ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਇष੍ਟੈਰ੍ਦਾਰੈਸ੍ਤਥਾ ਪੁਤ੍ਰੈਰ੍ਬਨ੍ਧੁਭਿਰ੍ਵਾ ਕਦਾਚਨ । ਵਿਯੋਗੋ ਨਾਸ੍ਯ ਭਵਿਤਾ ਸ਼ृਣ੍ਵਤਃ ਪਠਤੋऽਪਿ ਵਾ ॥ ੭੨.

ਜੋ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਤਸ੍ਯ ਮਨ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ! ਵਦਤੋ ਮੇ ਨਿਸ਼ਾਮਯ । ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਂ ਤਤ੍ਰ ਯਸ਼੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਯੇ ਚ ਦੇਵਾਸ੍ਤਥਰ੍षਯਃ ॥ ੭੨.

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨਵੰਤਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੌਣ ਇੰਦਰ ਸੀ, ਕੌਣ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਨ, ਇਹ ਵੀ ਸੁਣ।

ਮਾਰ੍ਤਣ੍ਡ ਰਸ੍ਯਵੇਰ੍ਭਾਰ੍ਯਾ ਤਨਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣਃ । ਸਂਜ੍ਞਾ ਨਾਮ ਮਹਾਭਾਗ ਤਸ੍ਯਾਂ ਭਾਨੁਰਜੀਜਨਤ੍ ॥ ੭੭.

ਮਾਰਤੰਡ, ਰਸੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੀ ਧੀ ਦਾ ਪਤੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੰਜਨਾ ਸੀ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਭਾਨੂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।

ਮਨੁਂ ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਤਯਸ਼ਸਮਨੇਕਜ੍ਞਾਨਪਾਰਗਮ੍ । ਵਿਵਸ੍ਵਤਃ ਸੁਤੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਸ੍ਤੁ ਸਃ ॥ ੭੭.

ਮਨੂ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਵਿਵਸਵਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਂਜ੍ਞਾ ਚ ਰਵਿਣਾ ਦृष੍ਟਾ ਨਿਮੀਲਯਤਿ ਲੋਚਨੇ । ਯਤਸ੍ਤਤਃ ਸਰੋषੋਰ੍ऽਕਃ ਸਂਜ੍ਞਾਂ ਨਿष੍ਠੁਰਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ ੭੭.

ਜਦੋਂ ਸੰਜਨਾ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਨੇਤਰ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਣੀ ਸੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਬੋਲਿਆ।

ਮਯਿ ਦृष੍ਟੇ ਸਦਾ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਕੁਰੁषੇ ਨੇਤ੍ਰਸਂਯਮਮ੍ । ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਨਿष੍ਯਸੇ ਮੂਢੇ ਪ੍ਰਜਾਸਂਯਮਨਂ ਯਮਮ੍ ॥ ੭੭.

ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਰੋਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮੂਰਖ, ਤੂੰ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯਮ ਦਾ ਜਨਮ ਦੇਵੇਂਗੀ।

ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯ ਉਵਾਚ ਤਤਃ ਸਾ ਚਪਲਾਂ ਦृष੍ਟਿਂ ਦੇਵੀ ਚਕ੍ਰੇ ਭਯਾਕੁਲਾ । ਵਿਲੋਲਿਤਦृਸ਼ਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪੁਨਰਾਹ ਚ ਤਾਂ ਰਵਿਃ ॥ ੭੭.

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਘੁਮਾ ਲਈ; ਜਦ ਸੂਰਜ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਅੱਖਾਂ ਡੋਲਦੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ, ਉਹ ਮੁੜ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਲੋਲਿਤਾ ਦृष੍ਟਿਰ੍ਮਯਿ ਦृष੍ਟੇ ਤ੍ਵਯਾਧੁਨਾ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਲੋਲਾਂ ਤਨਯਾਂ ਨਦੀਂ ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸਵਿष੍ਯਸਿ ॥ ੭੭.

ਹੁਣ, ਜਦ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਡੋਲਦੀ ਹੈਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਇੱਕ ਧੀ, ਇੱਕ ਨਦੀ 'ਵਿਲੋਲਾ' ਦਾ ਜਨਮ ਦੇਵੇਂਗੀ।

ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯ ਉਵਾਚ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤੁ ਸਂਜਜ੍ਞੇ ਭਰ੍ਤृਸ਼ਾਪੇਨ ਤੇਨ ਵੈ । ਯਮਸ਼੍ਚ ਯਮੁਨਾ ਚੇਯਂ ਪ੍ਰਖ੍ਯਾਤਾ ਸੁਮਹਾਨਦੀ ॥ ੭੭.

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ, ਸੰਜਨਾ ਤੋਂ ਯਮ ਤੇ ਇਹ ਯਮੁਨਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਦੀ ਹੈ, ਜਨਮੀ।

ਸਾਪਿ ਸਂਜ੍ਞਾ ਰਵੇਸ੍ਤੇਜਃ ਸੇਹੇ ਦੁਃ ਖੇਨ ਭਾਮਿਨੀ । ਅਸਹਨ੍ਤੀ ਚ ਸਾ ਤੇਜਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਵੈ ਤਦਾ ॥ ੭੭.

ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਸੰਜਨਾ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਸਹੀ; ਜਦ ਉਹ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੀ, ਤਾਂ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਈ।

ਕਿਙ੍ਕਰੋਮਿ ਕ੍ਵ ਗਚ੍ਛਾਮਿ ਕ੍ਵ ਗਤਾਯਾਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਵृਤਿਃ । ਭਵੇਨ੍ਮਮ ਕਥਂ ਭਰ੍ਤਾ ਕੋਪਮਰ੍ਕਸ਼੍ਚ ਨੈष੍ਯਤਿ ॥ ੭੭.

ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਆਰਾਮ ਮਿਲੇ? ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਮੈਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ?

ਇਤਿ ਸਂਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਬਹੁਧਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸੁਤਾ ਤਦਾ । ਬਹੁ ਮੇਨੇ ਮਹਾਭਾਗਾ ਪਿਤृਸਂਸ਼੍ਰਯਮੇਵ ਸਾ ॥ ੭੭.

ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਧੀ, ਉਹ ਸੁਭਾਗੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਓਟ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਮੰਨ ਲਿਆ।

ਤਤਃ ਪਿਤृਗृਹੇ ਗਨ੍ਤੁਂ ਕृਤਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੀ । ਛਾਯਾਮਯੀਮਾਤ੍ਮਤਨੁਂ ਨਿਰ੍ਮਮੇ ਦਯਿਤਾਂ ਰਵੇਃ ॥ ੭੭.

ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਜਾਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਮਨ ਬਣਾਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਇੱਕ ਛਾਂ-ਜਿਹੀ ਰੂਪ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਸੀ।

ਤਾਞ੍ਚੋਵਾਚ ਤ੍ਵਯਾ ਵੇਸ਼੍ਮਨ੍ਯਤ੍ਰ ਭਾਨੋਰ੍ਯਥਾ ਮਯਾ । ਤਥਾ ਸਮ੍ਯਗਪਤ੍ਯੇषੁ ਵਰ੍ਤਿਤਵ੍ਯਂ ਯਥਾ ਰਵੌ ॥ ੭੭.

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਭਾਨੂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ, ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ, ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਤਾਵ ਕਰੀਂ।'

ਪृष੍ਟਯਾਪਿ ਨ ਵਾਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਥੈਤਦ੍ਗਮਨਂ ਮਮ । ਸੈਵਾਸ੍ਮਿ ਨਾਮ ਸਂਜ੍ਞੇਤਿ ਵਾਚ੍ਯਮੇਤਤ੍ਸਦਾ ਵਚਃ ॥ ੭੭.

'ਜੇਕਰ ਪੁੱਛਿਆ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਾ ਆਖੀਂ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹੀ ਆਖੀਂ: ਮੈਂ ਨਾਮ ਸੰਜਨਾ ਹਾਂ।'

ਛਾਯਸਂਜ੍ਞੋਵਾਚ ਆਕੇਸ਼ਗ੍ਰਹਣਾਦ੍ਦੇਵਿ ! ਆਸ਼ਾਪਾਚ੍ਚ ਵਚਸ੍ਤਵ । ਕਰਿष੍ਯੇ ਕਥਯਿष੍ਯਾਮਿ ਵृਤ੍ਤਨ੍ਤੁ ਸ਼ਾਪਕਰ੍षਣਾਤ੍ ॥ ੭੭.

ਛਾਂ-ਸੰਜਨਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਦੇਵੀ! ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਵਾਲ ਫੜਨ ਅਤੇ ਹੁਕਮ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ, ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸੱਚ ਆਖ ਦਿਆਂਗੀ।'

ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਸਾ ਤਦਾ ਦੇਵੀ ਜਗਾਮ ਭਵਨਂ ਪਿਤੁਃ । ਦਦਰ੍ਸ਼ ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਵष੍ਟਾਰਂ ਤਪਸਾ ਧੂਤਕਲ੍ਮषਮ੍ ॥ ੭੭.

ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਗਈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਤਵਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

ਬਹੁਮਾਨਾਚ੍ਚ ਤੇਨਾਪਿ ਪੂਜਿਤਾ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ । ਤਸ੍ਥੌ ਪਿਤृਗृਹੇ ਸਾ ਤੁ ਕਞ੍ਚਿਤ੍ਕਾਲਮਨਿਨ੍ਦਿਤਾ ॥ ੭੭.

ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਇਜ਼ਤ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਰਹੀ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਦੋਸ਼ ਦੇ।

ਤਤਸ੍ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਹ ਚਾਰ੍ਵਙ੍ਗੀ ਪਿਤਾ ਨਾਤਿਚਿਰੋषਿਤਾਮ੍ । ਸ੍ਤੁਤ੍ਵਾ ਚ ਤਨਯਾਂ ਪ੍ਰੇਮਬਹੁਮਾਨਪੁਰਃ ਸਰਮ੍ ॥ ੭੭.

ਫਿਰ, ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਨਾ ਰਹਿਣ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸੋਹਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਤੇ ਇਜ਼ਤ ਨਾਲ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਖਿਆ।

ਤ੍ਵਾਨ੍ਤੁ ਮੇ ਪਸ਼੍ਯਤੋ ਵਤ੍ਸੇ ਦਿਨਾਨਿ ਸੁਬਹੂਨ੍ਯਪਿ । ਮੁਹੂਰ੍ਤਾਰ੍ਧਸਮਾਨਿ ਸ੍ਯੁਃ ਕਿਨ੍ਤੁ ਧਰ੍ਮੋ ਵਿਲੁਪ੍ਯਤੇ ॥ ੭੭.

'ਪੁੱਤ, ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਈ ਦਿਨ ਵੇਖਾਂ, ਉਹ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਅੱਧ ਮਿੰਟ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਧਰਮ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।'

ਬਾਨ੍ਧਵੇषੁ ਚਿਰਂ ਵਾਸੋ ਨਾਰੀਣਾਂ ਨ ਯਸ਼ਸ੍ਕਰਃ । ਮਨੋਰਥੋ ਬਾਨ੍ਧਵਾਨਾਂ ਨਾਰ੍ਯਾ ਭਰ੍ਤृਗृਹੇ ਸ੍ਥਿਤਿਃ ॥ ੭੭.

'ਇਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿਣਾ ਇਜ਼ਤ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸਤਰੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਘਰ ਰਹੇ।'

ਸਾ ਤ੍ਵਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਨਾਥੇਨ ਭਰ੍ਤ੍ਰਾ ਸੂਰ੍ਯੇਣ ਸਙ੍ਗਤਾ । ਪਿਤृਗੇਹੇ ਚਿਰਂ ਕਾਲਂ ਵਸ੍ਤੁਂ ਨਾਰ੍ਹਸਿ ਪੁਤ੍ਰਿਕੇ ॥ ੭੭.

'ਤੂੰ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈਂ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿਣਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਪੁੱਤ।'

ਸਾ ਤ੍ਵਂ ਭਰ੍ਤृਗृਹਂ ਗਚ੍ਛ ਤੁष੍ਟੋऽਹਂ ਪੂਜਿਤਾਸਿ ਮੇ । ਪੁਨਰਾਗਮਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਯ ਸ਼ੁਭੇ ਮਮ ॥ ੭੭.

'ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਘਰ ਜਾ; ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ, ਮੇਰੀ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਮੁੜ ਆਉਣੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ, ਸੁਭਾਗੀ।'

ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯ ਉਵਾਚ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਸਾ ਤਦਾ ਪਿਤ੍ਰਾ ਤਥੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਸਾ ਮੁਨੇ । ਸਂਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਪਿਤਰਂ ਜਗਾਮਾਥੋਤ੍ਤਰਾਨ੍ ਕੁਰੂਨ੍ ॥ ੭੭.

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਆਖੀ ਗਈ, ਉਹ ਨੇ 'ਜਿਵੇਂ' ਆਖ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਤਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਕੁਰੂਆਂ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ।

ਸੂਰ੍ਯਤਾਪਮਨਿਚ੍ਛਨ੍ਤੀ ਤੇਜਸਸ੍ਤਸ੍ਯ ਬਿਭ੍ਯਤੀ । ਤਪਸ਼੍ਚਚਾਰ ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਵਡਵਾਰੂਪਧਾਰਿਣੀ ॥ ੭੭.

ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਾਪ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਤੋਂ ਡਰਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਉਥੇ ਘੋੜੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਤਪ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।

ਸਂਜ੍ਞੇਯਮਿਤਿ ਮਨ੍ਵਾਨੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਮਹਸ੍ਪਤਿਃ । ਜਨਯਾਮਾਸ ਤਨਯੌ ਕਨ੍ਯਾਞ੍ਚੈਕਾਂ ਮਨੋਰਮਾਮ੍ ॥ ੭੭.

ਸੰਜਨਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੋਹਣੀ ਧੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ।

ਛਾਯਾਸਂਜ੍ਞਾ ਤ੍ਵਪਤ੍ਯੇषੁ ਯਥਾ ਸ੍ਵੇष੍ਵਤਿਵਤ੍ਸਲਾ । ਤਥਾ ਨ ਸਂਜ੍ਞਾਕਨ੍ਯਾਯਾਂ ਪੁਤ੍ਰਯੋਸ਼੍ਚਾਨ੍ਵਵਰ੍ਤਤ ॥ ੭੭.

ਛਾਂ-ਸੰਜਨਾ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਸੰਜਨਾ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਐਸਾ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਲਾਲਨਾਦ੍ਯੁਪਭੋਗੇषੁ ਵਿਸ਼ੇषਮਨੁਵਾਸਰਮ੍ । ਮਨੁਸ੍ਤਤ੍ਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਵਾਨਸ੍ਯ ਯਮਸ੍ਤਸ੍ਯਾ ਨ ਚਕ੍ਸ਼ਮੇ ॥ ੭੭.

ਲਾਡ-ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਸਾਥ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਫਰਕ ਕਰਦੀ ਸੀ; ਮਨੂ ਨੇ ਸਬਰ ਕਰਕੇ ਸਹਿ ਲਿਆ, ਪਰ ਯਮ ਨੇ ਇਹ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

ਤਾਡਨਾਯ ਚ ਵੈ ਕੋਪਾਤ੍ਪਾਦਸ੍ਤੇਨ ਸਮੁਦ੍ਯਤਃ । ਤਸ੍ਯਾਃ ਪੁਨਃ ਕ੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮਤਾ ਨ ਤੁ ਦੇਹੇ ਨਿਪਾਤਿਤਃ ॥ ੭੭.

ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਯਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਪੈਰ ਚੁੱਕਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਨੇ ਸਬਰ ਕਰਕੇ, ਪੈਰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਪੈਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।