਦੀ ਮੈਲ ਤੋਂ ਦੋ ਡਰਾਉਣੇ ਦੈਤ, ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਨੀਅਤ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।

ਸ ਨਾਭਿਕਮਲੇ ਵਿष੍ਣੋਃ ਸ੍ਥਿਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ । ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਾਵਸੁਰੌ ਚੋਗ੍ਰੌ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਂ ਚ ਜਨਾਰ੍ਦਨਮ੍॥੮੧.

ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਨਾਭੀ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਡਰਾਉਣੇ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।

ਤੁष੍ਟਾਵ ਯੋਗਨਿਦ੍ਰਾਂ ਤਾਮੇਕਾਗ੍ਰਹृਦਯਸ੍ਥਿਤਃ । ਵਿਬੋਧਨਾਰ੍ਥਾਯ ਹਰੇਰ੍ਹਰਿਨੇਤ੍ਰਕृਤਾਲਯਾਮ੍॥੮੧.

ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਯੋਗ ਨੀਂਦ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੀ, ਤਾਂ ਕਿ ਹਰੀ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਵਾਚ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੀਂ ਜਗਦ੍ਧਾਤ੍ਰੀਂ ਸ੍ਥਿਤਿ-ਸਂਹਾਰਕਾਰਿਣੀਮ੍ । ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਭਗਵਤੀਂ ਵਿष੍ਣੋਰਤੁਲਾਂ ਤੇਜਸਃ ਪ੍ਰਭੁਃ॥੮੧.

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਲਕ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਹੇ ਸਥਿਤੀ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਕਾਰਣ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਭਗਵਤੀ ਨੀਂਦ, ਹੇ ਅਤੁੱਲ ਤੇਜ ਵਾਲੀ ਭਗਵਾਨ!

ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵਾਹਾ ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵਧਾ ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਵषਟ੍ਕਾਰਃ ਸ੍ਵਰਾਤ੍ਮਿਕਾ । ਸੁਧਾ ਤ੍ਵਮਕ੍ਸ਼ਰੇ ਨਿਤ੍ਯੇ ਤ੍ਰਿਧਾ ਮਾਤ੍ਰਾਤ੍ਮਿਕਾ ਸ੍ਥਿਤਾ॥੮੧.

ਤੂੰ ਸਵਾਹਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਸਵਧਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਵਸ਼ਟਕਾਰੀ ਹੈਂ, ਸੁਰਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਅਮ੍ਰਿਤ ਹੈਂ, ਸਦੀਵੀ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈਂ।

ਅਰ੍ਧਮਾਤ੍ਰਾ ਸ੍ਥਿਤਾ ਨਿਤ੍ਯਾ ਯਾਨੁਚ੍ਚਾਰ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ । ਤ੍ਵਮੇਵ ਸਨ੍ਧ੍ਯਾ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਤ੍ਵਂ ਦੇਵਿ ਜਨਨੀ ਪਰਾ॥੮੧.

ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਰਧ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈਂ, ਜੋ ਖਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਉਚਾਰਣਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਸੰਧਿਆ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਸਾਵਿਤਰੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਮਾਂ ਹੈਂ।

ਤ੍ਵਯੈਵ ਧਾਰ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਤ੍ਵਯੈਤਤ੍ਸृਜ੍ਯਤੇ ਜਗਤ੍ । ਤ੍ਵਯੈਤਤ੍ਪਾਲ੍ਯਤੇ ਦੇਵਿ ਤ੍ਵਮਤ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ॥੮੧.

ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਦਾ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਜਗਤ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਸृष੍ਟੌ ਸृष੍ਟਿਰੂਪਾ ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਥਿਤਿਰੂਪਾ ਚ ਪਾਲਨੇ । ਤਥਾ ਸਂਹृਤਿਰੂਪਾਨ੍ਤੇ ਜਗਤੋऽਸ੍ਯ ਜਗਨ੍ਮਯੇ॥੮੧.

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈਂ; ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਪਾਲਣ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈਂ; ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈਂ, ਹੇ ਜਗਤਮਈ।

ਮਹਾਵਿਦ੍ਯਾ ਮਹਾਮਾਯਾ ਮਹਾਮੇਧਾ ਮਹਾਸ੍ਮृਤਿਃ । ਮਹਾਮੋਹਾ ਚ ਭਵਤੀ ਮਹਾਦੇਵੀ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰੀ॥੮੧.

ਤੂੰ ਵੱਡੀ ਗਿਆਨ, ਵੱਡੀ ਮਾਇਆ, ਵੱਡੀ ਸਮਝ, ਵੱਡੀ ਯਾਦ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਵੱਡਾ ਭੁਲਾਵਾ, ਵੱਡੀ ਦੇਵੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮਾਲਕ ਹੈਂ।

ਪ੍ਰਕृਤਿਸ੍ਤ੍ਵਞ੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਗੁਣਤ੍ਰਯਵਿਭਾਵਿਨੀ । ਕਾਲਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਮਹਾਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ਮੋਹਰਾਤ੍ਰਿਸ਼੍ਚ ਦਾਰੁਣਾ॥੮੧.

ਤੂੰ ਸਭ ਦੀ ਮੂਲ ਸਰੂਪ ਹੈਂ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰਾਤ, ਵੱਡੀ ਰਾਤ ਤੇ ਭੁਲੇਖੇ ਦੀ ਡਰਾਉਣੀ ਰਾਤ ਹੈਂ।

ਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਰੀਸ੍ਤ੍ਵਮੀਸ਼੍ਵਰੀ ਤ੍ਵਂ ਹ੍ਰੀਸ੍ਤ੍ਵਂ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਬੋਧਲਕ੍ਸ਼ਣਾ । ਲਜ੍ਜਾ ਪੁष੍ਟਿਸ੍ਤਥਾ ਤੁष੍ਟਿਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰੇਵ ਚ॥੮੧.

ਤੂੰ ਲੱਖਮੀ, ਤੂੰ ਰਾਜਵਤੀ, ਤੂੰ ਲਾਜਵਤੀ, ਤੂੰ ਸਮਝਵਤੀ, ਤੂੰ ਸ਼ਰਮ, ਤੂੰ ਪੋਸ਼ਣ, ਤੂੰ ਸੰਤੋਖ, ਤੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਤੂੰ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਹੈਂ।

ਖਡਿਗਨੀ ਸ਼ੂਲਿਨੀ ਘੋਰਾ ਗਦਿਨੀ ਚਕ੍ਰਿਣੀ ਤਥਾ । ਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀ ਚਾਪਿਨੀ ਬਾਣ-ਭੁਸ਼ੁਣ੍ਡੀ ਪਰਿਘਾਯੁਧਾ॥੮੧.

ਤੂੰ ਤਲਵਾਰ ਫੜਦੀ, ਭਾਲਾ ਫੜਦੀ, ਡਰਾਉਣੀ ਹੈਂ, ਗਦਾ ਤੇ ਚੱਕਰ ਫੜਦੀ; ਤੂੰ ਸ਼ੰਖ, ਧਨੁ, ਤੀਰ, ਗੁਲੇਲ ਤੇ ਲੋਹਾ ਦੀ ਲਾਠੀ ਹਥਿਆਰ ਵਜੋਂ ਫੜਦੀ ਹੈਂ।

ਸੌਮ੍ਯਾ ਸੌਮ੍ਯਤਰਾਸ਼ੇष-ਸੌਮ੍ਯੇਭ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਤਿਸੁਨ੍ਦਰੀ । ਪਰਾਪਰਾਣਾਂ ਪਰਮਾ ਤ੍ਵਮੇਵ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰੀ॥੮੧.

ਤੂੰ ਮਿੱਠੀ, ਸਭ ਮਿੱਠਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਉੱਚੀ ਹੈਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਤੇ ਨੀਵੇਂ ਵਿਚੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ, ਹੇ ਪਰਮ ਦੇਵੀ।

ਯਚ੍ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਵਸ੍ਤੁ ਸਦਸਦ੍ਵਾਖਿਲਾਤ੍ਮਿਕੇ । ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਯਾ ਸ਼ਿਕ੍ਤਿਃ ਸਾ ਤ੍ਵਂ ਕਿਂ ਸ੍ਤੂਯਤੇ ਤਦਾ॥੮੧.

ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਦੇ ਕਿਤੇ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ ਜਾਂ ਝੂਠ, ਹੇ ਸਭ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਉਸ ਸਭ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ—ਫਿਰ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ?

ਯਯਾ ਤ੍ਵਯਾ ਜਗਤ੍ਸ੍ਤ੍ਰष੍ਟਾ ਜਗਤ੍ਪਾਤ੍ਯਤ੍ਤਿ ਯੋ ਜਗਤ੍ । ਸੋऽਪਿ ਨਿਦ੍ਰਾਵਸ਼ਂ ਨੀਤਃ ਕਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਸ੍ਤੋਤੁਮਿਹੇਸ਼੍ਵਰਃ॥੮੧.

ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ, ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਪਾਲਣਹਾਰ ਤੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਨੀਂਦ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਕੌਣ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ?

ਵਿष੍ਣੁਃ ਸ਼ਰੀਰਗ੍ਰਹਣਮਹਾਮੀਸ਼ਾਨ ਏਵ ਚ । ਕਾਰਿਤਾਸ੍ਤੇ ਯਤੋऽਤਸ੍ਤ੍ਵਾਂ ਕਃ ਸ੍ਤੋਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਭਵੇਤ੍॥੮੧.

ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜੋ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਮਾਲਕ ਮਹੇਸ਼, ਇਹ ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਕੌਣ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ?