ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਘਰਵਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਧਾਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਧਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਆਰਯਮਨ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੌਣੀ-ਚੌਣੀ ਘਰ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭੇਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭੂਤ-ਪਰੇਤਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਭੇਟ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕਰਕੇ, ਘਰਵਾਲਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ, ਨਿਰਧਾਰਤ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਭੇਟ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਰ ਦੀ ਭੇਟ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ, ਉਹ ਆਦਰ ਨਾਲ ਭੇਟ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਕੁਤਿਆਂ, ਚਮਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਛਿੜਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਸਮ "ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ" ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਮਝਦਾਰ ਘਰਵਾਲਾ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਠਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਘੰਟਾ ਦੇਖਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਕੋਈ ਮਹਿਮਾਨ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਆਦਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ; ਪਰ ਦੋਸਤ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਵਾਸੀ ਮਹਿਮਾਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਨਾਮ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਭੁੱਖਾ, ਥੱਕਾ, ਮੰਗਦਾ, ਤੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ— ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ "ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਹਿਮਾਨ" ਕਹਲਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਸਮਝਦਾਰ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰਿਵਾਰ, ਵਿਦਿਆ ਜਾਂ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦਾ। ਚਾਹੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮਾੜੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ "ਮਹਿਮਾਨ" ਉਸੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦਾ ਵਾਸ ਸਥਾਈ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਮਹਿਮਾਨ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਘਰਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖੀ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਕਰਜ਼ਦਾਰੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਹਿਮਾਨ ਆਸ ਲੈ ਕੇ, ਭੋਜਨ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤੇ ਉਥੋਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਘਰਵਾਲਾ ਪਾਪ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਗੰਦਗੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਸਬਜ਼ੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਮਹਿਮਾਨ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਪ ਘਰਵਾਲੇ ਦੇ ਪਾਸ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਹਿਮਾਨ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰੇ, ਜੋ ਵੀ ਉਹ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰੇ—ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਵੇ, ਜਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਆਦਰਸੂਚੀ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਾਗ ਪਹਿਲਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰੇ। ਜੋ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਸੰਨਿਆਸੀ ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ; ਦਾਨ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਚਾਰ ਘੁੱਟਾਂ ਹੈ, ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਪੇਸ਼ ਕਰੇ। ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ—ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਦਾਨ—ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਹਿਮਾਨ, ਘਰ ਦੇ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਤੇ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਾ ਖਾਏ। ਉਹ ਅਸਹਾਇ, ਬੱਚਿਆਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਤੇ ਚਲਾਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਭੋਜਨ ਦੇਵੇ। ਘਰਵਾਲਾ, ਜੇ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਰਾਕ ਦੇਵੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਅਮੀਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕਿਸੇ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਾਪ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪਏ ਨੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਮੀਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਸ਼ਾਮ, ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਿਮਾਨ ਦਾ ਆਦਰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਿਮਾਨ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰੇ, ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਪਲੰਗ, ਸੀਟ ਤੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਿਆਰੇ, ਘਰ-ਜੀਵਨ ਦੀ ਭਾਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿਭਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਮੰਝਿਆਂ 'ਤੇ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ, ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੇ ਮਹਿਮਾਨ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ—ਸਭ ਪੱਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਾਨਵਰਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਤੇ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਤ੍ਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਲੋਕ ਰਚੇ। ਹੁਣ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਤ੍ਰੀ ਦੇ ਉਹ ਸ਼ਲੋਕ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਘਰਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ, ਮਹਿਮਾਨ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਘਰਵਾਲਾ, ਜੇ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਕੁਤਿਆਂ, ਚਮਾਰਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਲਈ ਭੋਜਨ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰੇ। ਉਹ "ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ" ਰਸਮ ਹਰ ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਕਰੇ, ਜੋ ਮੀਟ, ਚੌਲ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ; ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੁਝ ਨਾ ਖਾਏ, ਜਦ ਤੱਕ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਭੇਟ ਨਾ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰੌਸ਼ਟੁਕੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਧਾਰਾ-ਜਾਤ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਈ; ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹੁਣ ਦੱਸੋ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ?" "ਉਹ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਜਾਤੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਕੀ ਹਨ? ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਕਿਹੜੇ ਕਰਤਵ ਹਨ?" ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੱਚ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋੜੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਜੋ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਬਹੁਤ ਸਤਵ ਤੇ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋੜੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਸਭ ਰਜਸ ਗੁਣ ਵਾਲੇ, ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਤੇ ਉਤਾਵਲੇ ਸਨ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਨਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋੜੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਰਜਸ ਅਤੇ ਤਮਸ ਗੁਣ ਵਾਲੇ, ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋੜੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਇਹ ਸਭ ਤਮਸ ਗੁਣ ਵਾਲੇ, ਵਧੀਕ ਆਰਥਿਕਤਾ ਤੋਂ ਵਾਂਜੇ, ਤੇ ਘੱਟ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਫਿਰ, ਜਦ ਉਹ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋਏ, ਜੀਵ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਆਪਸੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਹ ਮਿਲਣ ਲੱਗੇ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਇਸ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਜੋੜਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੀ ਰੀਤ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮਿਲਦੇ, ਪਰ ਗਰਭ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਉਹ ਇਕ ਵਾਰੀ ਹੀ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ; ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਇਸ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਜੀਵ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਧਿਆਨ ਤੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਤੁਰੰਤ ਪੈਦਾ ਹੋਈ; ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਪੰਜ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ੁੱਧ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਸਨ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਅਜਿਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨਾਂ ਤੋਂ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਗਿਆ।