ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਇਉਂ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਬਾੜੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ, ਹਰ ਇਕ ਬਾੜੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਉੱਚੀਆਂ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ‘ਤੇ ਬਣੇ ਹੋਏ, ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਖਾਲੀ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਅੱਧ ਯੋਜਨ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ, ਚੌੜਾਈ ਲੰਬਾਈ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਹਿੱਸਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰੀ ਢਲਾਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਸਦੇ ਰਸਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਬਾਂਸ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਣ। ਛੋਟਾ ਕਿਲ੍ਹਾਬੰਦ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਧਾ, ਅਤੇ ਇਕ ਛੋਟਾ ਪਿੰਡ ਇਸ ਤੋਂ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ। ਹੋਰ ਵੀ ਛੋਟੀਆਂ ਬਸਤੀਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੰਧ ਜਾਂ ਖਾਲੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਖਰਵਟਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਕ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬਸਤੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਦੇ ਮੰਤਰੀ, ਵਸੀਲ, ਅਤੇ ਜਮੀਨਦਾਰ ਵਸਦੇ। ਕੁਝ ਪਿੰਡ ਜਿਹੜੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਸਾਏ ਜਾਂਦੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹੁੰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿੰਡ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਵਸਾਈਆਂ ਜਾਵਣ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਰਹਿਣ-ਵਾਸਤ ਦੀ ਥਾਂ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ। ਇਕ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬਸਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਉਹ ਵਿਧੀ-ਵਿਰੁੱਧ, ਖੇਤਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਸਾਈ ਜਾਂਦੀ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਦੇ ਚਾਹਿਤਿਆਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ। ਗੋਸ਼ਾ ਉਹ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਗਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਰਥਾਂ ‘ਤੇ ਲਾਦ ਕੇ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਸਮੇਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਪਿੰਡ ਆਦਿ ਵਸਾਏ, ਅਤੇ ਦੋ-ਦੋ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਰ ਬਣਾਏ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਣਾਉਂਦੇ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਏ। ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਦਰੱਖਤ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ—ਕੁਝ ਹੇਠਾਂ, ਕੁਝ ਉੱਤੇ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵੀ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਜੋ ਟਾਹਣੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਮਨਾ-ਪੂਰਨ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਲੱਕੜ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਗਈਆਂ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਲੱਭਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਮਧੁ (ਸ਼ਹਿਦ) ਮੁੱਕ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕਾਮਨਾ-ਪੂਰਨ ਦਰੱਖਤ ਵੀ ਸਾਰੇ ਮੁੱਕ ਗਏ। ਦੁੱਖੀ ਅਤੇ ਭੁੱਖ-ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ‘ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਆਈ। ਜਦੋਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਨਾ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਉਸ ਵਰਖਾ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਥੱਲੇ ਜਗ੍ਹਾ-ਜਗ੍ਹਾ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਰਖਾ ਕਰਕੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਰੁਕ ਗਏ, ਅਤੇ ਨੀਵੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਚੈਨਲ ਬਣ ਗਏ; ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ-ਬਹੁਤ ਪਾਣੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਪੌਦੇ ਉੱਗੇ; ਚੌਦਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੌਦੇ, ਕੁਝ ਖੇਤੀਯੋਗ, ਕੁਝ ਜੰਗਲੀ, ਬਿਨਾਂ ਬੀਜੇ ਜਾਂ ਜੋਤੇ ਉੱਗ ਆਏ। ਦਰੱਖਤ ਅਤੇ ਬੂਟੇ, ਜੋ ਮੌਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਲਿਆਉਂਦੇ, ਉਹ ਵੀ ਉੱਗੇ; ਇਹੀ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈਆਂ ਵਾਲੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਨਮ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਵਾਈਆਂ ਵਾਲੇ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਬਦੌਲਤ, ਲੋਕ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਫਿਰ ਅਚਾਨਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਦੀਆਂ, ਖੇਤਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ, ਦਰੱਖਤਾਂ, ਬੂਟਿਆਂ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਵਾਲੇ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਲੈ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੋਸ਼ ਕਰਕੇ, ਦਵਾਈਆਂ ਵਾਲੇ ਬੂਟੇ ਵਧੇ ਨਹੀਂ; ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਬੂਟੇ ਮੁੜ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਲੋਕ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ ਗਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ, ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਫਲ ਖਤਮ ਹੋਣ ਦੇਖ ਕੇ, ਸੁਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਬਛੜਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਅਨਾਜ ਉੱਗਿਆ; ਉਹ ਬੀਜ, ਖੇਤੀਯੋਗ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ, ਫਿਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਦਵਾਈਆਂ ਵਾਲੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਜੋ ਫਲ ਨਾਲ ਪੱਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਤਾਰਾਂ ਹਨ: ਚੌਲ, ਜੌ, ਗਹੂੰ, ਬਾਜਰਾ, ਤੇਲ ਵਾਲੇ ਤਿਲ; ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ, ਉਦਾਰਾ, ਕੋਰਡੂਸ਼ਾ, ਚਿਨਕਾ; ਮਾਸ਼, ਮੁੰਗ, ਮਸੂਰ, ਨਿਸ਼ਪਾਵਾ, ਕੁਲੱਥ; ਅਧਕਾ ਅਤੇ ਚਣੇ—ਇਹ ਸਤਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਖੇਤੀਯੋਗ ਦਵਾਈਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਚੌਦਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਦਵਾਈਆਂ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ, ਕੁਝ ਖੇਤੀਯੋਗ, ਕੁਝ ਜੰਗਲੀ, ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ: ਚੌਲ, ਜੌ, ਗਹੂੰ, ਬਾਜਰਾ, ਤੇਲ ਵਾਲੇ ਤਿਲ; ਪ੍ਰਿਯੰਗੂ, ਕੁਲੱਥ, ਸ਼ਾਮਕਾ, ਨਿਵਾਰਾ, ਯਵ, ਤਿਲ, ਗਵੇਧੁਕਾ; ਕੁਰਵਿੰਦ, ਮਾਰਕਟਕ, ਅਤੇ ਵੇਣੂ-ਯਵ—ਇਹ ਚੌਦਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੌਦੇ ਬੀਜਣ ‘ਤੇ ਵੀ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਉੱਗੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਲਈ ਖੇਤੀ ਦੀ ਵਿਧੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਖੇਤੀਯੋਗ ਪੌਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਖੇਤੀ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਆ ਗਈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੱਦਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਵਰਣਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਵ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਤਾ ਕਿ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਸਾਰੇ ਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀ ਸਕਣ। ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਪ-ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਥਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਆ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਯੋਧੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਉਹ ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਵੈਸ਼, ਜੋ ਆਪਣਾ ਕਰਤੱਵ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਮਾਰੁਤ ਹੈ; ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੀ, ਜੋ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਗੰਧਰਵ ਥਾਂ ਹੈ। ਅਠਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਉਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਅਰਨ੍ਯਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਹੈ; ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਆ ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਨ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸੰਨਿਆਸੀ ਲਈ, ਅਤੇ ਅਮਰ ਥਾਂ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ—ਇਹ ਹੈ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਕ੍ਰੌਸਤੁਕੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਅੰਡੇ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਅੰਡੇ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਭਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ੀ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?