ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮਹਿਲਾਨੀ, ਇਹ ਰਾਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਤਿੰਨ ਸਰੀਰ ਹੀ ਬਚੇ ਹਨ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਯਜਮਾਨ ਦਾ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਦਾਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।" ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਜਦ ਤੱਕ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਯਜਮਾਨ ਦਾ ਦਾਨ ਜ਼ਰੂਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਯਾਦ ਦਿਵਾਇਆ, "ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਚਨ ਦਿੱਤੇ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਕਰਨੇ ਹੀ ਪੈਣਗੇ—ਚਾਹੇ ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਣਾ ਹੋਵੇ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦੁਖੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ।" ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਮਹਿਲਾਨੀ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਰੂਰ ਦਾਨ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਮੇਰੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਤੇਰਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਾਂ, ਹੇ ਨਰਪਤੀ? ਜਲਦੀ ਦੱਸ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਅੱਗ ਤੈਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗੀ।" ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਜਮਾਨ ਦਾ ਧਨ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿਓ।" ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਕਿਹਾ, "ਜਾ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਪਣੀ ਧਰਮ ਨਿਭਾ। ਤੇਰਾ ਰਸਤਾ ਸੁਖਮਈ ਹੋਵੇ, ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਆਵੇ।" ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਪੈਦਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀ, ਜਦਕਿ ਇਹ ਉਸਦੀ ਆਦਤ ਨਾ ਸੀ। ਜਦ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਨਾਗਰਿਕ ਤੇ ਰਾਜ ਦਰਬਾਰੀ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪੁਕਾਰ ਉਠੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, "ਹੇ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਸਾਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਕਿਉਂ ਛੱਡ ਰਹੇ ਹੋ? ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਰਮ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ ਲੈ ਚਲੋ। ਥੋੜਾ ਰੁਕੋ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖੀਏ।" ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸਾਡੇ ਅੱਖਾਂ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਦਾ ਰਸ ਪੀ ਲੈਣ। ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਦੋਂ ਮੁੜ ਵੇਖਾਂਗੇ?" ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਨੰਨੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਸੇਵਕ ਰਾਜਾ ਦੇ ਆਗੇ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਰਸਤਾ ਰੋਕ ਕੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ, "ਹੁਣ ਰਾਜਾ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਪੈਦਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਏ, ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਜੁਕ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਧੂਲ ਵਾਲੀ ਰਾਹ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ, "ਇਸ ਰਾਹ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੋਵੇਗਾ? ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰੁਕ ਜਾਓ, ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਨਿਭਾਓ। ਦਇਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਖਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ। ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਧਨ-ਧਾਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੀ ਹਨ? ਇਹ ਸਭ ਛੱਡ ਕੇ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਛਾਂ ਬਣ ਗਏ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਕਿਉਂ ਛੱਡ ਰਹੇ ਹੋ?" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, "ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਹੋ, ਉੱਥੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਹਾਂ। ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਵੱਸਦੇ ਹੋ, ਓਥੇ ਹੀ ਸਾਡਾ ਸੁਖ ਤੇ ਸਵਰਗ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਹੀ ਠਹਿਰ ਗਏ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ, ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ, "ਸ਼ਰਮ ਕਰੋ, ਦੁਸ਼ਟ! ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਝੂਠ ਤੇ ਟਿੜਕ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਜਦ ਰਾਜ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਹੁਣ ਮੁੜ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਹੋ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ, "ਮੈਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ," ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਨਾਜੁਕ ਤੇ ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਇੱਕ ਲਾਟੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਨਾ ਹੀ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ," ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਆਖਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਪੰਜ ਦਇਆਲੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਇੰਨਾ ਪਾਪੀ ਹੈ, ਕਿਹੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ?" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, "ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਸੀਂ ਕਿਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸੋਮਾ ਪੀ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਵਾਂਗੇ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, "ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਵੋਗੇ।" ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਕਰਨ 'ਤੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਨਾਹ ਤੁਸੀਂ ਵਿਆਹ ਕਰੋਗੇ, ਨਾਹ ਵਿਰੋਧ ਕਰੋਗੇ; ਵਿਅੰਗ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੁਬਾਰਾ ਦੇਵਤਾ ਬਣ ਜਾਵੋਗੇ।" ਫਿਰ ਉਹ ਪੰਜੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਤਰੇ, ਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਮੂਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਜੈਮਿਨਿ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਵਸਥਿਤ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਦੀ ਕਥਾ ਬਾਰੇ ਵੱਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਤਕਲੀਫ ਸਹੀ, ਕੀ ਆਖਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲਿਆ?" ਜਦ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਚਲ ਪਿਆ, ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੁਖੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ੈਵਿਆ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਰੋਹਿਤਾ ਵੀ ਚੱਲੇ। ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸਿੱਧਾ ਕਾਸੀ ਨਗਰੀ ਗਿਆ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਭੋਗ-ਸਥਲੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਹੈ। ਦੁੱਖੀ ਦਿਲ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਭਗਤ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਨੀਵਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਮੇਰੀ ਜਾਨ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਮੇਰੀ ਇਹ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਾਨ ਸਮਝ ਕੇ ਲੈ ਲਵੋ।