ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਤ੍ਯਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਵਚਸ੍ਤਸ੍ਯ ਭੂਪਤੇਃ ਪ੍ਰਣਯੋਦਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਸ ਤਂ ਵੈਸ਼੍ਯਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਯਾਵਨਤੋ ਨृਪਮ੍॥੮੧.

ਰਾਜੇ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

ਵੈਸ਼੍ਯ ਉਵਾਚ ਸਮਾਧਿਰ੍ਨਾਮ ਵੈਸ਼੍ਯੋऽਹਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਧਨਿਨਾਂ ਕੁਲੇ । ਪੁਤ੍ਰਦਾਰੈਰ੍ਨਿਰਸ੍ਤਸ਼੍ਚ ਧਨਲੋਭਾਦਸਾਧੁਭਿਃ॥੮੧.

ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਮੈਂ ਸਮਾਧੀ ਨਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰੀ ਹਾਂ, ਧਨਵਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪਤਨੀ, ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਧੱਕ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।'

ਵਿਹੀਨਸ਼੍ਚ ਧਨੈਰ੍ਦਾਰੈਃ ਪੁਤ੍ਰੈਰਾਦਾਯ ਮੇ ਧਨਮ੍ । ਵਨਮਭ੍ਯਾਗਤੋ ਦੁਃ ਖੀ ਨਿਰਸ੍ਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਤਬਨ੍ਧੁਭੈਃ॥੮੧.

'ਧਨ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੰਞਿਆ, ਮੇਰਾ ਧਨ ਲੈ ਕੇ, ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਮਿਤਰਾਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਤਿਆਗਿਆ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।'

ਸੋऽਹਂ ਨ ਵੇਦ੍ਮਿ ਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਕੁਸ਼ਲਾਕੁਸ਼ਲਾਤ੍ਮਿਕਾਮ੍ । ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਂ ਸ੍ਵਜਨਾਨਾਞ੍ਚ ਦਾਰਾਣਾਞ੍ਚਾਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ॥੮੧.

'ਇੱਥੇ, ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਕੀ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਹਨ ਜਾਂ ਮਾੜੇ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਪਤਨੀ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ।'

ਕਿਂ ਨੁ ਤੇषਾਂ ਗृਹੇ ਕ੍ਸ਼ੇਮਮਕ੍ਸ਼ੇਮਂ ਕਿਂ ਨੁ ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਮ੍ । ਕਥਂ ਤੇ ਕਿਂ ਨੁ ਸਦ੍ਵृਤ੍ਤਾਃ ਦੁਰ੍ਵृਤ੍ਤਾਃ ਕਿਂ ਨੁ ਮੇ ਸੁਤਾਃ॥੮੧.

'ਕੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਸੁਖ-ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹਨ? ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ ਜਾਂ ਮਾੜੀ?'

ਰਾਜੋਵਾਚ ਯੈਰ੍ਨਿਰਸ੍ਤੋ ਭਵਾਂਲ੍ਲੁਬ੍ਧੈਃ ਪੁਤ੍ਰਦਾਰਾਦਿਭਿਰ੍ਧਨੈਃ । ਤੇषੁ ਕਿਂ ਭਵਤਃ ਸ੍ਨੇਹਮਨੁਬਧ੍ਨਾਤਿ ਮਾਨਸਮ੍॥੮੧.

ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਭੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ, ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਆਦਿ, ਧਨ ਦੀ ਖਾਤਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?

ਵੈਸ਼੍ਯ ਉਵਾਚ ਏਵਮੇਤਦ੍ਯਥਾ ਪ੍ਰਾਹ ਭਵਾਨਸ੍ਮਦ੍ਗਤਂ ਵਚਃ । ਕਿਂ ਕਰੋਮਿ ਨ ਬਧ੍ਨਾਤਿ ਮਮ ਨਿष੍ਠੁਰਤਾਂ ਮਨਃ॥੮੧.

ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ, ਠੀਕ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੀ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਖਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।

ਯੈਃ ਸਨ੍ਤ੍ਯਜ੍ਯ ਪਿਤृਸ੍ਨੇਹਂ ਧਨਲੁਬ੍ਧੈਰ੍ਨਿਰਾਕृਤਃ । ਪਤਿਸ੍ਵਜਨਹਾਰ੍ਦਂ ਚ ਹਾਰ੍ਦਿ ਤੇष੍ਵੇਵ ਮੇ ਮਨਃ॥੮੧.

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਨ ਦੇ ਲੋਭ ਵਿਚ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪਤਨੀ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਸਵਜਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕਿਮੇਤਨ੍ਨਾਭਿਜਾਨਾਮਿ ਜਾਨਨ੍ਨਪਿ ਮਹਾਮਤੇ । ਯਤ੍ਪ੍ਰੇਮਪ੍ਰਵਣਂ ਚਿਤ੍ਤਂ ਵਿਗੁਣੇष੍ਵਪਿ ਬਨ੍ਧੁषੁ॥੮੧.

ਮੈਂ ਇਹ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਦਿਲ ਕਿਉਂ ਅਣਗੁਣੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵੱਲ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤੇषਾਂ ਕृਤੇ ਮੇ ਨਿਃ ਸ਼੍ਵਾਸੋ ਦੌਰ੍ਮਨਸ੍ਯਂ ਚ ਜਾਯਤੇ । ਕਰੋਮਿ ਕਿਂ ਯਨ੍ਨ ਮਨਸ੍ਤੇष੍ਵਪ੍ਰੀਤਿषੁ ਨਿष੍ਠੁਰਮ੍॥੮੧.

ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਹੰਝੀਆਂ ਭਰਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਸਖਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ?

ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯ ਉਵਾਚ ਤਤਸ੍ਤੌ ਸਹਿਤੌ ਵਿਪ੍ਰ ਤਂ ਮੁਨਿਂ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤੌ । ਸਮਾਧਿਰ੍ਨਾਮ ਵੈਸ਼੍ਯੋऽਸੌ ਸ ਚ ਪਾਰ੍ਥਿਵਸਤ੍ਤਮਃ॥੮੧.

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਮুনি ਕੋਲ ਗਏ—ਵਪਾਰੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਮਾਧੀ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ।

ਕृਤ੍ਵਾ ਤੁ ਤੌ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਯਥਾਰ੍ਹਂ ਤੇਨ ਸਂਵਿਦਮ੍ । ਉਪਵਿष੍ਟੌ ਕਥਾਃ ਕਾਸ਼੍ਚਿਚ੍ਚਕ੍ਰਤੁਰ੍ਵੈਸ਼੍ਯ-ਪਾਰ੍ਥਿਵੌ॥੮੧.

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਯੋਗ ਅਨੁਸਾਰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ ਵਪਾਰੀ ਤੇ ਰਾਜਾ ਬੈਠ ਗਏ ਤੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

ਰਾਜੋਵਾਚ ਭਗਵਂਸ੍ਤ੍ਵਾਮਹਂ ਪ੍ਰष੍ਟੁਮਿਚ੍ਚਾਮ੍ਯੇਕਂ ਵਦਸ੍ਵ ਤਤ੍ । ਦੁਃਖਾਯ ਯਨ੍ਮੇ ਮਨਸਃ ਸ੍ਵਚਿਤ੍ਤਾਯਤ੍ਤਤਾਂ ਵਿਨਾ॥੮੧.

ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ: ਮੇਰਾ ਮਨ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਮਮਤ੍ਵਂ ਗਤਰਾਜ੍ਯਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਯਾਙ੍ਗੇष੍ਵਖਿਲੇष੍ਵਪਿ । ਜਾਨਤੋऽਪਿ ਯਥਾਜ੍ਞਸ੍ਯ ਕਿਮੇਤਨ੍ਮੁਨਿਸਤ੍ਤਮ॥੮੧.

ਰਾਜ ਗੁਆ ਚੁੱਕਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੈਂ ਰਾਜ ਦੇ ਹਰੇਕ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਮਮਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ, ਮੈਂ ਅਜਿਹੇ ਅਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਮুনি, ਇਹ ਕੀ ਹੈ?

ਅਯਂ ਚ ਨਿਕृਤਃ ਪੁਤ੍ਰੈਰ੍ਦਾਰੈਰ੍ਭृਤ੍ਯੈਸ੍ਤਥੋਜ੍ਝਿਤਃ । ਸ੍ਵਜਨੇਨ ਚ ਸਨ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਤੇषੁ ਹਾਰ੍ਦੇ ਤਥਾਪ੍ਯਤਿ॥੮੧.

ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਵੀ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਲੋਂ ਧੋਖਾ ਖਾ ਗਿਆ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਨੌਕਰਾਂ ਵਲੋਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ—ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਏਵਮੇष ਤਥਾਹਂ ਚ ਦ੍ਵਾਵਪ੍ਯਤ੍ਯਨ੍ਤਦੁਃ ਖਿਤੌ । ਦृष੍ਟਦੋषੇऽਪਿ ਵਿषਯੇ ਮਮਤ੍ਵਾਕृष੍ਟਮਾਨਸੌ॥੮੧.

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਤੇ ਮੈਂ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹਾਂ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਖਾਮੀਆਂ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਮਨ ਮਮਤਾ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਤਤ੍ਕਿਮੇਤਨ੍ਮਹਾਭਾਗ ਯਨ੍ਮੋਹੋ ਜ੍ਞਾਨਿਨੋਰਪਿ । ਮਮਾਸ੍ਯ ਚ ਭਵਤ੍ਯੇषਾ ਵਿਵੇਕਾਨ੍ਧਸ੍ਯ ਮੂਢਤਾ॥੮੧.

ਇਹ ਕੀ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਂਭਾਗ, ਇਹ ਮੋਹ ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਮੇਰੇ ਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਇਹ ਅੰਧਤਾ ਤੇ ਮੂਰਖਤਾ ਕਿਉਂ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?

ऋषਿਰੁਵਾਚ ਜ੍ਞਾਨਮਸ੍ਤਿ ਸਮਸ੍ਤਸ੍ਯ ਜਨ੍ਤੋਰ੍ਵਿषਯਗੋਚਰੇ । ਵਿषਯਸ਼੍ਚ ਮਹਾਭਾਗ ਯਾਤਿ ਚੈਵਂ ਪृਥਕ੍ ਪृਥਕ੍॥੮੧.

ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹਰ ਜੀਵ ਵਿਚ, ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ, ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਂਭਾਗ; ਪਰ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।

ਦਿਵਾਨ੍ਧਾਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨਃ ਕੇਚਿਦ੍ਰਾਤ੍ਰਾਵਨ੍ਧਾਸ੍ਤਥਾਪਰੇ । ਕੇਚਿਦ੍ ਦਿਵਾ ਤਥਾ ਰਾਤ੍ਰੌ ਪ੍ਰਾਣਿਨਸ੍ਤੁਲ੍ਯਦृष੍ਟਯਃ॥੮੧.

ਕੁਝ ਜੀਵ ਦਿਨ ਵਿਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਰਾਤ ਨੂੰ; ਕੁਝ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਦੋਵੇਂ ਸਮੇਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

ਜ੍ਞਾਨਿਨੋ ਮਨੁਜਾਃ ਸਤ੍ਯਂ ਕਿਨ੍ਤੁ ਤੇ ਨ ਹਿ ਕੇਵਲਮ੍ । ਯਤੋ ਹਿ ਜ੍ਞਾਨਿਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਪਸ਼ੁ-ਪਕ੍ਸ਼ਿ-ਮृਗਾਦਯਃ॥੮੧.

ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਿਰਫ ਉਹੀ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ—ਗਿਆਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਤਨ੍ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਯਤ੍ਤੇषਾਂ ਮृਗृਪਕ੍ਸ਼ਿਣਾਮ੍ । ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਚ ਯਤ੍ਤੇषਾਂ ਤੁਲ੍ਯਮਨ੍ਯਤ੍ਤਥੋਭਯੋਃ॥੮੧.

ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਕੋਲ ਵੀ ਹੈ—ਦੋਵੇਂ ਵਿਚ ਇਹ ਮਿਲਾਪ ਹੈ।

ਜ੍ਞਾਨੇऽਪਿ ਸਤਿ ਪਸ਼੍ਯੈਤਾਨ੍ ਪਤਙ੍ਗਾਞ੍ਛਾਵਚਞ੍ਚੁषੁ । ਕਣਮੋਕ੍ਸ਼ਾਦृਤਾਨ੍ ਮੋਹਾਤ੍ਪੀਡ੍ਯਮਾਨਾਨਪਿ ਕ੍ਸ਼ੁਧਾ॥੮੧.

ਗਿਆਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਤੰਗਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ: ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਅੱਗ ਵਿਚ ਜਾ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਮਾਨੁषਾ ਮਨੁਜਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਸਾਭਿਲਾषਾਃ ਸੁਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿ । ਲੋਭਾਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਪਕਾਰਾਯ ਨਨ੍ਵੇਤਾਨ੍ ਕਿਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਸਿ॥੮੧.

ਮਨੁੱਖ ਵੀ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਛਾ ਵਿਚ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ?

ਤਥਾਪਿ ਮਮਤਾਵਰ੍ਤੇ ਮੋਹਗਰ੍ਤੇ ਨਿਪਾਤਿਤਾਃ । ਮਹਾਮਾਯਾਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਸਂਸਾਰਸ੍ਥਿਤਿਕਾਰਿਣਾ॥੮੧.

ਫਿਰ ਵੀ, ਮਹਾਂਮਾਇਆ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਲੋਕ ਮਮਤਾ ਦੇ ਭਵਰ ਅਤੇ ਭਟਕਾਵ ਦੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਟਿਕਾਊ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਤਨ੍ਨਾਤ੍ਰ ਵਿਸ੍ਮਯਃ ਕਾਰ੍ਯੋ ਯੋਗਨਿਦ੍ਰਾ ਜਗਤ੍ਪਤੇਃ । ਮਹਾਮਾਯਾ ਹਰੇਸ਼੍ਚੈਤਤ੍ਤਥਾ ਸਂਮੋਹ੍ਯਤੇ ਜਗਤ੍॥੮੧.

ਇਸ ਲਈ, ਇੱਥੇ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਯੋਗ ਨੀਂਦ ਹੈ; ਇਹ ਹਰੀ ਦੀ ਮਹਾਂਮਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜ੍ਞਾਨਿਨਾਮਪਿ ਚੇਤਾਂਸਿ ਦੇਵੀ ਭਗਵਤੀ ਹਿ ਸਾ । ਬਲਾਦਾਕृष੍ਯ ਮੋਹਾਯ ਮਹਾਮਾਯਾ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ॥੮੧.

ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵੀ, ਉਹ ਭਗਵਤੀ ਦੇਵੀ ਮਹਾਂਮਾਇਆ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ, ਭਟਕਾਵ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਯਾ ਵਿਸृਜ੍ਯਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਂ ਜਗਦੇਤਚ੍ਚਰਾਚਰਮ੍ । ਸੈषਾ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ ਵਰਦਾ ਨृਣਾਂ ਭਵਤਿ ਮੁਕ੍ਤਯੇ॥੮੧.

ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਲਦਾ ਤੇ ਨਾ ਚਲਦਾ, ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ।

ਸਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਪਰਮਾ ਮੁਕ੍ਤੇਰ੍ਹੇਤੁਭੂਤਾ ਸਨਾਤਨੀ । ਸਂਸਾਰਬਨ੍ਧਹੇਤੁਸ਼੍ਚ ਸੈਵ ਸਰ੍ਵੇਸ਼੍ਵਰੇਸ਼੍ਵਰੀ॥੮੧.

ਉਹ ਉੱਚੀ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਉਹ ਸੰਸਾਰਿਕ ਬੰਧਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ।

ਰਾਜੋਵਾਚ ਭਗਵਨ੍ ! ਕਾ ਹਿ ਸਾ ਦੇਵੀ ਮਹਾਮਾਯੇਤਿ ਯਾਂ ਭਵਾਨ੍ । ਬ੍ਰਵੀਤਿ ਕਥਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਸਾ ਕਰ੍ਮਾਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਕਿਂ ਦ੍ਵਿਜ॥੮੧.

ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਭਗਵਾਨ! ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਦੇਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਂਮਾਇਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ? ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮ ਲੈਈ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਕੀ ਹਨ, ਦੋਵਾਂ ਜਨਮ ਵਾਲੇ?