ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼ਤ੍ਰੁਜਿਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਮੌਨ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ, ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਸੱਚੇ ਤੇ ਆਤਮ-ਸਯੰਮੀ ਮਹਾਨ ਨਾਗਪਤੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਯੋਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਮਧੂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਲਰਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕਰਤਵਿਆ ਕੀ ਹੈ? ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਬੰਧਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇ ਕਰਮ ਕਰੇ ਤਾਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਉਤਥਾਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੱਸੋ, ਇਹ ਸਭ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੇ ਹਨ?" ਮਦਾਲਸਾ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਪੁੱਤਰ, ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ—ਸਾਰੇ ਲਕਸ਼ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਰ, ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤਾ, ਜੀਵ, ਮਨੁੱਖ, ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ, ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ, ਜਾਨਵਰ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਦਾ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਦੇਵੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। "ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਜੀਵਨ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੂਰਾ ਜਗਤ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਗਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਰਿਗਵੇਦ, ਵਿਚਕਾਰ ਯਜੁਰਵੇਦ, ਮੂੰਹ ਤੇ ਸਿਰ ਸਾਮਵੇਦ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਸਿੰਗ ਯਜ্ঞ ਤੇ ਦਾਨ ਹਨ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਚੰਗਿਆਂ ਦੇ ਸੂਕਤ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਲੈਣ ਤੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਹਨ, ਤੇ ਅੰਗ ਵਰਨ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਹਨ। ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਗਾਂ ਪਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਗਤ ਕਦੇ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਦਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। "ਇਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਥਣਾਂ 'ਸ੍ਵਾਹਾ', 'ਸ੍ਵਧਾ', 'ਵਸ਼ਟ' ਤੇ 'ਹੰਤਾ' ਹਨ। ਦੇਵਤੇ 'ਸ੍ਵਾਹਾ' ਵਾਲੀ ਥਣ, ਪਿਤਰ 'ਸ੍ਵਧਾ' ਵਾਲੀ ਥਣ, ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵ, ਯక్ష ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ 'ਵਸ਼ਟ' ਵਾਲੀ ਥਣ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ 'ਹੰਤਾ' ਵਾਲੀ ਥਣ ਪੀਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਰੂਪ ਗਾਂ ਸਭ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। "ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸਾਰਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਗਹਿਰੀ ਹਨੇਰੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਸਮੇਤ, ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਗਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਗਮ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। "ਇਸ ਲਈ, ਪੁੱਤਰ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੋਜ਼ਾਨਾ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇ। ਇਸ ਲਈ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਤੇ ਨਿਯਤ ਹਿੱਸਾ ਚੜ੍ਹਾਓ। "ਘਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿਓ; ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਧਨਵੰਤਰੀ ਲਈ ਭੋਜਨ ਰੱਖੋ। ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਯਮ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ, ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਸੋਮ ਲਈ ਹਿੱਸਾ ਰੱਖੋ। ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਧਾਤਾ ਤੇ ਵਿਧਾਤਾ ਨੂੰ, ਘਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਅਰਯਮਾਨ ਨੂੰ, ਤੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘਰ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿਓ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਭੋਜਨ ਦਿਓ। "ਘਰ-ਵਾਲਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਵੇ। ਸਮੇਂ ਤੇ, ਹਰ ਇਕ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਭੋਜਨ ਰੱਖੋ, ਤਾਂ ਘਰ-ਵਾਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ ਆਦਰ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਦਾ ਵਿਤਰਨ ਕਰੋ; ਕੁੱਤਿਆਂ, ਚੰਡਾਲਾਂ, ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਭੋਜਨ ਛਿੜਕੋ। ਇਹ ਹੀ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਦਾ ਕਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਘਰ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਵੇਖੋ। "ਅੱਠਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਘੰਟੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ; ਜੇ ਕੋਈ ਮਹਿਮਾਨ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਮਿਤ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰੋ। ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਪਰ ਦੋਸਤ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਹਿਮਾਨ ਨਾ ਮੰਨੋ। "ਜਿਸਦਾ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਨਾਮ-ਕੁਲ ਪਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਵੇ, ਭੁੱਖਾ, ਥੱਕਿਆ, ਮੰਗਤਾ ਤੇ ਕੋਲ ਕੁਝ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਉਹ 'ਅਤਿਥਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਯਥਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਆਦਰ ਕਰੋ, ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਲ, ਸ਼ਾਖਾ ਜਾਂ ਪਾਠ ਨਾ ਪੁੱਛੋ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਮੰਨੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਤਿਥਿ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਠਹਿਰਾਉ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ। "ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਘਰ-ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ-ਯਜ्ञ ਰੂਪ ਰਿਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆਏ ਮਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਪ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਗੰਦਗੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਸਬਜ਼ੀ ਵੀ ਦੇ ਦੇਵੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਿਮਾਨ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਾਪ ਘਰ-ਵਾਲੇ ਕੋਲ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿੰਨਾ ਕੁ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਆਦਰ ਕਰੇ, ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਓ। ਜੋ ਮੰਗਣ ਆਉਣ, ਵਟੂ ਤੇ ਯਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਲੁੰਘ ਭੋਜਨ, ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ, ਦਿਓ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ-ਜਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਚਾਰ ਗੁਣਾ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਭੋਜਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭੀਖਾ, ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। "ਕਦੇ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਹਿਮਾਨ, ਘਰ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਆਦਰ ਕਰਕੇ ਹੀ ਖਾਓ। ਜੋ ਅਸਹਾਇ, ਬੱਚੇ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਚਤੁਰ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਭੁੱਖਾ ਤੇ ਅਸਹਾਇ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭੋਜਨ ਦਿਓ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਦਾਲਸਾ ਨੇ ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਦਿਨਚਰਿਆ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ।