ਜਦੋਂ ਬੀਜ ਪੌਦੇ ਬੀਜਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੁੜ ਉੱਗੇ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਲਈ ਕਿਸਾਨੀ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਸੋਚੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹਨ, ਨੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੌਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਰਾਹੀਂ ਉੱਗਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਕਿਸਾਨੀ ਵਿਚ ਪੂਰਨਤਾ ਆ ਗਈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪੌਦਿਆਂ ਲਈ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਫਿਰ, ਉਹ ਨੇ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਧਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ, ਜੋ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਦਾ ਹੈ; ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਇੰਦਰ ਦਾ ਹੈ। ਵੈਸ਼, ਜੋ ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮਰੁਤ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ; ਸ਼ੂਦਰ, ਜੋ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਅਠ ਅਠ ਹਜ਼ਾਰ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਅਰਣਯ ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਹੈ; ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਦਾ ਸਥਾਨ, ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਅਵਾਸ, ਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਅਮਰ ਲੋਕ — ਇਹ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਤੇ, ਕ੍ਰੌਸਤੁਕੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਅੰਡੇ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸ cosmic egg ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ: ਵਿਘਟਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਜੂਦ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?" ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਕ ਵਿਘਟਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜਗਤ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਦਲਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿਚ ਆਰਾਮ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਤਮਸ ਅਤੇ ਸੱਤਵ ਗੁਣ ਸਮਤੋਲ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਵਧੇ ਹੋਏ ਨਾ ਘਟੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਮਿਲੇ ਹੋਏ। ਜਿਵੇਂ ਤਿਲ ਵਿਚ ਤੇਲ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਵਿਚ ਘੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਰਜਸ ਵੀ ਤਮਸ ਅਤੇ ਸੱਤਵ ਦੇ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਉਮਰ — ਦੋ ਪਰਾਰਧ — ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਹੈ; ਵਿਘਟਨ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਤ ਵੀ ਇਤਨੀ ਹੀ ਲੰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਰਾਤ ਦੇ ਮੋੜ ਤੇ, ਜਗਤ ਦਾ ਆਦੀ ਸਰੋਤ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਅਕਲਪनीय ਹੈ, ਜੋ ਸਰਵੋਚ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਆਸਰੇ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਤ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਨਸ਼ਾ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਵਸੰਤ ਦੀ ਹਵਾ ਆ ਕੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਯੋਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅੰਦਰ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, cosmic egg ਵਿਚ ਉੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ। ਉਹ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ, ਸੰਕੋਚ ਅਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ, ਸਥਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਰਜਸ ਗੁਣ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਰਚ ਕੇ, ਸੱਤਵ ਗੁਣ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਤਮਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਵਿਘਟਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਖੇਤ ਵਿਚ ਉੱਗਣ ਵਾਲਾ, ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਅਤੇ ਇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕੰਮ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਰਚਦਾ ਹੈ; ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਵਿਘਟਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਉਹ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਆਤਮ-ਜਨਮੇ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਰਜਸ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਤਮਸ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ, ਸੱਤਵ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਹੀ ਗੁਣ ਹਨ। ਇਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਵੀ ਵਿੱਛੋੜ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਉਹ ਕਦੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ, ਚਾਰ-ਮੁੱਖਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦੇਵਤਾ, ਰਜਸ ਦੇ ਆਸਰੇ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹਿਰਣਯਗਰਭ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਰੰਭ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਗੇ ਕਮਲ ਦੇ ਡੰਡੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ, ਹੇ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ, ਸੌ ਸਾਲ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਾਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਦਸ ਨਿਮੇਸ਼ ਇੱਕ ਕਾਠਾ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਪੰਜ ਕਾਠਾ ਇੱਕ ਕਲਾ, ਤੇ ਤੀਹ ਕਲਾਵਾਂ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ, ਤੇ ਤੀਹ ਮੁਹੂਰਤ ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਤੀਹ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਤੀਹ ਐਸੀਆਂ ਦਿਨ-ਰਾਤਾਂ ਦੋ ਪੱਖ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹੀਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੱਖਣੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਦੌਰ ਵਿਚ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਇੱਕ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਇਉਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉੱਤਰੀ ਦੌਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ। ਚਤੁਰਯੁਗ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਆਦਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਵਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਵੰਡ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਚਾਰ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੀ, ਤੇ ਉਗਮ ਵੀ ਚਾਰ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੀ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਤੇ ਉਗਮ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੀ। ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਤੇ ਉਗਮ ਦੋ-ਦੋ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੀ। ਕਲੀ ਯੁਗ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਤੇ ਉਗਮ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਮਿਆਦ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਲਿਖੀ; ਇਸ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਲ ਗੁਣਾ ਕਰਨ 'ਤੇ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿਚ ਚੌਦਾਂ ਮਨੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਵਿਘਟਨ, ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਿਆਦ, ਤੇ ਜਾਤੀਆਂ-ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਕਰਮ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਨਿਆਂ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ।