ਮਾਰ੍ਕਣ੍ਡੇਯਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁੰਦਰ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੀ ਉਸ ਮਹਿਲਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ 'ਚ ਸੀ, ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਸਾਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਉਥੇ ਆਉਂਦੇ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅਤੇ ਰਿਤਧ੍ਵਜ, ਅਮਰ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਖੇਡਦੇ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਸਾਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਜੋ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜੋ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ? ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਉਪਕਾਰਕ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆਓ।" ਉਸ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਾਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਾਭ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ?" ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਗਿਆਨੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ। ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਕੁਵਲਯਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੀ ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਘਰ ਨਹੀਂ?" ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ, ਸਵਾਰੀ, ਕੱਪੜੇ—ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਚੀਜ਼ ਚਾਹੋ, ਲੈ ਲਵੋ।" ਉਸ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਥੇ ਹੀ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਘਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸਮਝਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਘਰ ਤੇ ਮੇਰੀ ਦੌਲਤ ਤੁਹਾਡੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰਾ।" "ਇਹ ਸੱਚ ਜਾਣੋ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰੇ ਹੋ। ਮੁੜ ਕਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰਨੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਰਿਤਧ੍ਵਜ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ, ਸਾਡੀ ਵੀ ਮਨੋਭਾਵਨਾ ਵਧੀਕ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਖੀ ਸੀ।" "ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, 'ਮੈਂ ਕੁਵਲਯਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।'" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੁਵਲਯਾਸ਼ਵ ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਇਆ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਦੇ ਹੋ, ਪਿਤਾ ਜੀ।" ਕੁਵਲਯਾਸ਼ਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹਾਂ—ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਸਮਾਨ ਹੋਰ ਕੌਣ?" "ਆਓ, ਚਲੋ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਦੇਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਕਸਮ।" ਜਡ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਨਗਰੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਪਿਆ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਸਾਪ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਾਤਾਲ ਲੈ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਸਾਪ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਣਾਂ ਉੱਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਮੁਕਟ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਸਤਿਕ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਾਫ਼ ਝਲਕਦਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਖੁਲ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮੁਸਕੁਰਾ ਕੇ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਵਧੀਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ!" ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਸਾਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਦਰਯੋਗ ਅਸ਼੍ਵਤਾਰ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਮਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸੋਹਣਾ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਖੇਡਦੀਆਂ ਨਾਗ-ਕਨਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸੋਹਣੀਆਂ ਬਾਲੀਆਂ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵੀਣਾ, ਵੰਸਰੀਆਂ ਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਵੱਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਢੋਲ, ਤਬਲੇ ਤੇ ਤੰਬੂਰੇ ਵੱਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਜਿਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪਿਆਰੇ ਨਾਗ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਨਾਗਰਾਜ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਨਾਗਰਾਜ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ, ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਸੀ, ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਪਾਏ ਹੋਏ, ਕਾਂਤੀ-ਮੰਡਿਤ ਸੀ। ਉਹ ਜੋ ਰਤਨਾਂ, ਮੂੰਗਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦੂਰ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਕੁਵਲਯਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਰਿਤਧ੍ਵਜ ਨੇ ਨਾਗਰਾਜ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਇਆ। ਨਾਗਰਾਜ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ, ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਗਲ ਲਾ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਸੁੰਘ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਹੋਵੀਂ।" "ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ, ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ, ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ! ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਤੇਰੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ ਹਰ ਥਾਂ ਆਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਤੇਰੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਲੋਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਬੋਲੀਆਂ ਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਕਰ।" "ਧਰਮੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੀ ਮਾਣਯੋਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਧਰਮਹੀਣ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮਰੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਧਰਮੀ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਦੋਸਤਾਂ, ਆਸਰੇ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਧਰਮੀ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਦੁਖੀ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਨਮ ਹੀ ਆਸਰੇ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ।" ਜਡ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਨਾਗਰਾਜ ਨੇ ਉਸ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕੁਵਲਯਾਸ਼ਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ, ਨ੍ਹਾਉਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਹਿਦ ਪੀਣ ਤੇ ਹੋਰ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਕੁਵਲਯਾਸ਼ਵ ਦੇ ਨਾਲ, ਖੁਸ਼ਦਿਲੀ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਮਾਂ ਉਥੇ ਰਹੇ ਤੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।