ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਘਰ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਮਹਿਮਾਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੁਹਣਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਅਸਥਾਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਹਿਮਾਨ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਘਰਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖੀ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾਨ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਹਿਮਾਨ ਉਮੀਦ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਸ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਘਰਵਾਲਾ ਪਾਪ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿਚ ਗੰਦਗੀ ਦਾ ਭੋਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਘਰਵਾਲਾ ਜੇ ਸਿਰਫ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਸਬਜ਼ੀ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਿਮਾਨ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਪ ਘਰਵਾਲੇ ਦੇ ਹੀ ਪਾਸ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅੰਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸ੍ਰਾਦਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਭੋਜਨ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਭਿਕਾਰੀ ਹਨ—ਸੰਨਿਆਸੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ; ਦਾਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਚਾਰ ਗਲੂਕਾਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਦੁਜਾ ਜਿਹੜਾ ਵਿਦਵਾਨ ਦਵੈਜਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਹ ਕਿ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਅਸਰਦਾਰ ਹੋਂਦਾ ਹੈ; ਚਾਹੇ ਭੋਜਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦਾਨ, ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਘਰਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਹਿਮਾਨ, ਘਰ ਦੇ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਦਾਨ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਖਾਣਾ ਖਾਏ। ਉਹ ਅਸਮਰਥ, ਬੱਚਿਆਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਚਤੁਰ ਲੋਕਾਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜੋ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਭੋਜਨ ਦੇਵੇ। ਜੇ ਘਰਵਾਲਾ ਸਮਰਥ ਅਤੇ ਧਨਵਾਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਦੇਵੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਧਨਵਾਨ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਦੁਖੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਪ ਧਨਵਾਨ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਘਰਵਾਲਾ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਪਲੰਗ, ਸੀਟ, ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਕੇ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਕਰੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਘਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਭਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਧਿਆਂ 'ਤੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ, ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮਹਿਮਾਨ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ—all welfare givers—ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਪੰਛੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਜੀਵ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਥੇ, ਐਤਰੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਲੋਕ ਰਚੇ। ਹੁਣ, ਐਤਰੀ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਘਰਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਰਚੇ ਸ਼ਲੋਕ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ, ਮਹਿਮਾਨ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਘਰਵਾਲਾ ਸਮਰਥ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਭੂਮਿ ਉੱਤੇ ਕੁੱਤਿਆਂ, ਚੰਡਾਲਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਵੇ। ਉਹ ਹਰ ਰਾਤ ਤੇ ਦਿਨ, ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਹੋਏ ਮਾਸ, ਚਾਵਲ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਆਦਿ ਦੀ ਭੈਟ ਚੜ੍ਹਾਏ; ਪਰ ਉਹ ਖੁਦ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਭੈਟ ਚੜ੍ਹਾਏ ਬਿਨਾਂ, ਕੁਝ ਨਾ ਖਾਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਘਰਵਾਲਾ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਦਿਨ, ਕ੍ਰੌਸ਼ਟੁਕੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸੀ, ਜੋ ਨਦੀ-ਜਨਮ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਈ; ਹੁਣ ਦੱਸੋ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚੀ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।" ਅਤੇ, "ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਾਤੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਕੀ ਹਨ? ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਕੀ ਕਰਤਵ ਹਨ?" ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਸੱਚ ਤੇ ਲਗਨ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋੜੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਜੋ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਹ ਪੂਰੇ ਸਤਵ ਤੇ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋੜੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।" "ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਜਸ ਗੁਣ ਵਾਲੇ, ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਉਤਾਵਲੇ ਸਨ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਾਂਗਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋੜੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।" "ਇਹ ਰਜਸ ਅਤੇ ਤਮਸ, ਦੋਵੇਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋੜੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।" "ਇਹ ਸਾਰੇ ਤਮਸ ਗੁਣ ਵਾਲੇ, ਧਨ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਜਦ ਉਹ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਹੋਏ, ਜੀਵ-ਜੋੜੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।" "ਇਹ ਜੋੜੇ, ਪਰਸਪਰ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਮਿਲਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਇਸ ਚੱਕਰ ਵਿਚ, ਜੋੜਿਆਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ।" "ਉਸ ਸਮੇਂ, ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਮਾਸਿਕ ਧਾਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮਿਲਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਗਰਭ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ ਸੀ।" "ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।" "ਉਹ ਮਨ ਦੀ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਤੁਰੰਤ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਸੁਧ ਇੰਦਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ।" "ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਐਸੇ ਸੀ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਗਿਆ।" "ਉਹ ਨਦੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ; ਉਸ ਯੁੱਗ ਵਿਚ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਹਲਕੀ ਗਰਮੀ ਤੇ ਠੰਡ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਸਨ।" "ਉਹ ਸੰਸਾਰੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ, ਨਫ਼ਰਤ ਜਾਂ ਈਰਖਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।" "ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਭਟਕਦੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ, ਕਿਸੇ ਇਕ ਥਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ; ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਕਿਰਿਆ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।" "ਫਿਰ, ਮਾਸ-ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਭੂਤ, ਸੱਪ, ਦੈਤ, ਈਰਖਾਲੂ ਲੋਕ, ਜਾਨਵਰ, ਪੰਛੀ, ਮਗਰਮੱਛ, ਮੱਛੀਆਂ ਤੇ ਸਰਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।" "ਇਹ ਘੱਟ ਉਤਪੰਨ, ਜਾਂ ਅੰਡੇ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਅਧਰਮ ਦੇ ਪੂਤ ਸਨ। ਕੋਈ ਜੜ, ਫਲ, ਫੁੱਲ, ਮੌਸਮ ਜਾਂ ਸਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ।" "ਸਮਾਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸੁਖਦਾਈ ਸੀ, ਨਾ ਵਧੀਕ ਗਰਮੀ, ਨਾ ਵਧੀਕ ਠੰਡ; ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਨਾਲ, ਵੱਡੀਆਂ ਉਪਲਬਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।" "ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ, ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੇ; ਜਦ ਉਹ ਚਾਹਵਾਂ, ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ।" "ਪਰ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਫਿਰ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਸੁਖਮਤਾ ਰਾਹੀਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਖਦਾਈ ਉਪਲਬਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।" "ਫਿਰ, ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਧੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਰਹਿੰਦੇ।" "ਕੋਈ ਇਰਾਦਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸੰਤਾਨ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ; ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ, ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ, ਤੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਮਰ ਜਾਂਦੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਘਰਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ, ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਈਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਰ ਜੀਵ, ਹਰ ਕਰਤਵ, ਤੇ ਹਰ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।