ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਹਨਾਂ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਫਣੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਸਤਿਕ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਿਤਧ੍ਵਜ ਦੇ ਨੇਤਰ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਫਟ ਗਏ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸੱਪ, ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਵਾਹ! ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੋ, ਵਧੀਆ ਕੀਤਾ!" ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਦਰਨੀਯ ਅਸ਼੍ਵਤਾਰਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਣਯੋਗ ਸੀ, ਦੇਖਿਆ। ਫਿਰ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪੂਰਾ ਲੋਕ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਉਮਰ ਦੇ ਨਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਖੇਡਦੀਆਂ ਨਾਗ-ਕੁਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਕੰਨ-ਝੁਮਕਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ, ਵੀਣਾ ਅਤੇ ਵਾਂਸਲੀ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਢੋਲ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਵੀਣਾ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਤ੍ਰੁਜਿਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਜ਼ਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਅੱਗੇ ਵਧਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਦੋ ਪਿਆਰੇ ਨਾਗ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਮਿਲਕੇ ਨਾਗ ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਉਥੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨਾਗ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਹਾਰ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਰਤਨ ਜੜੇ ਕੰਨ-ਝੁਮਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਤ ਸੀ। ਉਹ ਸੁਤ-ਮੁਤੀ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਬਾਂਹ-ਬੰਦ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਰਤਨਾਂ, ਮੂੰਗਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦੂਰ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਗਏ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਹਨ।" ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾਗ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਨਾਇਕ ਕੁਵਲਯਾਸ਼੍ਵ ਹੈ।" ਰਿਤਧ੍ਵਜ ਨੇ ਨਾਗ ਰਾਜਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਨਾਗ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸੀਸ ਨੂੰ ਸੁੰਘ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ: "ਤੂੰ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਜੀਵੀਂ।" ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਕੇ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ, ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ! ਚਾਹੇ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਨਾ ਵੀ ਹੋਵੇਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੁਬੀਆਂ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਇਹ ਅਸਾਧਾਰਣ ਗੁਣ ਤੇਰੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹਨ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ, ਬੋਲ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਕਰ। ਨੈਤਿਕ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਦਾ ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਹੈ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਣ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਗੁਣਵਾਨ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।" "ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਦੋਸਤਾਂ, ਸਹਾਇਤਾ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਦੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਣਵਾਨ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਦੁਖੀ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਜਡ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨਾਇਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਨਾਗ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ।" ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਮਧੁਪਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਸ-ਭੋਗ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਆਦਿਕ ਆਨੰਦ ਲਏ। ਫਿਰ, ਕੁਵਲਯਾਸ਼੍ਵ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਥੇ ਰਹੇ। ਚੁੱਪ fathers ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਸਤ੍ਰੁਜਿਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਨਾਗ ਰਾਜਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੱਚੇ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਮਹਾਨ ਨਾਗ ਰਾਜਾ, ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਮਧੁ ਆਦਿਕ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਲਰਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਜੀਵਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕਰਤਵ੍ਯ ਕੀ ਹੈ? ਜੇ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਾ ਕਰੇ ਤਾਂ ਕਿਹੜੀ ਬੰਨ੍ਹਣੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੇ ਕਰਮ ਕਰੇ ਤਾਂ ਕਿਹੜਾ ਉਤਥਾਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਲਾਭ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਤਿਆਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੱਸੋ, ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਮਦਾਲਸਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਪੁੱਤਰ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਅਪਣਾਉਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਰ, ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ, ਜੀਵ, ਮਨੁੱਖ, ਕੀੜੇ, ਕੀਟ, ਉੱਡਦੇ ਜੀਵ, ਪੰਛੀ, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਦਾਨਵ—ਸਭ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹਨ ਕਿ, 'ਕੀ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਦੇਵੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?'" "ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਗਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੀ ਆਧਾਰ ਹੈ; ਇਸ 'ਚ ਹੀ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਰਿਗ੍ਵੈਦ, ਵਿਚਕਾਰ ਯਜੁਰ੍ਵੈਦ, ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਸਿਰ ਸਾਮ੍ਵੈਦ ਹਨ; ਸਿੰਗ ਯਗ ਅਤੇ ਦਾਨ ਹਨ, ਸਰੀਰ ਸਤਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸੂਤਰ ਹਨ।" "ਇਸ ਦੀ ਲੇਦ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਹਨ, ਅੰਗ ਵਰਨ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਹਨ; ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਗਾਂ ਪਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਲੋਕ ਕਦੇ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਸਦਾ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਪੁੱਤਰ, 'ਸ੍ਵਾਹਾ', 'ਸ੍ਵਧਾ', 'ਵਸ਼ਟ' ਅਤੇ 'ਹੰਤਾ'—ਇਹ ਚਾਰ ਚੀਚਾਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਚੌਂਚੀਆਂ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ 'ਸ੍ਵਾਹਾ' ਦੀ, ਪਿਤਰ 'ਸ੍ਵਧਾ' ਦੀ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ 'ਵਸ਼ਟ' ਦੀ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ 'ਹੰਤਾ' ਦੀ ਚੀਚ ਚੁੰਘਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਵੈਦਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਇਹ ਗਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਹੈ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ, ਮਹਾਪਾਪ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਅਧਿਕ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ, ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿਕ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਇਸ ਗਾਂ ਨੂੰ ਚੁੰਘਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਰਗ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਪੁੱਤਰ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਾਂਗ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਦਿਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" "ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜ ਕੇ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਹੋਮ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਨਿਯਤ ਹਿੱਸਾ ਦੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦਿਓ; ਧਨਵੰਤਰੀ ਲਈ ਉੱਤਰੀ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਭੇਟ ਰੱਖੋ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇੰਦਰ ਨੂੰ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਯਮ ਨੂੰ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਰੁਣ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਵੱਲ ਸੋਮ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦਿਓ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦੇ ਕਰਤਵ੍ਯ, ਉਸ ਦੀ ਮਹੱਤਾ, ਅਤੇ ਪੂਜਾ-ਪਾਠ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਮਦਾਲਸਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸਮਝਾਈ।